VIII SA/Wa 177/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu Ł. F. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 maja 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 177/17 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Ł. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizacje przedsięwzięcia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wnioskiem z 10 kwietnia 2017 r. (data nadania formularza w urzędzie pocztowym) Ł. F. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę na [...] etatu w kwocie [...] zł miesięcznie. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności; jako majątek nieruchomy podał lokal mieszkalny o powierzchni około [...] m2 "zajęty przez komornika" oraz dwie działki o nr [...] i [...] w K., bez wskazania ich powierzchni, obciążone hipoteką. Majątku ruchomego nie określił. Jako zobowiązania i wydatki miesięczne podał kwotę [...] tytułem czynszu i kwotę od [...] do [...] zł tytułem opłaty za media. Wskazał także, iż jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie opłaty sądowej od skargi. Pismem z 18 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia; 2) złożenie zeznania podatkowego za 2015 r. i ewentualnie za 2016 r.; 3) złożenie zaświadczenia potwierdzającego formę wypłaty skarżącemu wynagrodzenia za pracę; 4) udokumentowanie, że toczy się przeciwko niemu postępowanie komornicze; 5) udokumentowanie miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za mieszkanie, media, itp). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył pismo, w którym oświadczył, iż od dłuższego czasu nie posiada żadnych rachunków bankowych, w związku z czym nie jest możliwe przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 6 miesięcy. Do pisma załączył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za pracę i wypłacie wynagrodzenia w gotówce, zeznanie podatkowe za 2016 r., tj. PIT -37 i PIT – 36L, potwierdzenie opłaty czynszu za luty 2017 r. (przelew z rachunku matki), zawiadomienie o terminie opisu i oszacowania nieruchomości przez Komornika Sądowego, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji przez Komornika Sądowego. Postanowieniem z 20 maja 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 177/17, starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 2 czerwca 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie mu prawa pomocy polegającego na zwolnieniu z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od skargi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący posiada możliwości finansowe pozwalające na uiszczenie opłaty sądowej od skargi. Uzasadniając sprzeciw podał, że w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej, której wykonywania zaprzestał [...] stycznia 2016 r. Nie posiada także rachunku bankowego. Uważa, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oceniać jego aktualną sytuację finansową. Bez znaczenia, zdaniem skarżącego, pozostaje okoliczność prowadzenia przez skarżącego w przeszłości działalności gospodarczej. Z przedstawionych przy wniosku dokumentów wynika, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na jego obecnym etapie wynoszą [...] zł. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Podał, iż jego miesięczny dochód uzyskiwany z zatrudnienia wynosi [...] zł. Sąd zauważa, że na wezwanie referendarza sądowego przedłożył on jedynie zeznania podatkowe za 2016 r. PIT 37 i PIT 36L. Nie złożył zeznania podatkowego za 2015 r. Ponadto, wbrew wyraźnemu wezwaniu w tym zakresie, skarżący nie udokumentował wydatków na bieżące utrzymanie, w tym wydatków z tytułu czynszu. Załączony na tę okoliczność wydruk z rachunku bankowego innej osoby nie podlega badaniu przez Sąd. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższych ustaleń wskazać należy, że skarżący jest zatrudniony na [...] etatu z wynagrodzeniem na granicy fizycznego przetrwania, przy czym nie wykazał, by z przyczyn niezależnych od niego (np. choroba) nie był w stanie wykorzystywać własnych możliwości zarobkowych na wyższym poziomie. Jest to o tyle wątpliwe, że skarżący jest osobą stosunkowo młodą ([...] lat), nie legitymującą się stopniem niepełnosprawności czy innymi ograniczeniami i dotychczas prowadził działalność gospodarczą dużych rozmiarów (okoliczność znana Sądowi z urzędu – akta sprawy VIII SA/Wa 581/15, VIII SA/Wa 876/15, VIII SA/Wa 877/15). W ocenie Sądu, skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie wykazał w pełni swej sytuacji finansowej, co niemożliwym czyni weryfikację jego twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej. W konsekwencji należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów niniejszego postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.