VII SA/Wa 793/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. W. i S. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od wpisu sądowego od skargi oraz oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi A. W. i S. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania organu pierwszej instancji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

A. W. i S. W. ("wnioskodawcy") w skardze wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 15 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy przyznał wnioskodawcom prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od wpisu sądowego od skargi oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie, z uwagi na fakt, że wnioskodawcy wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania ani kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Referendarz podkreślił jednak, że w odniesieniu do pozostałych kosztów postępowania (poza wpisem sądowym) wnioskodawcy, w razie konieczności ich poniesienia, będą w stanie zgromadzić potrzebne środki. Pismem z dnia [...] maja 2018 r. wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową. Wnioskodawcy podnieśli także, że w formularzu PPF popełnili błąd poprzez wskazanie, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi [...] zł, podczas gdy w rzeczywistości jest ona równa [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawcy wskazali, że posiadają dom o powierzchni [...] m2 oraz grunty rolne o powierzchni [...] ha i [...] arów lasu. Wnioskodawcy oświadczyli, że z nieruchomości rolnej nie uzyskują dochodów i podali, że otrzymują dopłaty w wysokości [...] zł. Wnioskodawcy stwierdzili, że co miesiąc wydają na leki [...] zł, na opłaty za prąd [...] zł, za gaz [...] zł (za dwa miesiące), za telefon [...] zł. Jak stwierdził referendarz sądowy, z nadesłanych dokumentów wynika, że wnioskodawcy otrzymują świadczenia z ZUS. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawcy wykazali, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniała uwzględnienie w części ich wniosku, tj. w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi oraz przyznania pełnomocnika z urzędu. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego co do oddalenia wniosku wnioskodawców w zakresie zwolnienia ich od ponoszenia pozostałych kosztów postępowania. Koszty te, jeśli będą konieczne do uiszczenia, nie będą jednorazowo przekraczały 100 zł, a także będą rozłożone w czasie, tj. nie będzie koniecznie uiszczenie ich w tym samym momencie. Wykazane przez wnioskodawców dochody są wystarczające by je w przyszłości ponieść. W odniesieniu do zarzutów sprzeciwu wskazać należy, że omyłka w wysokości przedmiotu zaskarżenia nie miała wpływu na ocenę przedstawionych we wniosku informacji dotyczących majątku wnioskodawców w przedmiocie prawa pomocy. Z kolei wskazane w nim argumenty nie mogły wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia w zakresie oddalenia przez referendarza sądowego wniosku skarżących. Sytuacja majątkowa wnioskodawców nie pozwala na przyznanie im prawa pomocy w większym zakresie, niż uczynił to referendarz w postanowieniu z dnia 15 maja 2018 r. Podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawcy wykazali, że w ich przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.