VII SA/Wa 689/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 maja 2017 r. odmawiającego M. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1), oraz przyznającego M. L. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 2) w sprawie ze skargi M. L. i J. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy M. L., w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z byłą konkubiną jej syna oraz z wnuczkiem. Podała, że wspólnie utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez skarżącą z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2700 złotych miesięcznie. Podała, że posiada mieszkanie o pow. 48 m2 oraz 16 letni samochód marki Audi A3. Skarżąca podała, że ponosi następujące koszty: opłaty za mieszkanie łącznie z mediami w wysokości 1000-1100 złotych, leki minimum 100 złotych, środki czystości minimum 50 złotych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że na utrzymanie trzech osób pozostaje jej kwota 1450 złotych. Podała, że syn wyjechał za granicę w poszukiwaniu pracy i dlatego w chwili obecnej nie może łożyć na utrzymanie swojego syna, a jej wnuka. Oświadczyła, że była konkubina jej syna nie pracuje. Nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych powyżej 5000 złotych. Postanowieniem z dnia 8 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1), oraz przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 2). Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. W uzasadnieniu podniosła, że jeżeli nie zostanie zwolniona od kosztów sądowych nie będzie w stanie uiścić opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżąca zgodziła się z referendarzem sądowym, że nie ma obowiązku prawnego utrzymywać wnuka i konkubiny jej syna, ale czuje obowiązek moralny. Dodała, że jej niedoszła synowa nie korzysta z pomocy państwa i z pomocy społecznej, ponadto szuka pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z byłą konkubiną jej syna oraz z wnuczkiem. Podała, że wspólnie utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez skarżącą z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2700 złotych miesięcznie. Podała, że posiada mieszkanie o pow. 48 m2 oraz 16 letni samochód marki Audi A3. Skarżąca wskazała, że ponosi następujące koszty: opłaty za mieszkanie łącznie z mediami w wysokości 1000-1100 złotych, leki minimum 100 złotych, środki czystości minimum 50 złotych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że na utrzymanie trzech osób pozostaje jej kwota 1450 złotych. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy oraz oszczędności. Zasadnie starszy referendarz sądowy wskazał, że skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2700 złotych netto miesięcznie. Nie jest zatem pozbawiona źródła utrzymania i nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że skarżąca jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponosić koszty sądowe w sprawie. Prawidłowo starszy referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie posiada obowiązku alimentacyjnego wobec byłej konkubiny jej syna i wnuczka. Wydatki związane z utrzymaniem dziecka w pierwszej kolejności winni ponosić jego rodzice. W okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest przychylenie się do wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, bowiem od wyroku z dnia 30 stycznia 2017 r. przysługuje skarga kasacyjna, która musi być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 173 § 1 i 175 § 1 p.p.s.a.). Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i prawidłowo przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.