VII SA/Wa 2729/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Michał Podsiadło Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (sprawozdawca) sędzia WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Dmitruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2026 r. sprawy ze skargi T.M. i M. M. na czynność Wójta Gminy N. z dnia 15 września 2025 r. nr 381/2025 w przedmiocie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków oddala skargę

Uzasadnienie. Wójt Gminy [...] (dalej: "Wójt") czynnością, nazwaną zarządzeniem z [...]września 2025 r. Nr [...] w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy N., na podstawie art. 31 oraz art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej: "u.o.z."), po uzyskaniu pozytywnej opinii Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków: "§ 1 Przyjął Gminną Ewidencję Zabytków Gminy N. prowadzoną w formie zbioru kart adresowych. § 2 Wykaz zabytków nieruchomych ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy N. stanowi załącznik 1 do zarządzenia i liczy 38 pozycji. § 3 Wykaz stanowisk archeologicznych ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy N. stanowi załącznik 2 do zarządzenia i liczy 189 pozycji. § 4 Gminna Ewidencja Zabytków Gminy N. ma charakter zbioru otwartego i podlegać będzie aktualizacji. § 5 Aktualizacja Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy N., polegająca na wyłączaniu lub włączaniu do niej obiektów, następować będzie zarządzeniem Wójta Gminy [...] po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków dla wprowadzonych w ewidencji zmian. § 6 Zarządzenie podlegało publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Gminy [...]. § 7 Zarządzenie wchodziło w życie z dniem podjęcia" Załącznik 1 do ww. zarządzenia stanowił wykaz zabytków nieruchomych ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy N., w tym pod poz. 2 [...]w tym pod poz. 2 – 9 Fort [...] (Twierdza [...]) -zespół, w granicach wału fortecznego wraz z otoczeniem, Fort [...] - schron pogotowia, Fort [...]- "[...]" schron pogotowia , Fort [...]-"[...]" schron pogotowia II, Fort [...] - "[...]" schron pogotowia, Fort [...]-"[...]" schron pogotowia II, Fort [...] - koszary szyjowe. Załącznik 2 do Zarządzenia Nr [...]Wójta Gminy [...]zawierał wykaz stanowisk archeologicznych ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy N.. Pismem datowanym na 11 października 2025 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Warszawie profesjonalny pełnomocnik skarżących (r. pr. T. S.) zaskarżył w całości: "1) Zarządzenie Nr [...]Wójta Gminy [...]z dnia [...]września 2025 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy N. z uwagi m. in. na niezgodność z aktami wyższego rzędu - ustawą i rozporządzeniem; 2) Załącznik nr 1 (lub jak wskazuje Organ Załącznik nr 2) do Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla Gminy [...] na lata 2016-2019 przyjętego uchwałą Nr [...] Rady Gminy [...]z dnia [...]grudnia 2016 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla Gminy [...] oraz tą Uchwałę z uwagi m. in. na ustanowienie gminnej ewidencji zabytków przez niewłaściwy organ - radę gminy; 3) czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków (dalej: GEZ) kart adresowych zabytku nieruchomego pismem z dnia [...]września 2025 r., znak: [...] dotyczących Fortu [...] (Twierdza [...] ) do gminnej ewidencji zabytków, gdyż Organ w pouczeniu jako podstawę zaskarżenia do Sądu wskazuje w tym piśmie czynność (art. 3 §2 pkt 4 p.p.s.a.) a nie Zarządzenie (art. 3 §2 pkt 6 p.p.s.a.); 4) z ostrożności procesowej zaskarżam nieznaną na dzień sporządzenia skargi czynność Wójta Gminy [...]- czynność włączenia prawdopodobnie w 2016 roku kart adresowych zabytku nieruchomego dotyczących Fortu [...] , w tym jakiejkolwiek "karty ewidencyjnej" lub "kart adresowych" ww. obiektu do gminnej ewidencji zabytków". Ww. czynnościom Wójta i Rady Gminy pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie: "1. art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1292 - dalej: u.o.z.o.z.), §17 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tekst jedn. z 2021 r. poz. 56) oraz Załącznika nr 6 do tego rozporządzenia poprzez założenie w 2016 roku gminnej ewidencji zabytków (GEZ) przez niewłaściwy organ Radę Gminy [...] i w niewłaściwej formie, a ponadto DOŁĄCZENIE DO GEZ DOKUMENTÓW NIEZGODNYCH ZE SFORMALIZOWANYM PRAWNIE WZOREM (NIEZGODNEGO RÓWNIEŻ W ŚWIETLE TEKSTU PIERWOTNEGO ROZPORZĄDZENIA) i jednocześnie utrzymywanie dokumentów niezgodnych z prawnie określonym wzorem jako kart adresowych zabytku nieruchomego w GEZ (co stanowi przepisów o właściwości Organu oraz naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy) a ponadto poprzez 1) włączenie kart adresowych zabytku nieruchomego niezgodnych z prawnie obowiązującym wzorem i niezgodnych z decyzją wpisującą Fort [...] do rejestru zabytków - gdyż zakres kart jest węższy niż Fort [...]zdefiniowany w definicji wpisującej go do rejestru zabytków i traktowanie ich jako kart adresowych zabytku nieruchomego w rozumieniu przepisów ww. rozporządzenia; 2) włączenie kart zawierających nieprawdziwe informacje, gdyż pismo Organu z [...]września 2025 r., znak: [...] informuje że Wójt włączył wszystkie obiekty Fortu [...] (Twierdza [...]), a karty dotyczą tylko części Fortu; 3) brak uzyskania uprzedniego porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków co do włączenia do GEZ kart ww. Fortu w 2016 r. oraz w 2025 r.; 4) brak poinformowania wszystkich właścicieli o włączeniu ww. kart adresowych do GEZ, ani o zamiarze włączenia ww. kart do GEZ; przez co ww. organ naruszył przepisy procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. 2. art. 18c rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem oraz art. 3 pkt. 1 ustawy o z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez BRAK zgodności z wpisem do rejestru zabytków co wynika z braku uprzedniej względem włączenia do GEZ DOKUMENTACJI w zakresie "historia, opis i wartość" świadczącej o zabytkowych cechach i zakresie terenowym Fortu [...]; 3. art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich niezastosowanie, albowiem w ocenie Skarżącego utrzymywanie obiektu w ewidencji w sposób nieuprawniony narusza prawo własności, gdyż informację o zamiarze włączenia do GEZ oraz włączenie do GEZ potraktowano wybiórczo nie informując wszystkich właścicieli, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy; 4. art. 31 ust 2 Konstytucji RP, naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności, rzetelności i sprawności działania administracji publicznej, naruszenie zasad postępowania przed organem administracji publicznej poprzez nieproporcjonalne nakładania ograniczeń tylko na niektórych właścicieli obiektu poprzez wpis do gminnej ewidencji zabytków, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy. 5. art. 7 oraz art. 87 Konstytucji RP, art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, §17 ww. rozporządzenia poprzez wydanie Zarządzenia niezgodnego z aktami prawnymi hierarchicznie wyższymi, gdyż ZARZĄDZENIE NR [...]z dnia [...]września 2025 r. NIE ODNOSI SIĘ DO ŻADNEJ KARTY ADRESOWEJ ZABYTKU NIERUCHOMEGO ZWIĄZANEJ Z FORTEM [...] I JEST NIEZGODNY TERMINOLOGICZNIE Z AKTAMI PRAWNYMI WYŻSZEGO RZĘDU, a ponadto PRZYJMUJE GMINNĄ EWIDENCJE ZABYTKÓW JUŻ PRZYJĘTĄ w 2016 roku. 6. art. 18 b ust. 1 ROZPORZĄDZENIA MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tekst jedn. Dz.U, z 2021 r., poz. 56) poprzez brak powiadomienia wszystkich właścicieli i posiadaczy zabytku (Fortu [...]), zwłaszcza ujawnionego w księdze wieczystej współwłaściciela działki nr [...]- A.M. - wbrew treści ww. przepisu: "O zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem"; 7. art. 18b ust. 3 ww. rozporządzenia poprzez brak umieszczonego w BIP w określonych prawem terminach zawiadomienia o - zamiarze włączenia karty adresowej zabytku, .- o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, - brak umieszczenia na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej do czasu zamieszczenia informacji odpowiednio- o włączeniu karty adresowej zabytku, - o włączeniu nowej karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków (jeśli Wójt traktuje karty z 2025 r. jako aktualizację); 9. art! 18b ust. 4 ww. rozporządzenia poprzez brak zachowania terminu i poprzez brak powiadomienia wszystkich właścicieli i posiadaczy zabytku (Fortu [...]), zwłaszcza ujawnionego w księdze wieczystej współwłaściciela działki nr [...]- A.M. - wbrew treści ww. przepisu; 10. art. 18b ust. 5 ww. rozporządzenia poprzez brak doręczenia kart adresowych zabytku wszystkim właścicielom lub posiadaczom Fortu [...]- zwłaszcza ujawnionej w księdze wieczystej współwłaścicielce działki nr [...]- A.M. - do zawiadomienia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków lub o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty adresowej zabytku albo nowej karty adresowej zabytku; 11. art. 18b ust. 5 ww. rozporządzenia poprzez brak dołączenia do zawiadomienia odpowiednio potwierdzonej przez Organ kopii kart adresowych zabytku nieruchomego - nie każda kopia to jest kopia potwierdzona przez Organ, a D.W. to nie jest przecież Organ". Pełnomocnik skarżących wniósł: "1) o stwierdzenie nieważności zaskarżonego ww. Zarządzenia Organu w całości oraz stwierdzenie na podstawie art, 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 94 ust. 2 oraz art. 101 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 8.03.1998 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1153) wydania z naruszeniem prawa zaskarżonego ww. Załącznika nr 1 (lub jak wskazuje Organ Załącznika nr 2) oraz zaskarżonej Uchwały Nr [...] Rady Gminy [...]z dnia [...]12.2016 r. w całości oraz stwierdzenie bezskuteczności czynności włączenia kart adresowych zabytku nieruchomego zarówno w 2016 roku jak i w 2025 r. - w całości; 2) zastosowanie przy ocenie prawnej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11.05.2023 r. sygn. akt P 12/18 stwierdzającego niedopuszczalność braku poprawnego poinformowania o włączeniu do GEZ właścicieli, to jest w 2016 roku przynajmniej: T.M., A.M., M.M., oraz innych właścicieli działek na których jest położony Fort [...]; a w 2025 roku: A.M. oraz innych właścicieli działek na których jest położony Fort [...]. 3) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów niniejszego postępowania, wpisu stałego, opłat pocztowych, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z kosztami pomocy prawnej - zastępstwa prawnego w wysokości sześciokrotności stawki, o której mowa w art. 225 ustawy o radcach prawnych z uwagi na wielowątkowy (zob. ww. pkt 1) rodzaj sprawy dotyczącej gminnej ewidencji zabytków co oznacza wyjątkową zawiłość sprawy i wymaga ponadprzeciętnego wkładu pracy oraz specjalistycznej wiedzy pełnomocnika. 4) rozpoznanie sprawy na rozprawie, z uwagi na jej skomplikowany charakter; 5) wzięcie pod uwagę wyroku w sprawie podobnej, rozpatrywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, dotyczącej bezskutecznego włączenia do GEZ [...] - wyroku z dnia 18 września 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 147/24 oraz wyroku WSA w Warszawie z 22 maja 2025 r., VII SA/Wa 2913/24 stwierdzającego bezskuteczność włączenia karty niezgodnej z wzorem. 6) ewentualne zastosowanie art. 52 §2 p.p.s.a. zdanie drugie: Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. 7) przeprowadzenie dowodu z treści księgi wieczystej [...] na okoliczność pominięcia w procedurze współwłaściciela – A.M. 8) przeprowadzenie dowodu z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11.05.2023 r. sygn. akt P 12/18 na okoliczność niedopuszczalności włączania do GEZ z pominięciem prawa strony do wypowiedzenia się przed włączeniem karty adresowej zabytku nieruchomego do GEZ (dowód publicznie dostępny, do przeprowadzenia z urzędu). Zgodnie z wyrokiem NSA: "Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 usunął z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji, co w niniejszej sprawie przesądza o bezskuteczności zaskarżonej czynności. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego musi skutkować stwierdzeniem, że organ dokonując zaskarżonej czynności zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła czynny udział skarżących. W wyniku zastosowanej procedury sprzecznej z Konstytucją RP - właściciel ww. budynku (użytkownik wieczysty gruntu) nie mógł kwestionować przyjętych przez organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed organem przed ograniczeniem prawa własności." [wyrok NSA z dnia 18 października 2023 r. IIOSK 1765/17]". Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżących wyjaśnił, że w związku z tym, że czynność organu była datowana na 2016 r. wniesiono wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na to wezwanie organ wskazał Załącznik nr 2 jako dokument zakładający gminną ewidencję zabytków - "gminna ewidencja zabytków stanowiła załącznik nr 2 do Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla Gminy [...]na 2016-2019". W wezwaniu wniesiono o wskazanie konkretnej daty i konkretnej czynności na podstawie której karty adresowe zabytku nieruchomego Fortu zostały włączone do gminnej ewidencji zabytków. Organ takiej daty i czynności nie wskazał. W swoim poprzednim piśmie z 8 sierpnia 2025 r. Wójt wskazał, że "Fort [...] został już ujęty w Gminnej Ewidencji Zabytków w 2016 roku i posiada sporządzoną wówczas kartę ewidencyjną". W 2016 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem i jednym z jego załączników był wzór karty adresowej zabytku nieruchomego. Karty z 2016 r. nie odpowiadają prawnie określonemu wzorowi, a to właśnie karty tworzą GEZ. Nawet jeśli karty były tworzone przed nowelizacją rozporządzenia muszą być zgodne ze wzorem, gdyż żaden Organ nie miał uprawnień do modyfikacji wzoru. Pełnomocnik wskazał na pierwotne brzmienie §17 i §18 ww. rozporządzenia i stwierdził, że organ nie odniósł się do zarzutów skarżących, za to ponownie założył GEZ i włączył do GEZ jeszcze raz karty adresowe, tym razem z 2025 r., jak i cały Fort [...]. Skarżący dowiedzieli się o włączeniu do GEZ kart adresowych z pisma organu z 8 sierpnia 2025 r., doręczonego 2 września 2025 r. Organ włączył Fort [...]do GEZ m. in. zarządzeniem z 15 września 2025 r. i pismem z dnia 19 września 2025 r,. Po wykazaniu interesu prawnego skarżących i opisaniu stanu sprawy w postępowaniu administracyjnym pełnomocnik skarżących wyjaśnił, że zgodnie z art. 22 ust. 4 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Oznacza to, że potrzebna jest aktywność wójta do wprowadzenia do gminnej ewidencji zabytków kart adresowych nieruchomości. GEZ nie jest tworzony automatycznie. Nieruchomości ujęte w rejestrze zabytków powinny znaleźć się w GEZ, ale do tego potrzebna jest czynność wójta. Ta czynność powinna być przeprowadzona w formie określonej prawem. Nie budzi wątpliwości, że ustawodawca w art. 24 ust. 3 u.o.z. jednoznacznie przesądził, że to minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego określi m.in. wzór karty adresowej zabytku nieruchomego. Prawodawca w § 17 rozporządzenia z 2011 r. i załączniku nr 6 określił jednoznacznie jedyny wzór karty adresowej zabytku nieruchomego. Oznacza to, że organy stosujące prawo mają obowiązek sporządzić kartę odnośnego zabytku tylko i wyłącznie w oparciu o wzór określony w rozporządzeniu z 2011 r. Jeżeli włączenie do gminnej ewidencji zabytków nastąpiło w 2016 r., to włączenie to jest niezgodne z §17 ww. rozporządzenia z 2011 r. oraz niezgodne z załącznikiem nr 6. To co przedstawia organ jako kartę gminnej ewidencji zabytków zabytku nie jest kartą adresową zabytku nieruchomego w rozumieniu ww. przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 czerwca 2022 r'., sygn. akt II OSK 1845/19 wyjaśnił, iż brak wskazania autora, konkretnej daty sporządzenia karty oraz niepodpisanie tego dokumentu stanowi istotne uchybienie formalne. Na gruncie niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że data na karcie nie jest ani datą założenia GEZ ani datą sporządzenia karty i może mieć jedynie walor pomocniczy i nie wiadomo, przez kogo w imieniu Wójta podpisaną., Podstawowym wzorcem kontroli jest zatem poza ww. art. 22 u.o.z. m. in. ustawowa definicja zabytku (art. 3 pkt 1 u.o.z.) jako przesłanka włączenia do GEZ, cel gminnej ewidencji zabytków (art. 21 u.o.z.), zawartość karty adresowej zabytku nieruchomego - §17 ww. rozporządzenia oraz Załącznik nr 6 w brzmieniu obecnie obowiązującym lub §17 w brzmieniu tekstu pierwotnego z 2011 r., obowiązek zweryfikowania danych karty adresowej przed jej włączeniem - §18 ust. 1 ww. rozporządzenia, obowiązek zawiadomienia właściciela na 14 dni przed sporządzeniem nowej karty zabytku - § 18b pkt. 1 i 4 ww. rozporządzenia - a nie wszyscy właściciele zostali zawiadomieni. Zdaniem pełnomocnika, obiekt został włączony do GEZ przedwcześnie, bez analizy decyzji wpisowej do rejestru zabytków i bez uprzedniego porozumienia z Konserwatorem. Decyzja wpisująca obiekt do rejestru zabytków jest zakresowo szersza niż karty GEZ, które skupiają się wyłącznie na działce [...], podczas gdy zabytek obejmuje również działki sąsiednie. Cechy obiektu nie zostały prawidłowo rozpoznane na dzień wydania zaskarżonego Zarządzenia. Zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi w czasie przyjęcia GEZ w 2016 r., pozornie nie był wyrażony wprost obowiązek zapewnienia czynnego udziału właściciela w procesie włączenia karty Fortu [...]do GEZ, zaś właścicielowi tego obiektu nie przysługiwały uprawnienia strony postępowania administracyjnego. W myśl art. 22 ust. 4 u.o.z. - gminną ewidencję zabytków prowadzi wójt (burmistrz, prezydent miasta), w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Zgodnie z obowiązującym wówczas § 18 rozporządzenia MKiDN z 26 maja 2011 r. wójt musiał dokonać włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym i nie są zawężające względem rejestru zabytków. W tej sprawie rozstrzygnięcie kwestii prawidłowości włączenia karty do GEZ, de facto pozostało poza zakresem kompetencji wojewódzkiego konserwatora zabytków. GEZ są prowadzone od czasu wejścia w życie u.o.z., tj. od 16 listopada 2003 r. Na zasadach określonych art. 1 pkt 5 ustawy z 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 75, poz. 474), ustalono sposób prowadzenia GEZ w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy oraz określono, jakie zabytki powinny być w niej ujęte. Szczegółowy sposób prowadzenia ewidencji regulują wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, przepisy ww. rozporządzenia MKiDN z 26 maja 2011 r.. Wskazany wprost obowiązek, spoczywający na właściwym wójcie (burmistrzu, prezydencie miasta), niezwłocznego zawiadomienia właściciela lub posiadacza zabytku o włączeniu do GEZ powstał po wejściu w życie 19 października 2019 r. przepisu § 18 ust. 1, rozporządzenia MKiDN z 10 września 2019 r., zmieniającego ww. rozporządzenie (Dz. U. z 2019 r., poz. 1886). Aktualni właściciele (wszyscy) przedmiotowej nieruchomości, który (zgodnie ze stanem wpisów ujawnionych w księdze wieczystej), nabył prawo własności ma prawo oczekiwać respektowania przez Organ • jego konstytucyjnych uprawnień. Ponadto, z chwilą włączenia obiektu do GEZ powstają obowiązki obciążające zarówno jego właściciela jak i posiadacza, wyszczególnione w art. 5 u.o.z. (tj. opieka nad zabytkiem), oraz art. 28 ust. 1 tej ustawy (obowiązki informacyjne), o których nie posiadali wiedzy ww. współwłaściciele nieruchomości - wnioskodawcy. Zgodnie z art. 22 ust. 5 u.o.z., w GEZ powinny być ujęte zabytki nieruchome wpisane do rejestru, inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z WKZ. W sytuacji, gdy wykonana karta adresowa gez budynku budzi opisane powyżej wątpliwości - nie jest pewne, czy na etapie uzgadniania GEZ zostały przekazane WKZ kompletne informacje dotyczące autentycznych wartości tego obiektu oraz, czyjego włączenie do GEZ poprzedziła wszechstronna analiza stanu faktycznego, przeprowadzona na podstawie wiedzy specjalistycznej posiadanej przez ten organ, potwierdzająca, że przedmiotowy budynek posiadał cechy które uzasadniały uznanie go za zabytek ze względu na posiadane przez niego wartości. Tylko taki obiekt, który spełnia ustawowe definicje zabytku określone w art. 3 pkt 1 u.o.z. może zostać ujęty w ewidencji. Nie ma podstaw do utrzymywania tego obiektu w GEZ, jeśli karty nie obejmują całego Fortu [...], a nie tylko działkę nr ewid. [...].. Z powyższego wynika, że w przypadku ww. nieruchomości najprawdopodobniej nie został dopełniony warunek ujęcia w GEZ poprzez wcześniejsze zbadanie przesłanek uzasadniających przypisanie konkretnym elementom zabudowy w obrębie tej nieruchomości wartości zabytkowych. Narzucanie na właściciela obowiązków o których nie wie jest niezgodne z Konstytucją RP. Zgodnie z wyrokiem NSA: "Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 usunął z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji, co w niniejszej sprawie przesądza o bezskuteczności zaskarżonej czynności. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego musi skutkować stwierdzeniem, że organ dokonując zaskarżonej czynności zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła czynny udział skarżących. W wyniku zastosowanej procedury sprzecznej z Konstytucją RP - właściciel ww. budynku (użytkownik wieczysty gruntu) nie mógł kwestionować przyjętych przez organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed organem przed ograniczeniem prawa własności." [wyrok z 18 października 2023 r. II OSK 1765/17]. W związku z tym, że właściciel nie został poinformowany o włączeniu obiektu do gminnej ewidencji zabytków, po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 utrzymywanie omawianego obiektu w gminnej ewidencji zabytków jest niedopuszczalne. Istnieje problem zgodności z Konstytucją RP przepisów dotyczących procedury dokonywania wpisów do gminnej ewidencji zabytków, w brzmieniu nadanym ustawą z 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zmianie niektórych innych ustaw.. Wejście w życie nowelizacji spowodowało, że dotychczasowy system ochrony zabytków uległ zmianie. Organom konserwatorskim przyznano nowe kompetencje rozszerzające dotychczasowy katalog form ochrony zabytków. Istotnym zmianom uległ również charakter prawny gminnej ewidencji zabytków oraz znaczenie włączenia do tejże ewidencji. Ustawodawca próbując nadrobić opóźnienia w ochronie konserwatorskiej zdecydował się na uchwalenie przepisów radykalnie zmieniających charakter wpisu do gminnej ewidencji zabytków, która stała się nienazwaną formą ochrony zabytków. Przed wejściem w życie ustawy z 18 marca 2010 r. ewidencja zabytków prowadzona była wyłącznie dla celów wewnętrznych i porządkowych. Stanowiła podstawę do sporządzania gminnych programów opieki nad zabytkami (art. 21 u.o.z.) i nie mogła stanowić podstawy do kształtowania sytuacji prawnej podmiotów spoza systemu organów administracji publicznej. Wpis do gminnej ewidencji zabytków nie mógł w związku z tym odnosić żadnych skutków prawnych wobec właścicieli obiektów wpisanych do ewidencji i kształtować ich sytuacji prawnej. Ewidencja ta nie ograniczała prawa własności. Obecnie skutki wpisu do ewidencji zabytków dają podstawę do ingerencji w prawa podmiotowe posiadaczy i właścicieli zabytków i innych obiektów, co do których dokonano wpisu do ewidencji zabytków nie badając w żadnym postępowaniu administracyjnym zasadności takiego wpisu. Taka sytuacja występuje w przypadku spornego obiektu. Gminna ewidencja zabytków stanowi jedną z podstaw objęcia zamieszczonego w niej obiektu ochroną konserwatorską, m. in. w decyzji o warunkach zabudowy (art. 19 ust. la pkt 2 u.o.z.). Obiekty objęte w tej ewidencji podlegają uzgodnieniom konserwatorskim na etapie postępowania o ustalenie warunków zabudowy (art. 53 ust. 4 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). Ponadto, obiekty ujęte w gminnej ewidencji zabytków podlegają uzgodnieniom na etapie uzyskiwania pozwolenia na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego (art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane). Prowadzi to do nakładania ograniczeń na właścicieli obiektów wpisanych do gminnej ewidencji zabytków, a tym samym ograniczeń w wykonywaniu praw podmiotowych, w tym prawa własności. W opisywanej sytuacji utrzymywanie włączenia do gminnej ewidencji zabytków spornego obiektu, który nie posiada cech zabytkowych jest działaniem sprzecznym z zasada prawdy materialnej wyrażoną w k.p.a. i stanowi nieuzasadnioną ingerencję w prawa podmiotowe właściciela, tym bardziej, że w pobliżu obiektu prowadzone były liczne prace budowlane w ścisłym sąsiedztwie polegające na budowie współczesnej zabudowy. Zakup nieruchomości włączonej do gminnej ewidencji zabytków lub udziałów w prawie własności w takiej nieruchomości może odbywać się bez wiedzy nabywcy, że kupuje nieruchomość włączoną do gminnej ewidencji zabytków. Nie są to jedyne wątpliwości konstytucyjne związane z gminną ewidencją zabytków. O aktualności takiego wniosku świadczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. (P 12/18) dotyczący art. 22 ust 5 pkt 3 u.o.z. Pełnomocnik skarżących, po szczegółowym opisie przyczyn i treści ww. wyroku stwierdził, że .przedmiotowy obiekt nie jest indywidualnie wpisany do rejestru zabytków i nie ma wiedzy o tym, jakie były przesłanki pochopnego umieszczenia go w gminnej ewidencji zabytków. Zdaniem pełnomocnika Fort [...]nie został skutecznie włączony do GEZ. Dokonywanie wpisu do gminnej ewidencji zabytków wbrew procedurze jest działaniem sprzecznym z celem ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz jest sprzeczne z zasadą audiatur et alterdpars. Jeśli zabytek jest wpisany do rejestru zabytków nie wolno w zawężający sposób traktować włączenia do GEZ i wybiórczo traktować właścicieli, czy organ ich powiadomi czy też nie. Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem była zmieniana. Tym niemniej, karty taktowane przez organ jako "karty gminnej ewidencji zabytków" nie spełniają kryteriów określonych w § 17 oraz Załączniku nr 6 r i w wersji aktualnie obowiązującej i w wersji pierwotnej. Zgodnie z decyzją WKZ w Warszawie z [...]. stycznia 1991 r., L. Dz. [...]. numer w rejestrze zabytków: [...], wpisano do rejestru zabytków: "fort murowano-ziemny, zbudowany XIX/XX w., znajdujący się we wsi [...], gm. [...], w granicach wału fortecznego, wraz ze strefą ochronną wokół wału /50 m/". Określony w tej decyzji przedmiot i zakres ochrony konserwatorskiej powinien znaleźć odzwierciedlenie w treści karty adresowej GEZ - zgodnie z obowiązującym art. 22 ust. 5 pkt 1 u.o.z. Oznacza to, że Wójt był zobowiązany włączyć do GEZ kartę adresową, która określała kompletny zasięg fortu murowano-ziemnego i jego strefy ochronnej, sięgającej 50 m wokół wału fortecznego. Tymczasem karta adresowa zabytku opracowana przez D.W. z datą 28.03.2025 r. (Fort [...] (Twierdza [...]) - zespól w granicach wału fortecznego wraz z otoczeniem), zawiera dane, które są niezgodne z informacjami określającymi zabytek w ww. decyzji WKZ. Pełnomocnik dokonał porównana nią wpisów w wojewódzkiej i gminnej ewidencji, stwierdzając, że zgodnie z art. 22 ust. 4 u.o.z. Wójt jest zobowiązany do prowadzenia gminnej ewidencji zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Gminna ewidencja zabytków Gminy [...] została wprowadzona (również) zarządzeniem Nr [...]r. Wójta Gminy [...]z [...]września 2025 r. Załącznikiem tego zarządzenia powinien być zatem wykaz konkretnych kart adresowych (lub same karty), a nie wykaz zabytków nieruchomych ujętych w tej ewidencji (o czym w § 2 i § 3 zarządzenia). W załączniku obowiązującego Zarządzenia, w odniesieniu do obiektów znajdujących się w [...]w pkt 2 nie wskazano wpisanej do rejestru zabytków strefy ochronnej w gran. 50m wokół wału fortecznego, w pkt 3-8 bezpodstawnie wskazano, że 6 wybranych elementów fortu, niewymienionych w decyzji WKZ z [...]..01.1991 r., L. Dz. [...]. (numer w rejestrze zabytków: A[...]), zostało wpisanych do tego rejestru. Zarządzenie Nr [...]Wójta z [...]września 2025 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy [...]zostało opublikowane na stronie BIP Urzędu Gminy [...]być może 16 sierpnia 2025 r. W Zarządzeniu nie wymieniono konkretnych kart adresowych, stanowiących zasób przedmiotowej ewidencji. Jednocześnie na tej samej stronie internetowej opublikowano opracowane w różnym okresie karty adresowe zabytków Gminy [...], m.in. dla opisywanych powyżej 7 obiektów: Fort [...] (Twierdza [...]) - zespół w granicach wału fortecznego wraz z l otoczeniem, Fort [...]- koszary szyjowe, Fort [...] - "[...]" schron pogotowia I, Fort [...]- "[...]" schron pogotowia II, Fort [...]- "[...]" schron pogotowia I, Fort [...]- "[...]" schron pogotowia II, Fort [...]- schron pogotowia. Prawdopodobnie z datą 07.09.2021 r. upublicznione zostały karty gminnej ewidencji | zabytków Gminy [...], tj. pliki pdf kart adresowych zabytków nieruchomych, które zostały opracowane przez J.W. i D.W. z datą 05.05.2015 r. m.in. dla tych samych obiektów fortecznych. Tym samym, na podstawie treści obowiązującego Zarządzenia Nr [...]r. Wójta z [...]września 2025 r. (w którym nie wskazano daty opracowania kart ani ich autora), oraz opublikowanych na stronie podmiotowej BIP kart i adresowych z 2016 r. i 2025 r. można wywnioskować, że obowiązują dwa różne i egzemplarze tych kart. Stare karty adresowe (z 2016 r.) nie zostały bowiem formalnie włączone do gminnej ewidencji zabytków, ani z niej wyłączone, ponieważ w Zarządzeniu z 2025 r. brak jest informacji o unieważnieniu wcześniejszych opracowań kart adresowych lub prowadzonej na ich podstawie gminnej ewidencji zabytków. W zaistniałej sytuacji, wobec wprowadzenia w 2019 r. zmian w obowiązujących przepisach dotyczących prowadzenia gminnej ewidencji zabytków (rozporządzeniem 10 września 2019 r.) - stare karty adresowe z 2016 r., powinny być włączone do gminnej ewidencji zabytków (lub z niej wyłączone), zgodnie z procedurą określoną w §18 pkt. 1 oraz §18b pkt. 1, ust. 3-5 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem. W sytuacji opracowania nowych kart adresowych zabytku nieruchomego w 2025 r., Wójt t był zobowiązany do włączenia tych kart dopiero po uprzednim, formalnym wyłączeniu kart z 2016 r. lub włączenia nowych kart zgodnie z § 18a oraz § 18b ust. 1 oraz ust. 3- 5 przywołanego powyżej rozporządzenia. Za podstawę opracowania kart adresowych zabytku nieruchomego najprawdopodobniej przyjęto istniejące, wadliwe karty wojewódzkiej ewidencji zabytków, opracowane dla fortu [...]oraz znajdujących się na jego obszarze wybranych 6 obiektów przez L.J. w 1988 r. Ze względu na brak w tamtym czasie opracowań odnoszących się do wartości zabytkowego fortu, a także problem z dostępem do obiektów użytkowanych przez wojsko - sporządzone na etapie przed wpisem do rejestru zabytków karty WEZ zawierają szereg błędów, które zostały zakwestionowane w ostatnim czasie. Wspomniane błędy dotyczą mylącej informacji na temat indywidualnego wpisu do rejestru zabytków części obiektów zlokalizowanych na terenie fortu (niewymienionych w decyzji WKZ w Warszawie z [...]..01.1991 r., L. Dz. [...]., numer w rejestrze zabytków: A-[...]), innego niż w decyzji datowania fortu. W wadliwej karcie Fortu [...]brak jest odniesienia do całego dzieła obronnego, które powinno nastąpić w oparciu o rzetelne rozpoznanie wartości całego obiektu, w jego historycznych granicach oraz ze wszystkimi integralnymi elementami, które znajdują się na obszarze fortu. Prawidłowo wyznaczone granice zabytku powinny uwzględniać zasięg wszystkich elementów struktury całego dzieła obronnego, tj. jego form ziemnych, przeszkód fortyfikacyjnych, a także struktur podziemnych. Pierwotny rzut fortu [...]oraz jego wszystkich elementów ziemno - murowanych został udokumentowany na historycznym planie zamieszczonym w opracowaniu M. P., "Obiekty garnizonu twierdzy [...]1890-1939", 2013 r. Taki sam narys kompletnego dzieła wraz ze wszystkimi jego elementami jest czytelny na zdjęciu lotniczym z 1944 r., zamieszczonym w publikacji M. P. "[...] w [...]". Organ powinien znać te opracowania i stosować, Skarżący przesyłali te fragmenty do organu. Tymczasem właściwe określenie granic zabytku na kartach adresowych (przed ich włączeniem do GEZ), jest kluczowe m. in. dla prawidłowego ustalenia zasad ochrony całego zabytku w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i planie ogólnym. W obrocie prawnym nie mogą funkcjonować jednocześnie dwie karty adresowe zabytku nieruchomego dotyczące tych samych obiektów ani dwie gminne ewidencje zabytków tej samej gminy, a karty adresowe zabytku nieruchomego, poprawnie nazwane, powinny odzwierciedlać wpis do rejestru zabytków. W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej, a już szczególnie wówczas, gdy chodzi o udowodnienie, iż w interesie publicznym leży ograniczenie (lub odjęcie) określonego przez Konstytucję RP prawa własności. Obywatel ma prawo do tego, by jego oparte na prawie materialnym roszczenia i wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej prawem procedury i w określonych przez prawo formach. Nie jest natomiast zgodne z zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów administracji, w którym wnioski obywateli załatwiane są poza taką procedurą i w formach jej nieznanych, powoduje to bowiem stan niepewności prawnej i ogranicza prawa obywateli do ochrony swych uprawnień przed organami administracji publicznej i przed sądami (zob. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993, III ARN 49/93, wielokrotnie później cytowany w orzecznictwie). Rozbieżności pomiędzy rejestrem zabytków a gminną ewidencja zabytków prowadzą do wadliwości włączenia do GEZ. Nie ulega wątpliwości, że ustawodawca wykluczył możliwość samodzielnego uznawania przez Wójta, jakie zabytki mogą zostać ujęte w GEZ, nakazując w tym zakresie dokonanie porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Uchybienie takiemu obowiązkowi oznacza dowolne i niezgodne z prawem działanie Wójta. Porozumienie z wojewódzkim konserwatorem zabytków oznacza uzyskanie zgodnego stanowiska organu prowadzącego ewidencję gminną oraz organu współdziałającego. Stanowisko wojewódzkiego konserwatora zabytków nie może być dorozumiane, ale powinno być wyrażone w piśmie urzędowym. Oznacza to, że do ewidencji gminnej nie można włączyć obiektów, co do których wojewódzki konserwator zabytków nie wypowiedział się przed ich ujęciem w GEZ. Z dostępnych pism nie wynika, że przed dokonaniem zaskarżonej czynności w jakikolwiek sposób porozumiał się z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków co do zawężającego względem rejestru włączenia do GEZ. Porozumienie musi szczegółowo odnosić się do konkretnego obiektu. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest, że nieuzasadnionym jest przekonanie organu, że przedmiotowy budynek został wyznaczony do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków w porozumieniu z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków - o czym świadczy niezgodność GEZ z rejestrem zabytków. Skarżący nie znają korespondencji konserwatora i Wójta dotyczącej zawężającego względem rejestru włączenia do GEZ. Jakiekolwiek pisma powstałe już po dokonaniu ujęcia Fortu [...]w GEZ, nie zaś przed tym faktem nie spełniają wymogu uprzedniego porozumienia, ani też nie wskazują na rzetelne przygotowanie kart adresowych zabytku nieruchomego - a za to odpowiada WÓJT. Pełnomocnik skarżących uzasadnił też wysokość żądanych kosztów postępowania wysokim stopniem złożoności prawnej niniejszej sprawy. W odpowiedzi ma skargę Wójt podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Już na wstępie uzasadnienia – w związku z treścią skargi (sporządzonej przecież przez profesjonalnego pełnomocnika, radcę prawnego), w tym przedmiotem zaskarżenia obejmującym kilka czynności i to różnych organów administracji (w tym jedną czynność pełnomocnikowi "nieznaną") i żądaniami procesowymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, co następuje. Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143), zwanej dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków (dalej: "GEZ") na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292 ze zm., dalej: "u.o.z."), nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Ujęcie nieruchomości w GEZ rozstrzyga bowiem o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości obowiązkom określonym w danej ustawie. Sama treść tego obowiązku wynika natomiast z przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Czynność ta ma charakter publicznoprawny i, jako skierowana do indywidualnego podmiotu, dotyczy jego obowiązków wynikających z przepisów prawa (tak: wyroki NSA sygn.: II OSK 3029/18, II OSK 1166/21, II OSK 2781/17 oraz postanowienia NSA o sygn.: II OZ 287/24, II OSK 2421/24; CBOSA). Z tejże przyczyny całkowicie chybiony był nad wyraz rozbudowany stylistycznie zarzut pełnomocnika skarżących na "czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków (...) kart adresowych zabytku nieruchomego pismem z dnia [...] września 2025 r., znak: [...]dotyczących Fortu [...] (Twierdza [...]) do gminnej ewidencji zabytków, gdyż Organ w pouczeniu jako podstawę zaskarżenia do Sądu wskazuje w tym piśmie czynność (art. 3 §2 pkt 4 p.p.s.a.) a nie Zarządzenie (art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.)". Wójt prawidłowo zakwalifikował prawnie czynność włączenia zabytku do gminnej ewidencji zabytków. Z brzmienia zaś art. 146 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 uchyla ten akt, albo stwierdza bezskuteczność czynności. Odpowiednie zastosowanie ma tu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. Ustawodawca nie przewidział więc oczekiwanego przez profesjonalnego pełnomocnika skarżących rozstrzygnięcia w postaci "stwierdzenia nieważności" zaskarżonego aktu, mylnie utożsamianego z rozstrzygnięciem dopuszczalnym w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jak wynika ponadto z ww. przepisów wstępnych p.p.s.a. i art. 134 § 1 tej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Owe "granice sprawy" dotyczą określonego co do tożsamości konkretnego (jednego) aktu władzy publicznej, z którym podmiot skarżący się nie zgadza. Jeżeli skarżący nie zgadza się z kilkoma aktami władzy publicznej (różnych organów (tu: Wójta i Rady Gminy) to może każdy z nich zakwestionować przed sądem administracyjnym – ale w drodze odrębnej skargi. Podobnie, obowiązkiem strony (a już szczególnie jej profesjonalnego pełnomocnika) jest określenie precyzyjne, jaki akt skarży, a więc przez podanie danych skarżonego aktu (rodzaj aktu, data, nazwa organu, treść rozstrzygnięci). Nie można, jak czyni profesjonalny pełnomocnik, zaskarżyć do sądu administracyjnego – nawet "z ostrożności procesowej" – "nieznanej na dzień sporządzenia skargi czynności Wójta Gminy [...]- czynności włączenia prawdopodobnie w 2016 roku kart adresowych zabytku nieruchomego dotyczących Fortu [...], w tym jakiejkolwiek "karty ewidencyjnej" lub "kart adresowych" ww. obiektu do gminnej ewidencji zabytków". Nie jest rzeczą sądu administracyjnego poszukiwanie za stronę (a tym bardziej jej profesjonalnego pełnomocnika) aktu, który strona "z ostrożności procesowej" chciałaby zaskarżyć. Rzecz jasna, zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych – ale po pierwsze, w granicach sprawy, której dotyczy skarga i jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Po drugie, warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji, że zaskarżony akt jest sprzeczny z prawem i to w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie. Tym samym art. 135 p.p.s.a. znajduje zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi, a więc w przypadku stwierdzenia przez sąd niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Przesłanką jego zastosowania jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w aktach lub czynnościach poprzedzających, jeżeli tylko miało to miejsce w granicach danej sprawy. Art. 135 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania w razie oddalenia skargi, a taka sytuacja ma miejsce w tej sprawie (vide np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2026 r., sygn. akt III OSK 2435/23, CBOSA). Skarga nie była zasadna. 1. Ujęcie zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków. Zgodnie z art. 21 u.o.z. ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte m.in. zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków (art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.). O tym, jakie dane ma zawierać ewidencja zabytków stanowi art. 22 ust. 7 u.o.z. W sytuacji więc, gdy zabytek został już wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków (jak stało się w sprawie niniejszej) organ gminy – wbrew stanowisku pełnomocnika skarżących – po pierwsze miał ustawowy obowiązek wpisać Fort [...]do GEZ, a po drugie zwolniony był z obowiązku badania cech przedmiotu podlegającego wpisowi pod kątem elementów ustawowej definicji zabytku. Okoliczność bowiem ujęcia obiektu w wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowiła samodzielną podstawę do ujęcia tego obiektu w ewidencji gminnej. Skutkiem włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych obiektów zabytkowych z terenu województwa jest powstający po stronie wojewódzkiego konserwatora zabytków obowiązek zawiadomienia o tym właściwej gminy w celu ujęcia tychże zabytków w gminnej ewidencji zabytków. Trudno zatem przyjąć, że zabytek ujęty w ewidencji wojewódzkiej nie zostanie wprowadzony do odpowiedniej ewidencji gminnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1845/19, CBOSA). Jak podkreśla się w orzecznictwie, czynność włączenia do gminnej ewidencji karty adresowej zabytku uprzednio wpisanego do ewidencji wojewódzkiej, jest czynnością związaną, pochodną w stosunku do czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i niezależną od ocen wójta (burmistrza, prezydenta miasta) co do zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu do ewidencji. Zatem w sytuacji, gdy wojewódzki konserwator zabytków włączy kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, to bezwzględnym obowiązkiem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest sporządzenie karty adresowej tego zabytku i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków (tak w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 25 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 297/21, CBOSA). Wyjaśnić tez trzeba, że obowiązki sprawdzenia kart zawartych w ewidencji wojewódzkiej Wójta w tej sprawie wynikały z § 18 pkt 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t. jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 56). Wójt miał więc obowiązek włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej zabytku. Obowiązki dotyczące wymogów formalnych kart adresowych i danych tam zawartych obciążały organ wojewódzki, tworzący wojewódzką ewidencję zavytkó1), a nie Wójta. Odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika skarżących dotyczących prawnego znaczenia w sprawie niniejszej braku ich udziału w postępowaniu dotyczącym ujęcia w GEZ Fortu [...]– podnoszonych w nawiązaniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 – tut. Sąd wyjaśnia, że były one niezasadne. Zaskarżona w sprawie niniejszej czynność Wójta nie dotyczyła ab ovo ujęcia zabytku nieruchomego w ewidencji, ale jedynie recypowania wpisów już uprzednio dokonanych inną czynnością (w wojewódzkiej ewidencji zabytków). Wspomniany wyrok TK nie dotyczył takiej sytuacji, ale sytuacji, w której wpis do GEZ nie był wynikiem przeniesienia wpisu z ewidencji wojewódzkiej, a postepowania o ujęcie w gminnej ewidencji zabytków innych zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków (a więc w sytuacji, o której mowa w art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.). I w odniesieniu do takiej właśnie sytuacji uznał TK, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się o zamiarze wpisania jej przez organ do GEZ, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym ani zakwestionowania działań podejmowanych przez organ. Stąd też art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. został uznany za niekonstytucyjny w zakresie określonym przez Trybunał, a jego niekonstytucyjne rozumienie zostało usunięte z systemu prawnego. Tym niemniej, jak wynika z akt administracyjnych, skarżący zostali przez Wójta zawiadomieni o zamiarze włączenia "kart adresowych" zabytku do GEZ – pismami datowanymi na 8 lipca 2025 r. Stąd też pochodne – w stosunku do ewidencji wojewódzkiej – ujęcie zabytku w GEZ było z natury uproszczone, organ ani nie dokonywał oceny walorów zabytkowych Fortu, ani nie oceniał prawidłowości kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Wyjaśnić również należy, że wprawdzie Wójt nie był zobowiązany w takiej sytuacji prawnej zasięgać opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków, tym niemniej taka pozytywna opinia Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytów – jak wynika z akt sprawy – została wydana 30 czerwca 2025 r. Odnosząc się do pozostałych zarzutów pełnomocnika skarżących, dotyczących naruszenia przepisów rozporządzenia z 2021 r. trzeba wyjaśnić, że w akcie tej rangi nie ma artykułów, ale paragrafy Zgodnie z § 18 b pkt 1 rozporządzenia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku. Jak już była o tym mowa, takie zawiadomienie zostało skierowane do skarżących. Potencjalne pominięcie któregoś ze współwłaścicieli nie powoduje per se wady, nakazującej eliminację czynności z obrotu prawnego, ale może stanowić źródło postępowania nadzwyczajnego na wniosek takiej osoby. Zgodnie z § 18b pkt 3 rozporządzenia, zawiadomienie o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku, umieszcza się na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej do czasu zamieszczenia informacji odpowiednio o włączeniu karty adresowej zabytku, o włączeniu nowej karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków. Pełnomocnik skarżących nie kwestionuje tego faktu ("Zarządzenie Nr [...]Wójta Gminy [...]z dnia [...]września 2025 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy [...]" zostało opublikowane na stronie podmiotowej BIP Urzędu Gminy [...]być może w dniu 16.09.2025", ale kwestionuje treść tej publikacji. Nie stanowi to jednak naruszenia ww. paragrafu. Zgodnie z § 18b pkt 4 rozporządzenia, Wójt o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków. Pełnomocnik skarżącego nie wykazał jednakże przekroczenia tegoż terminu (a nie wynika to z akt), zaś w odniesieniu do nieprzesłania zawiadomienia A.M. to jak już była o tym mowa, takie zawiadomienie zostało skierowane do skarżących. Potencjalne pominięcie któregoś ze współwłaścicieli nie powoduje per se wady, nakazującej eliminację czynności z obrotu prawnego, ale może stanowić źródło postępowania nadzwyczajnego na wniosek takiej osoby. Zgodnie z § 18b pkt 5 rozporządzenia, do zawiadomienia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty adresowej zabytku. Jak wynika z akt sprawy, do zawiadomień skierowanych do skarżących pismami z 8 lipca 2025 r. takie potwierdzone kopie – wbrew stanowisku pełnomocnika skarżących – zostały dołączone. Twierdzenie pełnomocnika, że "nie każda kopia to jest kopia potwierdzona przez Organ, a D.W. to nie jest przecież Organ" jest o tyle niezasadne, że ww. przepis wymaga "odpowiedniego potwierdzenia kopii adresowej", a takim jest potwierdzenie wykonawcy zlecenia sporządzenia karty. Odnośnie zaś do zarzutu "braku doręczenia kart adresowych zabytku wszystkim właścicielom lub posiadaczom Fortu [...]- zwłaszcza ujawnionej w księdze wieczystej współwłaścicielce działki nr [...]- A.M." – zastosowanie mają uwagi Sądu poczynione w akapicie poprzedzającym. 2. Samorządowe programy opieki nad zabytkami. Program taki nie jest aktem władzy publicznej, który w sposób pośredni lub bezpośredni związany jest z prowadzeniem GEZ. Nie jest też żadnym aktem prawa miejscowego lub innym aktem władzy, który wpływa w jakikolwiek sposób na wykonywanie prawa własności przez właściciela zabytku. Zgodnie z art. 87 ust. 1 i 2 u.o.z. zarząd województwa, powiatu lub wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza na okres 4 lat odpowiednio wojewódzki, powiatowy lub gminny program opieki nad zabytkami. Wyłącznym celem programu jest uwzględnianie uwarunkowań ochrony zabytków, w tym krajobrazu kulturowego i dziedzictwa archeologicznego, łącznie z uwarunkowaniami ochrony przyrody i równowagi ekologicznej; zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania; wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego; podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb społecznych, turystycznych i edukacyjnych oraz wspieranie inicjatyw sprzyjających wzrostowi środków finansowych na opiekę nad zabytkami; określenie warunków współpracy z właścicielami zabytków, eliminujących sytuacje konfliktowe związane z wykorzystaniem tych zabytków i podejmowanie przedsięwzięć umożliwiających tworzenie miejsc pracy związanych z opieką nad zabytkami. Taki program opieki nad zabytkami przyjmuje uchwałą odpowiednio sejmik województwa, rada powiatu i rada gminy, po uzyskaniu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Dlatego też program ten nie jest aktem Wójta, ale uchwałą Rady Gminy [...]. Jak podkreśla się w literaturze, "samorządowe programy opieki nad zabytkami winny być postrzegane jako instrument polityki samorządowej (a zatem także w kontekście m.in. regulacji ustaw samorządowych; (...). Ich uchwalenie, poprzedzone wyrażeniem opinii przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, ma przy tym charakter obligatoryjny. Nie mają one jednak statusu aktów prawa miejscowego (nie mogą stanowić samodzielnej podstawy rozstrzygnięć władczych względem jednostek spoza aparatu administracji publicznej) – tak M. Cherka (red.) w komentarzu do art. 87 u.o.z. w:: "Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz" LEX 2010). Z kolei w orzecznictwie podkreśla się, że wprawdzie uchwalenie programu opieki nad zabytkami ma charakter obligatoryjny, ale program taki nie ma statusu prawa miejscowego. W odniesieniu do GEZ na gruncie obowiązujących przepisów zyskała ona status nienazwanej, tzn. niewymienionej w art. 7 u.o.z., formy ochrony zabytków (tak WSA w Gdańsku w wyroku z 7 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 1321/24, CBOSA). Tenże Sąd podkreślił ponadto w wyroku z 15 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 767/17 (CBOSA), że program taki, choć obligatoryjny, nie ma statusu prawa miejscowego, ponieważ nie może stanowić samodzielnej podstawy rozstrzygnięć władczych względem jednostek spoza aparatu administracji publicznej. W ocenie prawnej Sądu, "Program opieki nad zabytkami nie stanowi dokumentu, którego przyjęcie stanowiłoby akt zatwierdzenia już istniejącej gminnej ewidencji zabytków, czy też akt utworzenia takiej ewidencji". Ponadto Sąd zwrócił uwagę na prawny fakt, że art. 87 ust. u.o.z. określa jednoznacznie i wprost horyzont czasowy programów. Oznacza to, że uchwała Rady Gminy [...]Nr [...]z [...]grudnia 2016 r. utraciła moc z upływem 4 lat od daty jej podjęcia – co uszło uwadze pełnomocnika skarżących. Załącznikiem do ww. uchwały był właśnie Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy [...]na lata 2016-2019. Jako taki stanowił on integralną część uchwały i – wbrew odmiennemu stanowisku pełnomocnika skarżących – nie mógł stanowić odrębnego przedmiotu zaskarżenia. Analiza skargi w ww. zakresie wskazuje na to, że pełnomocnik uważa, że uchwała Rady Gminy [...]Nr [...]z [...]grudnia 2016 r. "ustanawiała gminnej ewidencji zabytków" i do tego "przez niewłaściwy organ - radę gminy". Takie przekonanie wynika z błędnego założenia, że Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy [...]na lata 2016-2019 miał na celu utworzenie GEZ, co pozostaje w sprzeczności z istotą tego programu, a której mowa w art. 87 ust. 1 u.o.z. i celami, wymienionymi w art. 87 ust. 2 u.o.z. Wyjaśnić więc należy, że z art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. wynika wprawdzie, że zakres kontroli administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, ale kontrola taka może być dokonana w odrębnym postępowaniu niezwiązanym z ujęciem zabytku skarżących w GEZ. Wówczas to bowiem uwzględniając odrębność podstawy prawnej skargi na uchwałę Gminy sąd administracyjny oceniał będzie dopuszczalność takiej skargi, interes prawny skarżących (ustalany na podstawie przepisów odrębnych) i zasadność zarzutów, kierowanych wobec aktu, który utracił moc z uwagi na upływ czasu, na jaki był uchwalony. Dopiero wówczas, zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdzić może nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdzi, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (rozważając również dyspozycję art. 94 ust. 1 w zw. z art. 101 ust. 4 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 662). 3. Z uwagi na powyższą ocenę prawną tut. Sądu wszelkie zarzuty podniesione w skardze były niezasadne. Organ w żadnej mierze nie naruszył też wskazanych przepisów ustawy zasadniczej z tej prostej przyczyny, że art. 31 ust. 2 Konstytucji RP w ogóle nie dotyczy takich stanów faktycznych i prawnych, jakie pojawiają się w sprawach o ujawnienie zabytku w GEZ. Zgodnie z tym przepisem, każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. "Sformułowany w art. 31 ust. 2 zdanie pierwsze nakaz poszanowania wolności i praw innych stanowi podstawę horyzontalnej ochrony wolności oraz horyzontalnego obowiązywania wolności i praw z rozdziału II Konstytucji. Horyzontalny wymiar wolności i praw polega na tym, że przepisy Konstytucji wyrażające wolności i prawa człowieka określają relacje prawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi prawa prywatnego, w odróżnieniu od wymiaru wertykalnego, który odnosi się do relacji między osobą a władzą publiczną" (komentarz do art. 31 Konstytucji RP w: P. Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, opr. WKP 2023). Zgodnie z art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Ujęcie w GEZ zabytku nie jest "źródłem" prawa, ale jego stosowaniem. Skoro Wójt Gminy, jak już była o tym mowa, działał na podstawie ustawy (art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.), to postąpił zgodnie z art. 7 Konstytucji. 4. Tut. Sąd, na rozprawie 20 maja 2026 r. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wnioski dowodowe, ujęte w skardze. Po pierwsze jakikolwiek wyrok (w tym Trybunału Konstytucyjnego) nie jest żadnym "dowodem", ale właśnie wyrokiem i jest Sądowi znany z urzędu. Po drugie, "treść księgi wieczystej [...] nie jest dowodem na jakąkolwiek okoliczność, w tym zwłaszcza "pominięcia w procedurze współwłaściciela – A.M.". Wpis natomiast prawa własności w dziale II księgi wieczystej (bo prawdopodobnie ten wpis miał na myśli pełnomocnik skarżących) nie jest dowodem, ale domniemaniem prawnym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, t. jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 341). Z tego domniemania i zasady jawności materialnej ksiąg wieczystych nie może z natury rzeczy wynikać, że ktokolwiek został pominięty w jakiejkolwiek procedurze. 5. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. W związku z oddaleniem skargi Sąd zwolniony był z obowiązku zajęcia stanowiska odnośnie żądania pełnomocnika skarżących zasądzenia kosztów "zastępstwa prawnego w wysokości sześciokrotności stawki, o której mowa w art. 225 ustawy o radcach prawnych z uwagi na wielowątkowy (...) rodzaj sprawy dotyczącej gminnej ewidencji zabytków co oznacza wyjątkową zawiłość sprawy i wymaga ponadprzeciętnego wkładu pracy oraz specjalistycznej wiedzy pełnomocnika". /