VII SA/Wa 2552/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [..[ marca 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia drzwi wejściowych do stanu poprzedniego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

H. M. w dniu 16 lutego 2016 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje mąż, utrzymują się z dochodów w łącznej wysokości 3.900 zł netto miesięcznie, na które składają się świadczenia rentowe skarżącej i jej męża oraz wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez skarżącą. Skarżąca wskazała, że posiada mieszkanie o powierzchni 35,50 m², las (1,10 ha) i oszczędności w kwocie 5.000 zł. Skarżąca podniosła, że ponoszą z mężem duże wydatki na zakup lekarstw oraz na wizyty u lekarzy i wskazała, że mąż z uwagi na stan zdrowia nie pracuje. H. M. do miesięcznych wydatków zaliczyła: czynsz za mieszkanie – 400 zł, opłaty za telefon – 100 zł, za energię elektryczną – 70 zł, za gaz – 60 zł, ubezpieczenie na życie - 250 zł, wydatki na leki – 500 zł, wydatki na rehabilitację, prywatne wizyty lekarskie, badania, przejazdy do lekarzy do Warszawy – 500 zł, wydatki na zakup benzyny – 200 zł. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia H. M.nie złożyła sprzeciwu. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę H. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2015 r., z uwagi na jej złożenie z uchybieniem ustawowego terminu. Skarżąca złożyła zażalenie na ww. postanowienie, wnosząc jednocześnie o "odstąpienie kosztów za wpis w całości lub częściowy". Składając następnie w dniu 31 stycznia 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu zwróciła się o "częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie połowy opłaty". Postanowieniem z dnia 10 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 5 lipca 2016 r. odmawiającego przyznania H. M. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę, że wniosek z dnia 31 stycznia 2017 r. jest kolejnym wnioskiem H. M. o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie, w związku z czym wniosek ten należy traktować jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 5 lipca 2016 r. w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.). Starszy referendarz sądowy wskazał, że z treści wniosku złożonego w dniu 31 stycznia 2017 r. wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, utrzymują się z dochodów w łącznej wysokości 3.900 zł netto miesięcznie, na które składają się świadczenia rentowe skarżącej i jej męża oraz wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez skarżącą. Skarżąca oświadczyła, że posiada mieszkanie o powierzchni 35,50 m², las (1,10 ha) i oszczędności w kwocie 2.000 zł. Skarżąca podniosła, że ponoszą z mężem duże wydatki na zakup lekarstw oraz na wizyty u lekarzy i wskazała, że mąż z uwagi na stan zdrowia nie pracuje. H. M. do wydatków zaliczyła: czynsz za mieszkanie – 400 zł, opłaty za telefon – 100 zł, za energię elektryczną – 50-100 zł, za gaz – 60 zł, ubezpieczenie na życie - 250 zł, wydatki na leki – 500-600 zł, wydatki na rehabilitację, wizyty lekarskie, badania – 500 zł. W ocenie starszego referendarza sądowego H. M. nie wykazała, aby jej aktualna sytuacja finansowa nie pozwalała na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bowiem wysokość dochodów skarżącej i jej męża nie uległa obniżeniu w porównaniu z sytuacją przedstawioną w poprzednim wniosku, zmniejszyły się jedynie oszczędności skarżącej (z kwoty 5000 zł do kwoty 2000 zł). Wydatki wymienione przez skarżącą w poprzednim wniosku wynosiły łącznie 2080 zł, natomiast łączna kwota deklarowanych obecnie przez skarżącą stałych wydatków wynosi 1860-2010 zł. Dokonując oceny wniosku H. M. starszy referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca nie wykazała takich okoliczności, które wskazywałyby, że w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 lutego 2016 r., a wnioskiem z dnia 31 stycznia 2017 r., nastąpiło istotne pogorszenie jej sytuacji finansowej, zatem brak jest podstaw do zmiany postanowienia z dnia 5 lipca 2016 r., którym odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wskazała, że jej sytuacja finansowa w ostatnim okresie uległa pogorszeniu "wszystko drożeje żywność, opłaty, leki, badania lekarskie i wizyty". Skarżąca podniosła, że renta jej oraz jej męża wzrosły o 7 zł. Skarżąca wskazała na liczne dolegliwości zdrowotne swoje i męża, które wiążą się z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów zarówno na dojazdy jak i prywatne wizyty lekarskie. Skarżąca podała, że w chwili obecnej nie ma żadnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Dodać należy, że stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powyższy przepis warunkuje i uzależnia możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Sąd po wszechstronnej ocenie tych okoliczności może wydać stosowne postanowienie (zob. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 382-383). Wskazać należy, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). W niniejszej sprawie zasadnie starszy referendarz sądowy uznał, że brak było podstaw do zmiany postanowienia odmawiającego przyznanie prawa pomocy, bowiem sytuacja finansowa skarżącej nie pogorszyła się istotnie w porównaniu do sytuacji przedstawionej w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że H. M. nie wykazała, aby jej aktualna sytuacja finansowa nie pozwalała na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bowiem wysokość dochodów skarżącej i jej męża nie uległa obniżeniu w porównaniu z sytuacją przedstawioną w poprzednim wniosku, zmniejszyły się jedynie oszczędności skarżącej. Biorąc zatem pod uwagę sytuację finansową skarżącej, opartą o stałe źródło dochodu, można stwierdzić, że strona jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów postępowania. W konsekwencji wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Skoro skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. Wobec powyższego, kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy wobec braku istotnego pogorszenia sytuacji finansowej skarżącej, zasadnie odmówił zmiany postanowienia z dnia 5 lipca 2016 r. odmawiającego przyznania H. M. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.