VII SA/Wa 2534/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: 1. odmówić zmiany postanowienia z dnia 26 lutego 2018 r., 2. odmówić przyznania Stowarzyszeniu "[...]" prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.

Stowarzyszenie "[...]" w sprzeciwie od postanowienia z dnia 26 lutego 2018 r., którym odmówiono przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zawarło wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Składając następnie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu Stowarzyszenie zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Wobec złożenia przez stronę skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, zauważyć trzeba, że postanowieniem z dnia 26 lutego 2018 r., po rozpoznaniu wcześniejszego wniosku Stowarzyszenia, referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W takiej sytuacji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych należy traktować jako wniosek o zmianę postanowienia z 26 lutego 2018 r. w trybie art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), który to przepis stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Jak wynika z powołanego przepisu, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zatem zmienione, musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy - stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, które stanowiły podstawę wcześniejszego orzeczenia. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy może być zatem uwzględniony wówczas, gdy nastąpiło istotne pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy. Zauważyć wobec tego trzeba, że w aktualnie rozpoznawanym wniosku, podobnie jak w poprzednim wniosku, Stowarzyszenie "[...]" oświadczyło, że nie posiada żadnego majątku i środków finansowych, "swoją działalność opiera na zasadzie społecznej non profit". W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Stowarzyszenie nie wskazało żadnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany postanowienia z 26 lutego 2018 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego brak jest również podstaw do uwzględnienia wniosku Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11 LEX nr 794951, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Podkreślenia wymaga, że sam fakt, iż stowarzyszenie działa w celach niezarobkowych, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Każde stowarzyszenie powinno podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone i na ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniach sądowych, np. poprzez ustalenie obowiązkowej składki członkowskiej i określenie jej wysokości na odpowiednim poziomie gwarantującym sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 210) stowarzyszenia zwykłe mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie "[...]" nie ustaliło wysokości składek członkowskich i przyjęło zasadę, że są one dobrowolne. W ocenie referendarza sądowego w takiej sytuacji nie jest możliwe uwzględnienie złożonego przez Stowarzyszenie wniosku, nie wykazało ono bowiem, że z przyczyn od siebie niezależnych nie ma możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Skoro bowiem nie ustalono wysokości składek członkowskich, przyjmując zasadę ich dobrowolności, a jednocześnie Stowarzyszenie nie zapewnia środków na swą działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań, stwierdzić trzeba, że samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 17 czerwca 2011 r. II OZ 491/11, z dnia 28 czerwca 2013 r. II OZ 517/13, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 165 i art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.