VII SA/Wa 228/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant ref. Maria Góraj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K.L. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 grudnia 2022 r. znak: DOZ-OAiK.650.186.2022.AJ w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 lutego 2022 r. znak: DOZ-OAiK.650.552.2021.UB II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz K.L. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r., znak: DOZ-OAiK.650.186.2022.AJ, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ( Dz. U. 2022 poz. 840, dalej: "u.z.o.z.) oraz art. 18 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022 poz. 2000, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku K. Ł. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z 10 lutego 2022 r., znak: DOZ-OAiK.650.552.2021.UB, odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków nieruchomości nr ewid. [...]w D., gm. B., stanowiącej część parku wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], na podstawie orzeczenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] maja 1952 t. oraz decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] sierpnia 1983 r. i z dnia [...] grudnia 1995 r. - utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] orzeczeniem z [...] maja 1952 r., uznał za zabytek dawny dwór wraz z oficynką i otaczającym parkiem (z ok. 1820 r.) w D.. Następnie, decyzją z dnia [...] sierpnia 1983 r., znak: [...], Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] wpisał do rejestru zabytków, pod numerem [...], park dworski w D., wskazując w uzasadnieniu, że park ten powstał w I połowie XIX w. i zachował się w pierwotnych granicach. Posiada on duże walory krajobrazowe. Dodatkowo wskazano, że granica ochrony konserwatorskiej zaznaczona jest na załączonej do decyzji ewidencji parku. Na podstawie znajdującej się w aktach sprawy archiwalnej dokumentacji ewidencyjnej można ustalić, iż zgodnie z ww. decyzją park obejmuje nieruchomości o aktualnych numerach ewid. [...], [...] i [...]. Decyzją z dnia 20 grudnia 1995 r., znak: [...], Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] wydał decyzję "ustalającą granice" zabytkowego parku w D., w ten sposób, że "granice parku objętego ochroną obejmują obszar działki nr [...] o pow. 3,71 ha" (ob. działki nr ewid. [...] i [...]). Granice te oznaczono na załączonej kopii mapy ewidencyjnej. W uzasadnieniu ww. decyzji stwierdzono m.in., że "zabytkowy park zachował się w granicach oznaczonych w niniejszej decyzji". Pismem z 9 grudnia 2020 r. K.Ł. zwrócił się z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków działki ewid. nr [...], wskazując, że powyższa działka "nie posiada walorów zabytkowych" oraz że "na jej terenie nie znajdują się żadne przyrodnicze ani architektoniczne obiektu zabytkowe". Po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia 10 lutego 2022 r., znak: DOZ-OAiK.65o.552.2o2i.UB, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmówił skreślenia z rejestru zabytków nieruchomości nr ewid. [...] w D.. Rozstrzygnięcie sprawy zostało dokonane na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach. Następnie K.Ł. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie ww. sprawy. Skarżący stwierdził, że zaskarżona decyzja jest wewnętrznie sprzeczna, a także sprzeczna z treścią opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa. W ocenie Strony, z dokumentów tych wynika, że działka nr ewid. [...] "nie posiada cech obiektu zabytkowego i nie posiada też wartości zabytkowych już od połowy lat 90. XX w.". Po przeanalizowaniu powyższego wniosku, MKiDN decyzją z 2 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z 10 lutego 2022 . W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w art. 13 ust. 1 tej ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Powyższy przepis stosuje się też w przypadku skreślenia części zabytku (art. 13 ust. 2 ustawy). Po ponownej analizie całego materiału dowodowego, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków przedmiotowej działki. MKiDN wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość stanowi' niewielką część całego założenia parkowego w D., będącego terenem o wyjątkowych walorach historycznych, artystycznych i przyrodniczych, przejawiających się m.in. w zachowanym układzie kompozycyjnym parku z I połowy XIX w. wraz z zachowanym drzewostanem, w skład którego wchodzą okazy posiadające ponad 200 lat, co oznacza, że założenie przestrzenne parku powstało równocześnie z budową dworu ok. 1820 r. Jego układ przestrzenny wraz z zachowanym starodrzewem stanowią materialne świadectwo historii D., którego zachowanie leży w interesie społecznym. Pomimo ustalenia w toku postępowania, że obszar założenia parkowego w D. uległ wtórnym podziałom geodezyjnym i własnościowym, a sama działka nr ewid. [...] została otoczona murowanym ogrodzeniem w latach 90. XX w. - analiza materiału dowodowego, zgromadzonego w aktach sprawy, nie pozostawia wątpliwości, że omawiana część parku od momentu wpisu do rejestru zabytków nie uległa zniszczeniu w stopniu powodującym całkowitą utratę jej cech, które przesądziły o objęciu jej ochroną prawną w ramach parku w D.. MKiDN zauważył, że na terenie działki nr ewid. [...] w dalszym ciągu zachowały się czytelne relikty komponowanego założenia, takie jak grobla i fragment stawu, jak również historyczne nasadzenia, pochodzące z czasów powstania założenia parkowego (pomnikowy dąb, mający ponad 200 lat, oraz jesion). Natomiast murowane, pełne ogrodzenie, wzniesione pod koniec XX w., nie stanowi trwałego i nieodwracalnego przekształcenia przestrzeni parkowej, które w sposób znaczący rzutowałoby na integralność zabytku (ogrodzenie takie może bowiem zostać w przyszłości rozebrane lub zastąpione ogrodzeniem ażurowym). Wobec zachowania się ww. cech zabytkowych w obrębie ww. działki (co potwierdza całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa), organ stwierdził, że w dalszym ciągu przedstawia ona wartości artystyczne, historyczne i naukowe, dla których została wpisana do rejestru zabytków jako część parku w D.. Zdaniem MKiDN niezaprzeczalne pozostają również walory ekologiczno-krajobrazowe omawianej części założenia, ze względu na historyczny starodrzew, jak również zachowanie terenu zieleni w stanie niezdegradowanym nadmierną działalnością budowlaną. W ocenie organu powyższe przesądza o bezwzględnej konieczności obejmowania w dalszym ciągu działki nr ewid. [...] ścisłą ochroną konserwatorską, jako integralnej części zabytkowego parku w D.. Na koniec swoich rozważań organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość zachowała m.in. walor krajobrazowy i ekologiczny oraz wartość historyczną, ze względu na zachowane relikty układu kompozycyjnego parku oraz pozostałości starodrzewu, wskazujące na czas powstania parku w I poł. XIX w. Ponadto, pomimo wtórnego wyodrębnienia jej w terenie za pomocą murowanego ogrodzenia, nieruchomość ta nie uległa trwałym i nieodwracalnym przekształceniom, które podważałyby jej integralność z całym założeniem parkowym w D.. Nie pojawiły się również żadne nowe ustalenia naukowe, które podważałyby jej. wartość zabytkową, uznaną w decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Odnosząc się do argumentów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał, że działka nr ewid. [...] w D. nie jest przedmiotem niniejszego postępowania, a zatem kwestia jej statusu prawnego jako zabytku wpisanego do rejestru, pozostaje bez wpływu dla rozstrzygnięcia sprawy. Przedmiotem niniejszego postępowania pozostaje wyłącznie ustalenie czy w obrębie przedmiotowej nieruchomości nr ewid. [...] zachowały się cechy świadczące o jej przynależności do zabytkowego parku w D.. Skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K.Ł., wnosząc o uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia i poprzedzającej go decyzji, jednocześnie zarzucając : 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 13 i 89 u.z.oz. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż grunt stanowiący działkę o nr. [...] w D. stanowi zabytek stanowiący część parku wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], w sytuacji, w której działka ta o powierzchni 0,0900 ha stanowi funkcjonalną całość z działką nr [...] która nie stanowi zabytku i od roku 1995 de facto działka nr [...]została wyłączona z granic parku wpisanego do rejestru zabytków; 2) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez: - brak wyjaśnienia w jaki sposób nieruchomość stanowiąca działkę nr [...]nadal stanowi zabytek oraz posiada wartość historyczną, w sytuacji w której na stronie 6 opinii z dnia 30.07.2021 roku wykonanej do tej sprawy we wnioskach końcowych opinii czytamy: "Działka nr [...]nie posiada samodzielnie wartości zabytkowych, będąc jedynie groblą z fragmentem niecki stawu, nie oddzieloną przestrzennie w żaden sposób od działki nr [...] Rośnie na niej jedynie jeden okaz historycznego dębu, podobny i w podobnym wieku jak inne pomnikowe dęby zachowane na działce [...]"; - przyjęcie że nie zachodzą przesłanki do wykreślenia nieruchomości nr [...]z rejestru zabytków w sytuacji sprzeczności tego rozumowania organu administracji z fachową opinią biegłych w sprawie z dnia 30.07.2021 roku w której wprost na stronie 6 opinii w jej wnioskach wskazano : (...) skreślenie działki nr [...] z rejestru zabytków (jako skreślenie z rejestru części zabytku) jest dopuszczalne, i de facto uporządkuje jedynie funkcjonalnie oraz prawnie utrwaloną już od wielu lat sytuację polegającą na tym, że część północno-wschodnia dawnego parku dworskiego utraciła w znacznym stopniu wartości zabytkowe (...)" ; 3) naruszenie postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 84 § 1 k.p.a. poprzez oparcie decyzji obu organów obu instancji w sprzeczności do ustaleń i wniosków opinii biegłych powołanych do sprawy i całkowite zlekceważenie posiadanych przez nich wiadomości specjalnych w sytuacji, w której opinię sporządzili biegli z Narodowego Instytutu Dziedzictwa w sposób odzwierciedlający rzeczywisty stan rzeczy na nieruchomości zarówno nr [...] jak i [...]; - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w tym wydanej w sprawie opinii, w której biegli stwierdzają na wprost fakt braku podstaw utrzymywania obecnego stanu prawnego i dalszego kwalifikowania nieruchomości [...] jako nieruchomości zabytkowej; - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w tym faktyczne przytoczenie w treści decyzji wyłącznie przepisów prawa oraz zapisów decyzji z roku 1995 w sprawie ustalenia granic parku wpisanego do rejestru zabytków, bez rozpatrzenia w sposób merytoryczny wniosku skarżącego oraz wniosków opinii biegłych; - art. 10 i 61 § 4 k.p.a. poprzez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu poprzez brak przeprowadzenia w sprawie rozprawy administracyjnej z udziałem stron i biegłych, całkowity brak odniesienia się do wniosków i zarzutów stawianych decyzji po je pierwszym wydaniu, w szczególności zaś poprzez brak faktycznego zbadania i sprawdzenia wniosków i twierdzeń skarżącego o całkowitym braku przesłanek dalszego utrzymywania działki nr [...]w rejestrze zabytków - które to wnioski i twierdzenia potwierdziła opinia biegłych z Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 30.07.2021 r. - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w tym pominięcie kwestii sposobu użytkowania działek nr [...] oraz [...]oraz pominięcie faktu, że jedyny zabytek znajduje się na gruncie o nr działki [...] gdzie nadal funkcjonuje w pełni utrzymany zabytkowy park dworski, a działka nr [...] nie jest już jego funkcjonalną częścią. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., poz. 137), sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.). sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie takie naruszenia i wady wystąpiły, dlatego skarga została uwzględniona. Przedmiotem skargi wywiedzionej do tutejszego Sądu jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 grudnia 2022r., utrzymująca w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia 10 lutego 2022r., którym odmówiono skreślenia z rejestru zabytków nieruchomości nr ew. [...] w D., gm. B., stanowiącej część parku wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], na podstawie orzeczenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] maja 1952 t. oraz decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] sierpnia 1983 r. i z dnia [...] grudnia 1995 r. Na wstępie wyjaśnić należy, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] orzeczeniem z [...] maja 1952 r.( znak : [...]), uznał za zabytek dawny dwór wraz z oficynką i otaczającym parkiem (z ok. 1820 r.) w D.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1983 r., znak: [...], Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] wpisał do rejestru zabytków, pod numerem [...], park dworski w D., wskazując w uzasadnieniu, że park ten powstał w I połowie XIX w. i zachował się w pierwotnych granicach i posiada duże walory krajobrazowe. W rozstrzygnięciu wskazano, że granica ochrony konserwatorskiej zaznaczona jest na załączonej do decyzji ewidencji parku. Z ewidencji tej wynika, iż zgodnie z ww. decyzją park obejmuje nieruchomości o aktualnych numerach ew. [...], [...]i [...]. Następnie Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] wydał w dniu [...] grudnia 1995 r., decyzję znak: [...] "ustalającą granice" zabytkowego parku w D., w ten sposób, że "granice parku objętego ochroną obejmują obszar działki nr [...] o pow. 3,71 ha" (ob. działki nr ewid. [...] i [...]). Granice te oznaczono na załączonej kopii mapy ewidencyjnej, z której w sposób jednoznaczny wynika, że wpisem do rejestru zabytków nie jest objęta działka nr ew. [...]. W uzasadnieniu ww. decyzji stwierdzono m.in., że "zabytkowy park zachował się w granicach oznaczonych w niniejszej decyzji". Wnioskiem z dnia 9 grudnia 2020r. właściciel nieruchomości K.L. zwrócił się do organu konserwatorskiego o skreślenie z rejestru zabytków działki nr ew. [...] położonej w D. wskazując, że działka ta , stanowiąca niewielką cześć dawnego parku dworskiego, nie posiada walorów zabytkowych, a na jej terenie nie znajdują się żadne przyrodnicze ani architektoniczne obiekty zabytkowe. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.o.z., ochronie i opiece podlegają bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące między innymi układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, dziełami architektury. W myśl art. 13 ust. 1 u.o.z., skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ niszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca postawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Stosownie do ust. 2 ww. artykułu, przepis ten stosuje się także do skreślenia z rejestru części zabytku. Jednocześnie art. 6 pkt 1 lit. "c" u.o.z. stanowi, że ochronie i opiece podlegają, w szczególności, zabytki nieruchome będące dziełami architektury i budownictwa, bez względu na stan zachowania. Na tle przytoczonych przepisów podkreśla się, że "przesłankami wydania decyzji o skreśleniu zabytku z rejestru jest uznanie, że uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych" (A. Ginter, A. Michalak [w:] A. Ginter, A. Michalak, Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, Warszawa 2016, art. 13). Z kolei o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia. Organy oceniające zasadność wpisu do rejestru zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu, powinny więc oceniać, czy stan zachowania tego obiektu jest na tyle zły, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej (zob. wyrok NSA z 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10, LEX nr 1081741). Zatem dopóki stopień zniszczenia zabytku nie jest taki, że żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych nie da się zachować, dopóty zabytek nie może być skreślony z rejestru zabytków (zob. wyrok NSA z 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2514/11, LEX nr 1559626). Na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po przeprowadzeniu w dniu 26 lipca 2021r., Narodowy Instytut Dziedzictwa porządził 30 lipca 2021r. specjalistyczna opinię , zawierająca analizę konserwatorską, z której wynika, że przedmiotowa działka nr ew. [...] stanowi niewielką część dawnego parku dworskiego, który pierwotnie obejmował działki nr ew. [...], [...]oraz [...]. Pierwotnie park, założony w I połowie XIX wieku, na planie nieregularnego wieloboku o większej części zachodniej, zakomponowanej w oparciu o oś północ-południe miał powierzchnię ponad 5 ha, w których 1,5 ha stanowiły wody. Część północno-wschodnia zajęta była w dużym stopniu przez cztery stawy, pomiędzy którymi znajdowała się grobla na osi północ-południe prowadząca do gorzelni i stajni. Przedmiotowa działka nr ew. [...] znajduje się po wschodniej stronie części pierwotnego parku i ma kształt nieregularnego, wydłużonego czworoboku i na ja terenie znajduje się grobla z fragmentem stawu wysadzana kępami olszyny, wierzby kruchej, robinii akacjowej i brzozy. W części północnej działki nr ew. [...] rośnie pomnikowy dąb, a części południowej duży jesion. Działka nr ew. [...]oddzielona jest od pozostałej części parku murowanym z cegły, masywnym ogrodzeniem wzniesionym w latach 90-tych XX wieku ( dokumentacja fotograficzna), a granica między nią a działka nr ew. [...]( stanowiąca własność skarżącego i wyłączono z rejestru zabytków) jest całkowicie nieczytelna , zwłaszcza, że przebiega w części w obrębie niecki stawu. W opinii podkreślono, że murowane ogrodzenie , utrwaliło podział założenia przestrzennego na dwie części nie mające obecnie ze sobą nic wspólnego pod względem funkcjonalnym. Zdaniem autora opinii podział własnościowy parku na działki nr ew. [...] i [...] przyczynił się do dezintegracji historycznego założenia przestrzennego i w tym zakresie nastąpiła utrata znacznej części wartości zabytkowych związanych przede wszystkim z kompozycją przestrzenną. Dezintegrację tę pogłębiło wydzielenie działki nr ew. [...] i wzniesienie murowanego ogrodzenia wzdłuż jej zachodniej granicy. W opinii wskazano w sposób jednoznaczny , że działka nr ew. [...]nie posiada samodzielnie wartości zabytkowych, a jej skreślenie z rejestru zabytków jest dopuszczalne i de facto uporządkuje jedynie stan istniejący. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że nie jest "skrępowany opinią specjalistyczną wykonana na jego zlecenie" i dokonał samodzielnej oceny zaistnienia przesłanek z art. 13 ust 1 u.o.z., jednak nie wyjaśnił w oparciu o jaki materiał dowodowy ustalił , że działka nr ew. [...] przedstawia wartości zabytkowe które winny podlegać ochronie w postaci indywidualnego wpisu do rejestru zabytków. Organ przyjął, że na podstawie decyzji z 19 maja 1952r. ochronie konserwatorskiej nadal podlega cały park, położony na działkach nr ew. [...], [...] i [...], bowiem decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] grudnia 1995 r. ustaliła jedynie granice zabytkowego parku w D. wpisanego do rejestru zabytków decyzją z dnia [...] sierpnia 1983 r. i nie zmienia zakresu orzeczenia z [...] maja 1952r. Stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę, bowiem nie uwzględnia mocy wiążącej decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1995r., ustalającej granice zabytkowego parku w D. . Zarówno z treści decyzji jak i załącznika graficznego do niej w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że do rejestru zabytków pod nr [...] nie jest wpisana działka nr ew. [...]. Okolicznością bezsporną pozostaje natomiast, że orzeczenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] maja 1952r. uznawało za zabytek dawny dwór wraz z oficynką i otaczającym parkiem ( ok. 1820r.) nie dokonując jednak wpisu pod określonym numerem zabytku do rejestru zabytków i nie określając granic tego zabytku. Stąd brak załącznika graficznego do tego orzeczenia pozwalającego na ustalenie granic parku uznanego za zabytek. Wpis do rejestru zabytków nieruchomych województwa piotrkowskiego pod nr [...] parku dworskiego w D. nastąpił dopiero na podstawie decyzji z dnia [...] sierpnia 1983r., poprzedzoną ewidencją parku z 1981r. Dokonane wiec przez organ konserwatorki ustalenie , że wpisem do rejestru zabytków pod nr [...] objęty jest park stanowiący działki nr ew. [...], [...] i [...], pozostaje w całkowitej sprzeczności z pozostająca w obiegu prawnym decyzją z dnia [...] grudnia 1995r. Niezależnie od oceny prawidłowości tej decyzji , przypomnieć wypada, że decyzja ta korzysta z waloru ostateczności i prawomocności i jako taka wiąże Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy rozstrzyganiu sprawy niniejszej. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 września 2014r. w sprawie I OSK 229/13 - decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem przepisanego trybu postępowania. Adresat decyzji, który odmawia jej wykonania, powołując się np. na fakt, że decyzja ta jest dotknięta wadą powodującą jej nieważność z mocy prawa, czyni to zatem na własne ryzyko. Do czasu, kiedy właściwy organ nie stwierdzi nieważności tej decyzji, może być ona wykonana nawet przy zastosowaniu środków przymusu państwowego w trybie egzekucji administracyjnej. Jeżeli organ przesądził decyzją ostateczną co do zasady o uprawnieniu strony, to decyzja późniejsza, stwierdzająca brak takich uprawnień, może zapaść jedynie po wzruszeniu decyzji wcześniejszej – por. np. wyrok NSA z 6 lutego 1992 r., SA/Po 1203/91, ONSA 1992, nr 3–4, poz. 78. Niedopuszczalnym jest wiec poczynanie ustaleń przez organ co do zakresu wpisu do rejestru zabytków pod nr [...] sprzecznie z jednoznacznymi ustaleniami decyzji z dnia [...] grudnia 1995r. co do działki nr ew. [...]( cyt. "W skład parku nie wchodzi teren działki nr ew. [...], który utracił zabytkowy charakter..") , a w konsekwencji przyjęcie, że ochronie podlega cały park stanowiący działki [...], [...]i [...]. Nieuzasadnione są zatem rozważania organu co do wartości artystycznych, historycznych i naukowych odnoszących się do parku jako całości. Sąd wziął pod uwagę, że kwestionowana przez organ konserwatorski opinia została sporządzona w oparciu o szereg materiałów zgromadzonych w dokumentacji NID , obejmujących m.in. fotografie archiwalne oraz informacje pozyskane podczas oględzin obiektu i wizji lokalnej. W opinii tej przedstawiono uwarunkowania prawne oraz rys historyczny spornego zabytku, jak również historyczny opis tego obiektu. Autor opinii wyczerpująco omówił aktualny stan zachowania spornego zabytku. Tymczasem organ konserwatorski oprócz oczywistego stwierdzenia, że nie jest związany opinią NID nie przedstawił w uzasadnieniu decyzji żadnej argumentacji tłumaczącej dlaczego dowód ten odrzucił oraz w oparciu o jakie inne dowody uznał, że niewielka działka o nr ew. [...]oddzielona od działki nr ew. [...] murowanym ogrodzeniem ( dokumentacja fotograficzna), której granica z działka nr ew. [...] uległa całkowitemu zatarciu posiada walory historyczne czy krajobrazowe wskazujące na konieczność odmowy skreślenia jej z rejestru zabytków. Tym bardziej, że jak twierdzą autorzy opinii NID sama działka nr ew. [...] nie posiada samodzielnie wartości zabytkowych. Trudno natomiast uznać, że za istnieniem takich wartości przemawia jedynie rosnący na przedmiotowej działce pomnikowy dąb i duży jesion, których ochrona jest możliwa w innym trybie niż ujęcie w rejestrze zabytków całej działki na której się znajdują. Organ nie uzasadnił także jakie z konserwatorskiego punku widzenia , znaczenie dla rozpoznania wniosku ma ustalenie , że na działce nr ew. [...] relikty niecek stawowych oraz grobli, skoro działka ta ( część parku) utraciła w znacznym stopniu wartości zabytkowe wynikające z kompozycji przestrzennej całego założenia parkowego. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana w rezultacie nierzetelnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, którego zawartość nie była wystarczająca dla ostatecznego rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. MKiDN dopuścił się nie tylko naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. ale także art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dowolną ocenę opinii NID, bez wnikliwego uzasadnienia dlaczego dowodowi temu odmówił wiary. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy , biorąc pod uwagę , powyżej wyrażona ocenę prawną decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1995r., dokona ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i jeśli uzna to za konieczne przeprowadzi postępowanie uzupełniające, a następnie wyda decyzje rozstrzygającą wniosek K. Ł. o skreślenie z rejestru zabytków działki nr ew. [...]i respektując normę art. 107 § 3 k.p.a. uzasadni swoją decyzję. Z tych względów w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 10 lutego 2022r. zapadły z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 13 ust. 1 u.o.z. Wobec powyższych okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U 2022r., poz.329) uchylił zaskarżoną decyzję MKiDN oraz poprzedzająca ją decyzję tego organu, rozstrzygnięcie o kosztach ( wpis- 200 zł) opierając na podstawie art. 200 p.p.s.a.