Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

VII SA/Wa 2028/22

Wyrok WSA w Warszawie z 29 grudnia 2022 r., VII SA/Wa 2028/22 – rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego

Wynik

Oddalono skargę

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
29 grudnia 2022
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak - Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Tomasz Janeczko, Asesor WSA Anna Milicka - Stojek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi T M na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 lipca 2022 r., znak: DON.7101.211.2022.MB w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia oddala skargę

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi T M ("skarżący") jest postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego ("GINB") znak: DON.7101.211.2022.MB z 29 lipca 2022 r. wydane w trybie nadzwyczajnym, stwierdzenia nieważności, w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Postanowieniem nr [...] z [...]lipca 2021 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...]– Powiat Grodzki ("PINB"), na podstawie art. 119, art. 120, art. 121 § 5, art. 122 i art. 64a § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., "u.p.e.a."), nałożył na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 63.283,20 zł w związku z niewykonaniem obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...] z [...] maja 2021 r.; ten zaś dotyczy decyzji PINB nr [...] z [...] września 2020 r. nakazującej skarżącemu rozbiórkę obiektu kontenerowego o funkcji handlowej, o powierzchni zabudowy 64 m2, zrealizowanego bez zgody właściwego organu. Pismem z 14 września 2021 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o stwierdzenie nieważności ww. postanowienia. Wskazał, że jest ono dotknięte wadą z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., "k.p.a."); podniósł, że wydane zostało w oparciu o art. 121 § 5 u.p.e.a., który odnosi się do budynku, a sprawa niniejsza dotyczy obiektu kontenerowego, który nie jest budynkiem. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego ("MWINB") wszczął postępowanie z ww. wniosku; następnie [...] czerwca 2022 r. wydał postanowienie nr [...], którym na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności ww. postanowienia PINB nr [...]z [...]lipca 2021 r. W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że w piśmie z 14 września 2021 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]z [...] maja 2021 r. Postanowieniem nr [...] z [...]września 2021 r. PINB umorzył postępowanie egzekucyjne. Zażalenie na to postanowienie złożył skarżący; po jego rozpatrzeniu MWINB wydał postanowienie nr 1120/2021 z 29 grudnia 2021 r., którym uchylił w całości zaskarżone postanowienie PINB z [...] września 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. postanowienie MWINB nr 1120/2021; po jej rozpoznaniu - wyrokiem z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt: II SA/Kr 282/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę (wyrok jest nieprawomocny). Odrębnym pismem skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia PINB z [...] lipca 2021 r. I dalej, MWINB wyjaśnił, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Na zasadzie art. 18 u.p.e.a. do postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się art. 156 w zw. z art. 126 k.p.a., o ile służy na nie zażalenie. Natomiast właściwość organu w sprawie stwierdzenie nieważności postanowienia wydanego w toku postępowania egzekucyjnego określa art. 17 § 3 u.p.e.a., który w punkcie 1 stanowi, że organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia jest organ wyższego stopnia. Organem wyższego stopnia w stosunku do PINB w [...] - Powiat Grodzki jest [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji/postanowienia jest nadzwyczajnym środkiem wzruszenia aktów prawnych, wyjątkiem od zasady trwałości rozstrzygnięć ostatecznych wyrażonej w art. 16 k.p.a. Specyfika tego postępowania polega na tym, że organ właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności rozstrzyga wedle zasad stosowania kasacji, tj. dokonuje tylko i wyłącznie oceny zgodności z prawem decyzji/postanowienia w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Przedmiot badania w toku postępowania w trybie stwierdzenia nieważności nie obejmuje zatem rozstrzygniętej decyzją/postanowieniem sprawy administracyjnej w jej całokształcie, tak jak to ma miejsce przy rozpatrywaniu zażalenia/odwołania, a zawężony jest wyłącznie do oceny prawidłowości samego aktu administracyjnego (decyzji/postanowienia), z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Dokonując tej oceny organ właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności bada stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji/postanowienia. Stwierdzenie nieważności decyzji/postanowienia może mieć miejsce, gdy decyzja/postanowienie jest dotknięte w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Instytucja ta służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego rozstrzygnięć, które ze względu na ich kwalifikowane wady pozostają w oczywistej sprzeczności z podstawowymi zasadami państwa prawa i systemu prawa. MWINB podał następnie, że dokonując oceny, czy zachodzą ściśle określone przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. do stwierdzenia nieważności postanowienia PINB z [...] lipca 2021 r., zbadał stan faktyczny i prawny z daty wydania tego postanowienia i uznał, że orzeczenie to nie jest obarczone wadą nieważności, nie zachodzi bowiem żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Weryfikowane postanowienie nie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. środki egzekucyjne przewidziane w ustawie stosuje organ egzekucyjny. Definicja organu egzekucyjnego zawarta została w art. 1a pkt 7 u.p.e.a., zgodnie z którym przez organ egzekucyjny rozumie się organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczenia wykonania tych obowiązków. Właściwość rzeczową organów egzekucyjnych w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym normuje art. 20 § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydawanych w zakresie swojej właściwości decyzji i postanowień jest kierownik powiatowej służby, inspekcji lub straży. W przedmiotowej sprawie decyzja nr [...] z [...] września 2020 r., z której wynika egzekwowany obowiązek, wydana została w pierwszej instancji przez PINB w zakresie jego właściwości. Zatem również PINB jest organem egzekucyjnym w odniesieniu do obowiązku nakazanego w decyzji nr [...] z [...] września 2020 r. Z kolei właściwość miejscowa organu egzekucyjnego wynika z art. 22 § 5 u.p.e.a., który stanowi, że w sprawach dotyczących nieruchomości oraz obiektów budowlanych właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym ustala się według miejsca położenia tej nieruchomości lub obiektu budowlanego. Obiekt budowlany, którego rozbiórka nakazana została w decyzji PINB nr [...] z [...] września 2020 r., położony jest przy ul. [...] w [...] . Właściwy miejscowo organ egzekucyjny dla ww. obowiązku to PINB (w [...]- Powiat Grodzki). Weryfikowane postanowienie PINB z [...] lipca 2021 r. nie jest dotknięte wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie aktu bez podstawy prawnej. Przesłanka braku podstawy prawnej jest spełniona, gdy przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie zawierają podstawy wydania w danej sytuacji decyzji administracyjnej, postanowienia czy milczącego załatwienia sprawy. Brak ten musi mieć charakter obiektywny i może dotyczyć części rozstrzygnięcia. Zastosowana w weryfikowanym postanowieniu podstawa prawna, tj. art. 119, art. 121 § 5 i 122 u.p.e.a., istnieje w sferze regulacji prawnej i dotyczy stosowania przez organ egzekucyjny wobec zobowiązanego środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia. O nałożeniu grzywny w celu przymuszenia organ orzeka w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. W ocenie MWINB weryfikowane postanowienie PINB z [...] lipca 2021 r. nie jest też dotknięte inną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie aktu z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa przy wydaniu decyzji jest kwalifikowanym naruszeniem prawa. W orzecznictwie dominuje pogląd, że dochodzi do niego, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem. Tak więc cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z niebudzącą wątpliwości treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. W wyroku z 9 lutego 2005 r. sygn. akt: OSK 1134/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja. (...)" Postanowienie PINB nr [...] z [...] lipca 2021 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Na dzień wydania tego postanowienia obowiązek nakazany w decyzji PINB nr [...] z [...] września 2020 r. nie był wykonany. Świadczą o tym zapisy protokołu z czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu [...] lipca 2021 r. W takiej sytuacji zastosowanie środka egzekucyjnego było jak najbardziej dopuszczalne. Zgodnie bowiem z art. 7 § 3 u.p.e.a. stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Z art. 119 § 1 u.p.e.a. wynika, że grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności. W przedmiotowej sprawie grzywna w celu przymuszenia nałożona została w toku egzekucji dotyczącej obowiązku wykonania czynności, a konkretnie rozbiórki obiektu kontenerowego o funkcji handlowej o powierzchni zabudowy 64 m2, zlokalizowanego na działkach nr [...] i [...]obr. [...], przy ul. [...]w [...] . Zgodnie z art. 121 § 2 i § 4 u.p.e.a., jeżeli egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa (chyba że dotyczy obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w stanie nieoszpecającym otoczenia) i nie może przekraczać kwoty 10000 zł, a w stosunku do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej kwoty 50000 zł. W art. 121 § 5 u.p.e.a. uregulowano jednak zastrzeżenie, że w przypadku obowiązku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części, wysokość grzywny stanowi iloczyn powierzchni zabudowy budynku lub jego części, objętego nakazem przymusowej rozbiórki, i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych. Weryfikowane postanowienie PINB nr [...]z [...] lipca 2021 r., wydane zostało na podstawie art. 121 § 5 u.p.e.a. Zatem organ egzekucyjny wyliczył wysokość grzywny posługując się wskazaniami zawartymi w art. 121 § 5 u.p.e.a., przewidzianymi dla przypadku, gdy obowiązek polega na przymusowej rozbiórce budynku lub jego części. W decyzji PINB nr [...]z [...] września 2020 r., z której wynika egzekwowany obowiązek, brak jest jednoznacznego zakwalifikowania obiektu podlegającego rozbiórce jako budynku. Z decyzji tej nie wynika jednak też, aby podlegający rozbiórce obiekt budowlany budynkiem nie był. Kwestia ta nie została również wyjaśniona w treści postanowienia nr [...]z [...] lipca 2021 r. I dalej, MWINB stwierdził, że biorąc pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu egzekucyjnym nie można uznać, że PINB rażąco naruszył prawo wyliczając grzywnę nakładaną na T M według zasad określonych w art. 121 § 5 u.p.e.a. dla obowiązku polegającego na przymusowej rozbiórce budynku lub jego części. Dokumentacja fotograficzna dołączona do protokołu z kontroli z [...] lipca 2021 r. nie pozwala przyjąć, że w kwestii zakwalifikowania przedmiotowego obiektu budowlanego jako budynku istnieją takie wątpliwości, które nakazywałyby stwierdzenie nieważności postanowienia PINB nr [...]z [...] lipca 2021 r. Wyjaśnił, że legalna definicja budynku zawarta jest w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm.; "pr.bud."), który stanowi: "ilekroć w ustawie jest mowa o: (...) budynku - należy przez to rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach". Odnośnie do tego, co oznacza "trwałe związanie z gruntem", istnieje wiele różnych stanowisk. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażane jest np. takie, że dla przyjęcia trwałego związania z gruntem nie ma znaczenia okoliczność posiadania przez obiekt fundamentów czy wielkość zagłębienia w gruncie. Istotne jest to, czy posadowienie jest na tyle trwałe, że opiera się czynnikom mogącym zniszczyć ustawioną na nim konstrukcję (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2006 r., sygn. akt: II OSK 923/05, LEX nr 266325). Z kolei w wyroku z 7 listopada 2007 r., sygn. akt: II OSK 1443/06 (LEX nr 425371) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Już tylko ubocznie zauważyć należy, że z protokołu oględzin podpisanego przez uczestników wizji lokalnej wynika, że garaż ten wykonany został w miejscu, gdzie go posadowiono i usytuowany został na ławach fundamentowych co wskazuje na jego trwałe połączenie z gruntem." W takiej zaś sytuacji nie można wskazać na oczywistą (prowadzącą do kwalifikowanego naruszenia prawa) sprzeczność pomiędzy treścią art. 121 § 5 u.p.e.a. a rozstrzygnięciem, tj. postanowieniem PINB nr [...]z [...] lipca 2021 r. MWINB dodał, że w przedmiotowej sprawie nie istnieją takie okoliczności, które wykluczałyby możliwość uznania przedmiotowego obiektu budowlanego za budynek. Nie można zatem stwierdzić, że wydając postanowienie nr [...] z [...] lipca 2021 r. PINB w sposób oczywisty naruszył art. 121 § 5 u.p.e.a. Wprawdzie w treści weryfikowanego postanowienia nie zostało wyartykułowane wprost, jakimi przesłankami kierował się organ egzekucyjny uznając przedmiotowy obiekt budowlany za budynek, jednak nic nie wskazuje na to, aby obiekt ten budynkiem nie był. Weryfikowane postanowienie PINB nr [...] z [...] lipca 2021 r., nie jest także, jak stwierdził MWINB, dotknięte pozostałymi wadami opisanymi w art. 156 § 1 pkt 3 - 7 k.p.a. Organ podał w ich kontekście m.in., że nie zaistniała taka sytuacja, aby w sprawie rozstrzygniętej postanowieniem PINB nr [...] z [...] lipca 2021 r. wcześniej było już wydane postanowienie. Dalej, tytuł wykonawczy nr [...] z [...] maja 2021 r. wystawiony został wobec T M. Dokładnie na tę samą osobę, tj. na T M, PINB nałożył grzywnę w celu przymuszenia postanowieniem nr [...]z [...] lipca 2021 r.; nie może być więc mowy o skierowaniu postanowienia do osoby niebędącej stroną. Podsumowując stwierdził, że postanowienie PINB nr [...]z [...] lipca 2021 r., nie obarczone żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W związku z powyższym należało orzec jak w sentencji. Dodatkowo zaznaczył, że w ramach niniejszego postępowania nie jest uprawniony ani do badania, ani rozstrzygania w kwestii zasadności nałożenia na skarżącego obowiązku wskazanego w decyzji PINB nr [...]z [...]września 2020 r. Wskazane postanowienie MWINB z 21 czerwca 2022 r. zostało zaskarżone przez skarżącego; po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia GINB postanowieniem znak: DON.7101.211.2022.MB z 29 lipca 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia GINB podzielił ocenę MWINB. W kwestii spornej (dotyczącej kwalifikacji obiektu i zastosowania art. 121 § 5 u.p.e.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) podał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że rażące naruszenie prawa to naruszenie ciężkie i oczywiste. Jego cechą jest to, że wydane rozstrzygnięcie pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu (zob. wyrok NSA z 18 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 141/16). Oznacza to, że naruszenie przepisu ma oczywisty charakter, widoczny na "pierwszy rzut oka" (zob. wyrok WSA w Łodzi z 8 października 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 202/20). W rozpatrywanej sprawie wysokość nałożonej grzywny organ określił zgodnie z art. 121 § 5 u.p.e.a. dotyczącym budynku, a zdaniem skarżącego dokonał on błędnego zakwalifikowania obiektu jako budynek. Zdaniem strony przedmiotowy obiekt jako obiekt kontenerowy nie jest budynkiem, co przesądza o konieczności zastosowania w sprawie art. 121 § 2 u.p.e.a. zamiast art. 121 § 5 u.p.e.a. GINB stwierdził w tym kontekście, że w postępowaniu egzekucyjnym co do zasady nie należy czynić ponownych ustaleń co do kwalifikacji obiektu budowlanego objętego nakazem rozbiórki. Organ egzekucyjny jest bowiem związany decyzją i ustaleniami poczynionymi w postępowaniu jurysdykcyjnym. Jeśli jednak w tym postępowaniu kwalifikacja obiektu nie została jednoznacznie określona, to organ egzekucyjny ma obowiązek poczynić własne ustalenia w tym zakresie, gdyż jest to niezbędne w celu prawidłowego wymierzenia grzywny w celu przymuszenia. W decyzji nakazującej rozbiórkę powiatowy organ nadzoru budowlanego wyraźnie wypowiedział się, że obiekt nie ma charakteru tymczasowego. Okoliczność ta jako rozstrzygnięta w postępowaniu jurysdykcyjnym nie może być przedmiotem merytorycznego badania w postępowaniu egzekucyjnym ani w postępowaniu nieważnościowym. To jednak, że obiekt nie ma charakteru tymczasowego nie przesądza jeszcze, że jest on budynkiem. Ta kwestia nie była przedmiotem ustaleń w postępowaniu jurysdykcyjnym, a więc musiała zostać rozstrzygnięta przy nakładaniu grzywny w celu przymuszenia. W konsekwencji, badając postanowienie w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia w postępowaniu nieważnościowym, również należy tę kwestię ocenić. Definicję budynku zawiera art. 3 pkt 2 pr.bud., zgodnie z którym przez "budynek" należy rozumieć "taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach." Z protokołu kontroli przeprowadzonej przez organ powiatowy w dniu 7 listopada 2018 r. wynika, że przedmiotowy obiekt posiada dach i ściany oraz posadowiony jest na płytach betonowych. Za fundament należy uznać każdy element, który przenosi ciężar obiektu na grunt. Za tym, że przedmiotowy obiekt może być uznany za budynek przemawia także to, że posiada instalację elektryczną, wodną, kanalizacji sanitarnej i deszczowej oraz klimatyzację. Pełni on także funkcję właściwą budynkowi, tj. funkcję handlową. Poza tym odbywa się w nim handel towarami, które nie mają charakteru sezonowego. W świetle powyższego nie było, zdaniem GINB, rażącym naruszeniem prawa uznanie, że sporny obiekt stanowi budynek. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 121 § 5 u.p.e.a. Na koniec stwierdził, że bez wpływu na wynik niniejszej sprawy pozostaje podniesiona przez stronę okoliczność, że postanowieniem z [...] września 2021 r. PINB umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z [...] maja 2021 r., nr [...]; wyjaśnił, że postanowienie z [...]września 2021 r. nie funkcjonuje "już" w obrocie prawnym i tym samym nie wywołuje żadnych skutków prawnych. W skardze do Sądu na ww. postanowienie GINB, skarżący wniósł o umorzenie postepowania egzekucyjnego, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 105 § 1 i "art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a." poprzez ich błędną wykładnię. W uzasadnieniu skargi podniósł, że jeśli organ w sposób błędny zakwalifikował obiekt będący przedmiotem niniejszego postępowania i w konsekwencji błędnie zastosował przepis, to w tej sytuacji mamy do czynienia z przesłanką stwierdzenia nieważności zawartą "w art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a.". Co istotne zdaniem skarżącego, organ egzekucyjny pierwszej instancji (PINB) uznał przedmiot rozbiórki za kontener, co wynika z materiału dowodowego zebranego na etapie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o nakazie rozbiórki (wynika to również wprost z sentencji decyzji o nakazie rozbiórki). W tej sytuacji - wbrew twierdzeniom GINB - organ egzekucyjny, czy też organ prowadzący postępowanie nieważnościowe nie może dokonywać ponownie ustaleń faktycznych, które były już przedmiotem postępowania zwykłego (co czyni w przedmiotowym postępowaniu GINB, a wcześniej MWINB). Skarżący podniósł nadto, że postanowienie o grzywnie w celu przymuszenia obowiązuje tylko wtedy, gdy tytuł wykonawczy na podstawie, którego została wydana grzywna pozostaje w obrocie prawny. W przedmiotowej sprawie tytuł wykonawczy utracił moc z uwagi na wydane postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego postanowieniem z [...] września 2021 r. Nie ma zatem podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego do momentu wydania nowego tytułu wykonawczego. W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna; zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie GINB znak: DON.7101.211.2022.MB z 29 lipca 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 21 czerwca 2022 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia PINB nr [...]z [...] lipca 2021 r. To ostatnie wydane zostało w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. Postępowanie zakończone ww. postanowieniem GINB, prowadzone było z wniosku skarżącego i polegało na weryfikacji w kontekście przesłanek nieważności uregulowanych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. ww. postanowienia PINB z [...]lipca 2021 r. Zdaniem Sądu, badając to orzeczenie PINB we wskazanym trybie nadzorczym, oba organy orzekające wywiązały się należycie ze swoich obowiązków; dokonały przy tym właściwej weryfikacji wskazanego powyżej aktu PINB. Uwzględniły (jak należy w trybie stwierdzenia nieważności) stan faktyczny oraz prawny z daty jego wydania, a dokonując oceny poczynionych niewadliwie ustaleń kierowały się prawidłową wykładnią art. 156 § 1, w szczególności pkt 2 tego przepisu. Zasadnie w efekcie przyjęły, że stwierdzenie nieważności decyzji/postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. może mieć miejsce wyjątkowo oraz że stan sprawy niniejszej nie uzasadnia jego zastosowania, w tym z przyczyn ważnych dla skarżącego. Uznając nadto, że w sprawie nie ma miejsca także żadna inna wada z art. 156 § 1 k.p.a., prawidłowo odmówiły wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia PINB z [...] lipca 2021 r. Stąd też Sąd nie znalazł przyczyn, dla których postanowienia tych organów (właściwie uzasadnione tak co do okoliczności faktycznych, jak i prawnych), należałoby co najmniej uchylić. Rozwijając to stanowisko Sąd zauważa, że GINB (za MWINB) prawidłowo przedstawił okoliczności wydania badanego postanowienia o nałożeniu na skarżącego grzywny w celu przymuszenia. I tak organ ten prawidłowo podał, że ww. postanowienie zostało wydane w celu wyegzekwowania obowiązku wynikającego z decyzji PINB nr [...]z [...] września 2020 r., którą na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 pr.bud. nakazano rozbiórkę "obiektu kontenerowego o funkcji handlowej o powierzchni zabudowy 64 m2, zlokalizowanego na działkach nr [...] i [...] obr. [...], przy ul. [...] ". Przywołana decyzja nie była przedmiotem odwołania; stała się ostateczna; nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w żadnym możliwym trybie administracyjnym; podlegała więc wykonaniu. Czynności kontrolne przeprowadzone przez PINB [...] stycznia 2021 r. wykazały, że decyzja ta nie została wykonana. Skutkowało to skierowaniem do skarżącego upomnienia z [...] lutego 2021 r. wzywającego do niezwłocznego wykonania ww. obowiązku rozbiórki, a dalej – wystawieniem tytułu wykonawczego [...]maja 2021 r. nr [...]. W toku tak uruchomionego postępowania egzekucyjnego, wydane zostało ww. postanowienie PINB nr [...]z [...] lipca 2021 r. Poprzedziły ten akt czynności kontrolne, które potwierdziły ww. stan co do braku wykonania orzeczonego nakazu rozbiórki (v. protokół z 14 lipca 2021 r.). W takich zaś okolicznościach (wskazanych także w wydanych w sprawie niniejszej postanowieniach), PINB (występujący tu zarówno w charakterze wierzyciela jak i organu egzekucyjnego, stosownie do art. 20 § 1 pkt 3 u.p.e.a.), mógł zastosować środek egzekucyjny w postaci grzywny w celu przymuszenia (v. art. 6 § 1 zd. 1, art. 7 u.p.e.a.). Dalej, zdaniem Sądu, orzekając o wysokości grzywny na zasadzie art. 121 § 5 u.p.e.a. PINB nie dopuścił się kwalifikowanego naruszenia prawa, co również prawidłowo oceniono w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę zarówno przedmiot nakazu rozbiórki, jak i stan prawny dla zweryfikowania kwalifikacji obiektu objętego tym nakazem. Odnośnie do tego zagadnienia Sąd zauważa, że stosownie do art. 121 § 4 u.p.e.a. jeżeli egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa, chyba że dotyczy obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w stanie nieoszpecającym otoczenia. Wysokość grzywny, o której mowa w § 4, stanowi, w przypadku obowiązku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części, iloczyn powierzchni zabudowy budynku lub jego części, objętego nakazem przymusowej rozbiórki, i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych (§ 5). Nałożony decyzją PINB z [...] września 2020 r. obowiązek wynika z przepisów prawa budowlanego; nadto – zgodnie z treścią tego orzeczenia, obejmuje przymusową rozbiórkę, ta zaś odnosi się do obiektu kontenerowego (w którym prowadzony jest sklep spożywczy), wyposażonego w instalacje i klimatyzację. Nie wskazuje się jednak w przywołanej decyzji wprost na to, że dotyczy budynku w rozumieniu przepisów pr.bud. Dlatego rację ma GINB podnosząc, że organ egzekucyjny wymierzając grzywnę w celu przymuszenia do wykonania ww. nakazu rozbiórki musiał tę kwestię wyjaśnić/ustalić, a to dla potrzeb prawidłowego zastosowania przepisów art. 121 u.p.e.a. Miała ona bowiem istotne znaczenie dla ustalenia, wg jakich zasad wymierzana grzywna winna być określona. PINB w badanym postanowieniu zastosował przytoczony powyżej art. 121 § 5 u.p.e.a., a okoliczności sprawy nie wskazują, aby doprowadził w ten sposób do wydania aktu dotkniętego poważną wadą. Wskazany obiekt kontenerowy można bowiem uznać za odpowiadający legalnej definicji budynku (v. art. 3 pkt 2 pr.bud.), zgodnie z którą przez budynek należy rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Przedmiotowy w sprawie obiekt mógł być uznany za spełniający wszystkie ww. cechy, skoro posiada dach, ściany i jest trwale związany z gruntem. Trwałego związania z gruntem wymaga jego wielkość (v. powierzchnia zabudowy), przeznaczenie i względy bezpieczeństwa. Tak też wskazuje się w dość jednolitym orzecznictwie (v. m.in. wyrok NSA z 9 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 3863/19), zgodnie z którym o tym, czy określony obiekt jest "trwale związany z gruntem" w rozumieniu art. 3 pkt 2 pr.bud. nie decyduje ani sposób i metoda związania z gruntem, ani też technologia wykonania fundamentu. "Istotne jest to, czy wielkość tego obiektu, jego konstrukcja, przeznaczenie i względy bezpieczeństwa wymagają takiego trwałego związania (posadowienia)". Zatem, wymierzając grzywnę w celu przymuszenia do wykonania nakazu rozbiórki tego obiektu, PINB mógł zastosować cyt. powyżej art. 121 § 5 u.p.e.a.; czy inaczej: nie można stwierdzić, aby stosując ten przepis organ ten dopuścił się jego rażącego naruszenia. Nie jest bowiem tak, aby stan sprawy w sposób oczywisty nie dotyczył obiektu w nim wymienionego (tj. budynku). Tak też wywodziły organy orzekające; argumentację GINB przedstawioną w tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd uznaje za trafną, właściwie oceniającą stan faktyczny i prawny (w tym cechy objętego postępowaniem obiektu), uwzględniającą również specyfikę uruchomionego trybu nadzorczego i prawidłowe rozumienie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd wyjaśnia przy tym, że zgodnie z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to takie skutki, które uniemożliwiają zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 925/18, z 30 października 2018 r. sygn. akt II OSK 2668/16, z 12 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3278/15; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rażące naruszenie prawa zachodzi zatem, gdy wydane przez organ rozstrzygnięcie w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej (przy jednoczesnym założeniu, że wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości). Taka sytuacja, w tym przypadku i z przyczyn powyżej wskazanych nie miała miejsca. Na koniec, wobec treści skargi, Sąd dodatkowo zaznacza, że bez wpływu na wynik niniejszej sprawy pozostaje podniesiona przez skarżącego okoliczność, związana z wydaniem przez PINB postanowienia [...] września 2021 r., umarzającego postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] maja 2021 r. Postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2021 r. organ odwoławczy uchylił w całości ww. postanowienie z [...] września 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. To ostatnie zostało podtrzymane przez WSA w Krakowie (sygn. akt II SA/Kr 282/22, wyrok nieprawomocny). Niezależnie od tego Sąd zauważa, że badane orzeczenie z [...] lipca 2021 r. zostało wydane przed ww. orzeczeniem umarzającym postępowanie egzekucyjne, a dla jego weryfikacji w kontrolowanym trybie nadzorczym ważny jest wyłącznie stan faktyczny i prawny z daty jego wydania. W tej zaś dacie postępowanie egzekucyjne było w toku, co więcej - egzekwowany obowiązek pozostawał niewykonany. Podsumowując, Sąd nie stwierdził, aby w sprawie organy orzekające w sposób wadliwy zweryfikowały badane postanowienie PINB wymierzające grzywnę w celu przymuszenia. Czyniąc to prawidłowo uznały, że nie występuje żadna z przesłanek nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. (zasadnie, nie będąc związanym treścią wniosku o stwierdzenie nieważności, odnosząc się do każdej z ww. przesłanek). Zasadnie jednocześnie wywiodły, że tryb ten mógł znaleźć zastosowanie do postanowienia wydanego w oparciu o przepisy art. 119 i nast. u.p.e.a., a to na zasadzie art. 18 u.p.e.a. i art. 126 k.p.a., skoro ma ono charakter zaskarżalny (v. art. 122 § 3 u.p.e.a.). Orzekając na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. nie miały żadnych podstaw prawnych do zastosowania w sprawie art. 105 k.p.a. Postępowanie niniejsze nie stało się bowiem bezprzedmiotowe wyłącznie wobec wydania przez PINB postanowienia powyżej przywołanego z [...] września 2021 r. o umorzeniu w całości postępowania egzekucyjnego (co powodowałoby również skutek w postaci uchylenia czynności egzekucyjnych, v. art. 60 u.p.e.a.), skoro wskazane postanowienie z [...] września 2021 r. nie ostało się w obrocie prawnym. Poza tym zważyć trzeba, że uchylenie aktu zawsze powoduje skutek na przyszłość, a stwierdzenie jego nieważności - z mocą wsteczną. Nawet więc jeśli ww. postanowienie z [...]września 2021 r. zostałoby w toku instancji i przed właściwym sądem administracyjnym podtrzymane, nie pozbawiałoby organów orzekających możliwości procedowania w niniejszej sprawie, wywołanej wnioskiem skarżącego odnoszącym się do postanowienia PINB z [...] lipca 2021 r. (chyba że wniosek ten - inicjujący postępowanie w takim zakresie zostałby skutecznie cofnięty). W końcu, Sąd zaznacza też (raz jeszcze), że nie stwierdził, aby w sprawie doszło do naruszenia art. 156 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, z przyczyn powyżej już przedstawionych. W tych warunkach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł, jak w sentencji.

Informacje o sprawie

Data wpływu
30 września 2022
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek Joanna Gierak-Podsiadły /przewodniczący sprawozdawca/ Tomasz Janeczko

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny