VII SA/Wa 1960/17

Dnia 18 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Smołucha po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego T. C. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2018 r. w przedmiocie prawa pomocy sprawy ze sprzeciwu T. C. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2018 r. odmawiające zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2017 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych.

Skarżący T. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków. Skarżący w skardze zawarł także wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 22 września 2017 roku starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił T. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W dniu 2 października 2017 r. skarżący złożył sprzeciw na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r. Po rozpoznaniu ww. sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 października 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 listopada 2017 r. oddalił sprzeciw skarżącego. W dniu 26 lutego 2018 r. skarżący reprezentowany przez adw. P. B. wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia wpisu sadowego od złożonej kasacji w całości. Z nadesłanego przez skarżącego formularza PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem utrzymania jego rodziny są dochody z tytułu prowadzenia własnej działalności gospodarczej w wysokości 1.100.000 zł rocznie, co miesięcznie daje kwotę około 90.000 zł. W uzasadnieniu wniosku, wnioskodawca wskazał, że nie posiada majątku, który można by spieniężyć i przeznaczyć na uregulowanie wpisu. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 370 m2 o wartości około jednego miliona złotych oraz inne nieruchomości o wartości około czterech milionów złotych. Ponadto jest właścicielem samochodów osobowych, o łącznej wartości około 200.000 zł. Nie wskazała posiadania oszczędności i innych danych majątkowych. Jako swoje stałe zobowiązania i wydatki wskazał kredyt na rachunek firmy w miesięcznej racie 5.000 zł. Postanowieniem z dnia 2 marca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2017 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie wykazała by jego stan majątkowy uległ pogorszeniu. Skarżący w dniu 19 marca 2018 r. złożył sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że wydane postanowienie oparte zostało na błędnych przesłankach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Z przepisów tych wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy (osoba fizyczna) wykaże". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856). Skarżący powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku z dnia 28 lutego 2018 r. o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że źródłem utrzymania jego rodziny są dochody z tytułu prowadzenia własnej działalności gospodarczej w wysokości 1.100.000 zł rocznie, co miesięcznie daje kwotę około 90.000 zł. W uzasadnieniu wniosku, wnioskodawca wskazał, że nie posiada majątku, który można by spieniężyć i przeznaczyć na uregulowanie wpisu. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 370 m2 o wartości około jednego miliona złotych oraz inne nieruchomości o wartości około czterech milionów złotych. Ponadto jest właścicielem samochodów osobowych, o łącznej wartości około 200.000 zł. Nie wskazała posiadania oszczędności i innych danych majątkowych. Jako swoje stałe zobowiązania i wydatki wskazał kredyt na rachunek firmy w miesięcznej racie 5.000 zł. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że przyznanie prawa pomocy jest zależne od wykazania przez osobę fizyczną, nie tyle, że nie posiada żadnego majątku, ale że nie jest w stanie samodzielnie ani z pomocą najbliższych członków rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem starszego referendarza sądowego skarżący nie wykazała, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 22 września 2017 r. do momentu zapadnięcia niniejszego postępowania nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby wydanie postanowienia o zwolnieniu w zakresie kosztów sądowych. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela stanowisko starszego referendarza sądowe, że porównując złożony przez skarżącego wniosek z wnioskiem poprzednim należy wskazać, że wnioskodawca uzyskuje wyższe dochody niż poprzednio, a jego stan majątkowy nie uległ pogorszeniu. Wobec powyższego nie należy się zgodzić z argumentacją skarżącego zawartą w sprzeciwie, że złożone wniosku nie pokrywają się, a sytuacja majątkowa ulegała pogorszeniu. Z tych względów Sąd podzielił stanowisko referendarza, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jego wniosku w żądanym zakresie. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż skarżący posiada stały dochód. Tym samym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania, które na obecnym etapie stanowią wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. W takiej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosku w zgłoszonym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze całokształt okoliczności, słusznie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. Referendarz sądowy zasadnie więc odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i w sposób właściwy stanowisko to uzasadnił. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Stanowiska tego również nie zdołał obalić wniesionym sprzeciwem. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.