VII SA/Wa 1109/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędziowie sędzia WSA Mirosława Kowalska, sędzia WSA Krystyna Tomaszewska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia "[...]" siedzibą w O. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w O. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem skargi wniesionej przez Stowarzyszenie " [...]" w O. jest postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]lutego 2016r znak: [...], wydane w następującym stanie sprawy: Pismem z dnia 14 lutego 2014 r. skarżące Stowarzyszenie "[...]" w O. zwróciło się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]grudnia 2012r orzekającej o skreśleniu z rejestru zabytków budynki chłodni i magazynu wchodzącego w skład zespołu rzeźni miejskiej w C. przy ul. K., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia [...].06.1985r. Stowarzyszenie wniosło nadto o dopuszczenie do udziału w tym postępowaniu. We wniosku podało, że " jedynym dokumentem odnoszącym się do wartości zabytkowych obiektu jest opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa z której wynika, że obiekt w dalszym ciągu posiada wartości zabytkowe i nie należy go skreślać z rejestru. W związku z tym decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]grudnia 2012r została wydana z rażącym naruszeniem art. 13 ust 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków, co z kolei winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." Postanowieniem z dnia [...]listopada 2014r znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie art. 31 § 1 i 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego odmówił wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]grudnia 2012r orzekającej o skreśleniu z rejestru zabytków budynku chłodni i magazynu wchodzącego w skład zespołu rzeźni miejskiej w C. przy ul. K., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia [...].06.1985r. Zdaniem Ministra wniosek Stowarzyszenia "[...]" nie był uzasadniony celami statutowymi i nie spełniał przesłanki interesu społecznego, który będzie występował tylko wtedy gdy członkowie Stowarzyszenia będą dysponowali wiedzą merytoryczną i rozeznaniem w sprawie, w której Stowarzyszenie ma zamiar uczestniczyć. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziło się skarżące Stowarzyszenie wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia [...]lutego 2016r wskazanym na wstępie, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy swoje wcześniejsze postanowienie. W uzasadnieniu orzeczenia organ podał, że zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: 1) wszczęcia postępowania, 2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. W myśl § 2 organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie. Z ww. przepisu wynika, że uznanie żądania za uzasadnione wymaga łącznego wystąpienia dwóch przesłanek. Są nimi: żądanie jest uzasadnione celami statutowymi organizacji oraz przemawia za tym interes społeczny. Co do pierwszej przesłanki, musi istnieć merytoryczne powiązanie przedmiotu postępowania z celami i zakresem działania organizacji społecznej. W tym też kontekście organ wskazał, że jak wynika z pkt 9a regulaminu skarżącego Stowarzyszenia "[...]" celem jego jest działalność na rzecz szeroko pojętej ochrony dziedzictwa kulturowego oraz szeroko pojętej kultury. Stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. przez monitorowanie zdarzeń mających wpływ na zachowanie dziedzictwa kulturowego (pkt 10a). W świetle powyższego stwierdził, że regulaminowe cele mogą uzasadniać żądanie wszczęcia postępowania w badanej sprawie. Niemniej, dalej organ wywiódł, iż Stowarzyszenie nie wykazało istnienia interesu społecznego uzasadniającego uwzględnienie żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2012r., a jest to drugi element dający organizacji społecznej podstawę do domagania się wszczęcia postępowania. W skardze do Sądu Stowarzyszenie "[...]" wniosło o uchylenie obu zaskarżonych postanowień i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciło naruszenie: art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewzięcie pod uwagę interesu społecznego polegającego na odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem 1) wszczęcia postępowania, 2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Jak natomiast stanowi art. 31 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie. Jak wynika z powyższego, treść art. 31 § 1 k.p.a. uzależnia możliwość wszczęcia postępowania z urzędu, na wniosek organizacji społecznej, czy też dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu na prawach strony od spełnienia kumulatywnie dwóch przesłanek: a) jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji oraz b) przemawia za tym interes społeczny. Spełnienie powyższych warunków podlega ocenie właściwego organu administracji, przy czym nie spełnienie chociażby jednego z nich powoduje, że organ administracji winien odmówić organizacji wszczęcia postępowania czy udziału we wszczętym już postępowaniu. O ile przesłanka wszczęcia postępowania z wniosku organizacji (czy dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu) z uwagi na jej cele statutowe nie budzi wątpliwości, o tyle pojęcie "interesu społecznego" wymaga każdorazowo indywidualnej oceny. Kryterium "interesu społecznego" stanowi bowiem kryterium niedookreślone, którego treść zmienia się w czasie w zależności od wartości uznawanych w społeczeństwie. Bezspornym natomiast pozostaje, iż udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie może służyć wyłącznie partykularnym interesom samej organizacji społecznej, jak również nie może prowadzić do naruszenia sfery prywatności stron postępowania poprzez nadmierne poszerzenie kręgu jego uczestników (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarza. Wyd. 11, Warszawa 2011, s. 214). Stosując przywołaną regulację Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że spełniona została pierwsza przesłanka z art. 31 § 1 k.p.a., albowiem żądanie wszczęcia postępowania jest uzasadnione celami Stowarzyszenia określonymi w Regulaminie. Stanowisko to jest w ocenie Sądu prawidłowe i nie budzi wątpliwości. Jednocześnie, w wydanym orzeczeniu Minister uznał, że w niniejszej sprawie brak jest interesu społecznego przemawiającego za wszczęciem z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2012r., orzekającej o skreśleniu z rejestru zabytków budynek chłodni i magazynu wchodzącego w skład zespołu rzeźni miejskiej w C. przy ul. K., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...]decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia [...].06.1985r. Podstawą oceny przez Ministra braku spełnienia warunku odnoszącego się do interesu społecznego było ustalenie, że członkowie Stowarzyszenia nie dysponują wiedzą niezbędną dla przedmiotu postępowania gdyż ukończyli studia z zakresu kulturoznawstwa i architektury natomiast argumentacja Stowarzyszenia odwołująca się do tak ogólnych wartości jakimi są zabytki i konieczność ich ochrony nie odnosi się do przedmiotu postępowania w którym Stowarzyszenie chciałoby uczestniczyć. W ocenie Sądu przywołane uzasadnienie stanowiska Ministra jest nie do zaakceptowania. W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie wykazało interes społeczny przemawiający za wszczęciem z urzędu wnioskowanego postępowania. We wniosku Stowarzyszenie wskazało, że " jedynym dokumentem odnoszącym się do wartości zabytkowych obiektu jest opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa z której wynika, że obiekt w dalszym ciągu posiada wartości zabytkowe i nie należy go skreślać z rejestru. W związku z tym decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2012r została wydana z rażącym naruszeniem art. 13 ust 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków, co z kolei winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." W interesie społecznym leży ochrona zabytku, którego skreślenie z rejestru zabytków pomimo negatywnej opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa powinno podlegać kontroli w postępowaniu wszczętym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.