VI SA/Wa 994/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant Referent Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi D. L. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej D. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2017 roku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, na podstawie art. 58 pkt. 8 p.o a. i art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w S. z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie skreślenia D. L. z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w S.. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zainteresowana została wpisana na listę aplikantów adwokackich uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej W. z dnia [...] listopada 2013 roku i w dniu [...] stycznia 2014 roku złożyła ślubowanie. Uchwałami z dnia [...] grudnia 2015 roku ORA w W. nie zaliczyła zainteresowanej II roku aplikacji adwokackiej z powodu otrzymania ocen niedostatecznych z kolokwium rocznego i z kolokwium rocznego poprawkowego , wyraziła zgodę na jednorazowe powtórzenie II roku aplikacji - od dnia 1 stycznia 2016 roku oraz wyraziła zgodę na przeniesienie siedziby odbywania aplikacji adwokackiej z Izby Adwokackiej w W. do Izby Adwokackiej w S.. Uchwałą z dnia [...] stycznia 2016 roku ORA w S. wpisała zainteresowaną na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w S. W wyniku przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2016 roku kolokwium rocznego II roku aplikacji adwokackiej jak również z przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2016 roku kolokwium rocznego poprawkowego zainteresowana otrzymała ocenę niedostateczną. W dniu [...] grudnia 2016 roku zainteresowana została poinformowana, iż ORA w S. wszczęła wobec niej postępowanie o stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, zobowiązując równocześnie do złożenia wyjaśnień na piśmie do dnia 6 grudnia 2016 roku ewentualnie o osobiste stawiennictwo w ORA w S. w tym dniu celem złożenia wyjaśnień. Zainteresowana złożyła pisemne wyjaśnienia w dniu 5 grudnia 2016 roku, dołączając dwie opinio adwokatów - w tym patronki, oraz opinię psychologiczną. Uchwalą z dnia [...] grudnia 2016 roku ORA w S. skreśliła zainteresowaną z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w S. z powodu jej nieprzydatności do wykonywania zawodu. Organ stwierdził, że bezspornym jest, że zainteresowana przystąpiła do kolokwium rocznego i do kolokwium rocznego poprawkowego w 2016 roku i otrzymała dwie oceny niedostateczne, co uniemożliwia zaliczenie jej II roku aplikacji w oparciu o przepis § 22 ust. 2 lit. "c" Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej i przypomniał, iż zainteresowana powtarzała II rok szkolenia, a z treści przepisu § 22 ust. 3 Regulaminu wynika, iż zgoda na powtarzanie roku szkoleniowego może być udzielona jednorazowo. Niezależnie więc od zarzutów, zgłoszonych w odwołaniu od zaskarżonej uchwały sytuacja zainteresowanej uniemożliwia kontynuowanie przez nią aplikacji adwokackiej i stanowi podstawę do skreślenia z listy aplikantów adwokackich z powodu nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Odnosząc się do zarzutów zaprezentowanych w odwołaniu Prezydium uznało je za nietrafne. Stwierdziło, że obszernym uzasadnieniu uchwały, ORA w S. nie ograniczyła się wyłącznie do faktu nie zdania kolokwiów i niemożności kolejnego powtarzania roku szkoleniowego, tylko rozważyła zebrany materiał dowodowy, mający znaczenie przy ocenie postępów edukacyjnych zainteresowanej i doszła do wniosku, że postępy te są znikome i uzasadniają zastosowanie przepisu art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. ORA w S. umożliwiła wypowiedzenie się w przedmiocie wszczętego postępowania. Zainteresowana złożyła wyjaśnienia na piśmie i dołączyła dowody w postaci dwóch opinii adwokatów i zaświadczenia psychologa. Nie zwracała się o odroczenie postępowania, motywując to zaawansowaną ciążą, który to wniosek - należy przypuszczać - zostałby uwzględniony. Organ stwierdził, że przepis art. 92 k.p.a. dotyczy rozprawy, natomiast w konkretnej sytuacji obecność zainteresowanej na posiedzeniu ORA w S. nie była konieczna, skoro złożyła wyjaśnienia na piśmie i zauważył ponownie, że gdyby zainteresowana złożyła wniosek o odroczenie rozpoznania posiedzenia w przedmiocie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, można przypuszczać, że postępowanie zostałoby odroczone. Organ wyjaśnił, że zarzut naruszenia przepisu art. 107 k.p.a. jest nietrafny, gdyż zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, na dokumencie (w tym przypadku - uchwale ORA w S.) doręczanym stronie nie muszą znajdować się podpisy wszystkich osób, które uczestniczyły w posiedzeniu. Wystarczy, że w aktach sprawy znajduje się protokół z posiedzenia, na którym podjęto decyzję wraz z listą obecności osób uczestniczących w jej wydaniu. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, D. L. wniosła na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości, ewentualnie, w przypadku niestwierdzenia przez Sąd nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a,b,c o uchylenie skarżonej uchwały w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia: a) art. 79 ust. 2 Prawa o Adwokaturze przez jego zastosowanie mimo upływu dwuletniego terminu uprawniającego do skreślenia z listy aplikantów adwokackich, a także błędne uznanie nieprzydatności do wykonywania zawodu, b) art. 7 i art. 77 ust. 1 oraz art. 80 kpa przez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego, prowadzenie postępowania ukierunkowanego na negatywne dla skarżącej rozwiązanie oraz niepodjęcie czynności koniecznych dla wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oparcie niekorzystnego rozstrzygnięcia na dowolnie wybranych dowodach, przez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, przyporządkowanie ustaleń faktycznych do z góry powziętego rozstrzygnięcia, zaniechanie wnikliwego zbadania sprawy i ograniczenia się do jej pobieżnej oceny, a w szczególności: - nieuwzględnienie oceny ze sprawdzianu z przedmiotów: historia samorządu adwokackiego, ustawa prawo o ustroju sądów i prokuratur, ustawa prawo o adwokaturze, warunki wykonywania zawodu adwokata i etyka zawodu adwokata, - pominięcie wzorowych i bardzo dobrych ocen wystawionych przez sędziów oraz prokuratora podczas praktyk w sądach oraz prokuraturze, - nieuwzględnienie oceny z kolokwium poprawkowego, - nie ustosunkowanie się do opinii patronki, adw. J. S. oraz do opinii adwokata zatrudniającego, adw. P. M., - nie ustosunkowanie się do opinii psychologicznej dotyczącej wpływu ciąży na funkcjonowanie między innymi zawodowe i interpersonalne, - nie ustosunkowanie się do treści dokumentacji medycznej załączonej do pisemnych wyjaśnień (odpis wywiadu ginekologicznego), w której wskazano na ogromny stres związany z zaawansowaniem ciąży oraz obawą o dzieci, które to naruszenia miały wpływ na treść uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, gdyż skarżona uchwała, utrzymująca w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w S., została podjęta przy nie rozpatrzeniu całokształtu okoliczności sprawy, c) art. 10 § 1 kpa przez wskazanie w skarżonej uchwale: "Można tu również zauważyć,..., że gdyby Zainteresowana złożyła wniosek o odroczenie rozpoznania posiedzenia w przedmiocie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, można przypuszczać, że postępowanie zostałoby odroczone podczas gdy, z uwagi na pobyt w szpitalu po porodzie, skarżąca zwróciła się telefonicznie do Kierownika Szkolenia Aplikantów Adwokackich, z prośbą o wyznaczenie posiedzenia dotyczącego wszczętego postępowania w innym terminie, jednakże uzyskała informację, iż posiedzenie zostało wyznaczone na dzień [...] grudnia 2016 roku i nie ma możliwości, aby jego termin został zmieniony; nadto, w dniu 1 grudnia 2016 roku zobowiązano skarżącą do złożenia wyjaśnień do dnia 6 grudnia 2016 roku, do godziny 15.00, nie zważając na bardzo krótki termin, a także na okoliczność, iż na dzień 3 grudnia 2016 roku miała wystawione skierowanie do szpitala klinicznego w związku z zaawansowaną ciążą i jej wysokim ryzykiem, d) art. 10 § 1 kpa przez nie zawiadomienie o terminie posiedzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, podczas którego rozpatrywano odwołanie od uchwały ORA w S., nie umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, nie umożliwienie zapoznania się końcowego z aktami sprawy przed posiedzeniem Prezydium NRA, przez co uniemożliwiono także zgłaszanie ewentualnych dalszych wniosków dowodowych, e) art. 107 § 3 kpa przez nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w S., f) art. 65 w związku z art. 31 Konstytucji RP oraz z zw. z art. 15 Karty Praw Podstawowych poprzez dowolne i arbitralne ograniczenie wolności wyboru zawodu. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i szczegółowo uzasadniła wskazane zarzuty. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 79 ustawy prawo o adwokaturze Okręgowa Rada Adwokacka skreśla aplikanta adwokackiego z listy w wypadku wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, a ponadto może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Zgodnie § 9 Regulaminu aplikacji adwokackiej 2. Okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. 3. Podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 niniejszego Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust.1 niniejszego Regulaminu przejawiające się albo negatywnym wynikiem sprawdzianu, negatywnym wynikiem kolokwium, jak też negatywną opinią patrona, negatywną opinią kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybieniem obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach oraz innymi okolicznościami mającymi znaczenie dla oceny przydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. 4. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu wszczyna się z urzędu lub na wniosek kierownika szkolenia lub patrona. Aplikanta adwokackiego zawiadamia się o tym fakcie niezwłocznie w wykorzystywanej przez okręgową radę adwokacką dotychczasowej formie kontaktu z aplikantem (za pośrednictwem telefonu, faksu, jak też poczty elektronicznej lub tradycyjnej). 5. Przed podjęciem uchwały okręgowa rada adwokacka umożliwia aplikantowi złożenie w wyznaczonym terminie wyjaśnień, które mogą mieć formę pisemną lub ustną. Okręgowa rada adwokacka może też umożliwić wydanie dodatkowej opinii patronowi oraz kierownikowi szkolenia. Brak udzielenia wyjaśnień i nieuzyskanie opinii wskazanych osób nie stanowi przeszkody do podjęcia uchwały. Przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie była ocena, czy zachodzą wystarczające przesłanki do stwierdzenia nieprzydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata, co może być podstawą do skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Uchwała w tym zakresie ma charakter uznaniowy, ale uznanie administracyjne nie oznacza dowolności. Zgodnie z dotychczasowym dorobkiem orzecznictwa i doktryny kontrola sądowa decyzji uznaniowych ogranicza się do badania zachowania reguł proceduralnych przy ich podejmowaniu a zatem zakres tej kontroli jest ograniczony - Sąd bada, bowiem zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia, a nie wnika w jego celowość. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można mu postawić zarzutu dowolności. Nadto zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, że stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Uznaniowe rozstrzygnięcia muszą być wydawane w granicach zakreślonych przepisami ustawy oraz po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zgodnie z regułami k.p.a. Uznaniowość decyzji nie uzasadnia odstępstw od reguł k.p.a. i nie zwalnia od konieczności wnikliwego rozpoznania każdej sprawy, rozważenia całego materiału dowodowego i przekonującego uzasadnienia decyzji, bez podpierania się ogólnikami. Wyczerpujące przedstawienie motywów, obejmujące kryteria jakimi kierował się organ oceniając fakty, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, ma szczególną wagę wówczas, gdy strona kwestionuje poczynione przez organ ustalenia i oceny. Podkreślić należy, że decyzja administracyjna musi być zindywidualizowana, a jej uzasadnienie musi odnosić się do realiów konkretnej sprawy. Jak już wskazano wyżej wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku poprzedzać powinno dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie (stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), zaś sama decyzja powinna być należycie uzasadniona - stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie zaskarżona uchwała tych kryteriów nie spełnia. W realiach tej konkretnej sprawy Sąd podzielił zarzut naruszenia art. 10 § 1 kpa. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały organ stwierdzil, że skarżąca nie zwracała się o odroczenie postępowania, motywując to zaawansowaną ciążą, który to wniosek - należy przypuszczać - zostałby uwzględniony. Następnie organ ponownie stwierdził, że gdyby zainteresowana złożyła wniosek o odroczenie rozpoznania posiedzenia w przedmiocie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, można przypuszczać, że postępowanie zostałoby odroczone. Tymczasem skarżąca w toku postępowania administracyjnego podnosiła, że z uwagi na pobyt w szpitalu po porodzie zwróciła się telefonicznie do Kierownika Szkolenia Aplikantów Adwokackich, z prośbą o wyznaczenie posiedzenia dotyczącego wszczętego postępowania w innym terminie, jednakże uzyskała informację, iż posiedzenie zostało wyznaczone na dzień [...] grudnia 2016 roku i nie ma możliwości, aby jego termin został zmieniony; nadto, w dniu 1 grudnia 2016 roku zobowiązano skarżącą do złożenia wyjaśnień do dnia 6 grudnia 2016 roku, do godziny 15.00. Skoro zatem organ dwukrotnie wskazał na możliwość uwzględnienia wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy to nie jest zrozumiałym dlaczego wniosku tego nie uwzględnił skoro skarżąca konsekwentnie podnosi, że taki wniosek telefonicznie złożyła. Jeżeli organ uznał zaś, że skarżąca wniosku o odroczenie posiedzenia nie złożyła to winien jednoznacznie tę okoliczność ustalić. Reasumując należy stwierdzić, iż Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie rozpoznało sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a tym samym naruszyło art. 7, art. 10, art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze uznając, iż zajmowanie stanowiska odnośnie trafności rozstrzygnięcia zawartego w uchylonej uchwale jest przedwczesne. Rozpoznając ponownie sprawę organ rozważy wskazane wyżej okoliczności, przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kpa a wydane rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji orzeczenia. O kosztach postępowania Sąd postanowił w oparciu o art. 200 p.p.s.a.