VI SA/Wa 49/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nogal Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Asesor WSA Łukasz Jarocki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi E. w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 8 listopada 2023 r. nr 1116/2023/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej E. w W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z [...] listopada 2023 r. nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja") Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego 5 grudnia 2016 r. przez płatnika składek: E. Sp. z o. o. (dalej: "płatnik" lub "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję z Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Dyrektor [...] Oddziału NFZ" lub "organ I instancji") z [...] listopada 2016 r. nr [...] ustalającą, że K. B. (dalej: "zainteresowany" lub "uczestnik"), podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. z tytułu zawartej umowy o świadczenie usług. Jako postawę prawną wydania zaskarżonej decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2561 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach"), art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na podstawie zawartej z płatnikiem umowy o świadczenie usług w okresie od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. Następnie sprawa została przekazana do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Pismami z [...] września 2016 r. Dyrektor [...] Oddziału NFZ poinformował płatnika oraz zainteresowanego o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia obowiązku polegania przez uczestnika ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zawartej ze skarżącym. Poinformowano również o możliwości zapoznania się oraz wypowiedzenia, co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. W dniu [...] listopada 2016 r. Dyrektor [...] Oddziału NFZ wydał decyzję nr [...] stwierdzającą, że uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług, zawartą z płatnikiem składek w okresie od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. Jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazano art. 109 w zw. z art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 65 pkt 1 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 104 § 1 k.p.a., a także art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej: "ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych"), jak również art. 627 i art. 734 i art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (tj. Dz. U. z 2016 r. Nr 16, poz. 380 ze zm.; dalej: "k.c." lub "Kodeks cywilny"). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że płatnik zawarł z zainteresowanym umowę cywilnoprawną nazwaną "umową o dzieło" obowiązującą w okresie od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału NFZ wskazał przy tym, że data końcowa obowiązywania umowy została ustalona przez wnioskodawcę na podstawie rachunku do umowy oraz kartoteki wynagrodzeń płatnika składek – pismo ZUS z [...] września 2016 r. Przedmiotem umowy była "analiza skuteczności działań ochronnych". Zdaniem organu umowa nie wskazywała konkretnego indywidualnie oznaczonego rezultatu, jak również nie określała kryteriów w oparciu, o które możliwa będzie weryfikacja jej wykonania. W ocenie Dyrektora [...] Oddziału NFZ, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w przedmiotowej umowie pomimo nazwania jej jako "umowa o dzieło" nie sprecyzowano w sposób zindywidualizowany konkretnego rezultatu (dzieła), określono jedynie czynności do wykonania obejmujące analizę skuteczności działań ochronnych (...), które w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła. Organ I instancji podkreślił, że płatnik figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym jako przedsiębiorca prowadzący w zakresie działalności ochroniarskiej (kod [...]). Mając na względzie zakres prowadzonej działalności należy wskazać, iż celem zawartej umowy było świadczenie usług w zakresie oferowanym przez płatnika składek. Przedmiotem działań był proces polegający na wykonywaniu powtarzających się czynności polegających na dozorowaniu i ochronie powierzonych obiektów, a ewentualnie sporządzone procedury/analizy miały na celu skuteczną ochronę w dozorowanych obiektach. Organ I instancji podkreślił, że istotą umowy o dzieło jest wykonanie dzieła, które przybiera postać wytworzenia rzeczy, bądź dokonania zmian w rzeczy, a niejednokrotnie też przeniesienia praw do tej rzeczy na zamawiającego, np. praw własności, bądź praw autorskich. Z materiału dowodowego wynika, że w przedmiotowej umowie wskazany był ściśle określony czas i miejsce jej wykonania, w tym również zobowiązanie do osobistego wykonania umowy, przy czym umowa nie wymagała od wykonawcy specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi (wyuczonymi). W ocenie Dyrektora [...] Oddziału NFZ, nie ma żadnych wątpliwości, że strony łączyła umowa o wykonanie usług, zbliżona do umowy zlecenia. W dniu 5 grudnia 2016 r. płatnik wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. Decyzją z [...] listopada 2023 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału NFZ. W uzasadnieniu decyzji, Prezes NFZ m.in. stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że czynności wykonywane w ramach przedmiotowej umowy nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania, mającej charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Na poparcie swojego stanowiska przytoczył orzecznictwo sądów mające zastosowanie w sprawie. Organ podkreślił, że strony nie sprecyzowały sposobu wykonania umowy, a jedynie określiły przedmiot świadczenia, poprzez wskazanie, iż zainteresowany zobowiązany był do wykonywania analizy skuteczności działań ochronnych. Strony nie ustaliły przy tym ani żadnych norm, ani standardów jakości. W świetle powyższego przyjąć należy, iż zainteresowany miał wykonać świadczenie w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu oraz zwyczajom. Tymczasem w obrocie gospodarczym ogólnie przyjęte jest, iż działalność polegającą na szeroko rozumianej ochronie obiektów – świadczy się w formie usług. Brak zawarcia przez strony w treści umowy, postanowień, które precyzowałyby i indywidualizowały przedmiot umowy, poprzez wskazanie norm jakości, określenie standardów, czy wskazanie, poprzez jakie elementy właśnie te prace mają się odróżniać od innych o podobnej charakterystyce, determinuje okoliczność, że w rzeczywistości chodziło o przeprowadzenie prac standardowych, konwencjonalnych z zakresu kontroli jakości stanu zabezpieczenia budynków. Płatnik wniósł skargę na decyzję Prezesa NFZ zaskarżając ją w całości. Ponadto wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji, a także zasądzenie od organu zwrotu kosztów postepowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: a) naruszenie prawa materialnego tj. art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, które miało wpływ na wynik sprawy polegające na bezpodstawnym uznaniu umowy zawartej z zainteresowaną nie za umowę o dzieło, a za umowę o świadczenie usług/zlecenia, która podlega oskładkowaniu w ramach ubezpieczenia zdrowotnego; b) obrazę przepisu art. 7, art. 77 § 1, 2, 3 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegającą na wydaniu decyzji dowolnej, nieopartej na wszechstronnie zebranym i przeanalizowanym materiale dowodowym. Uzasadniając przytoczone zarzuty skarżący wywodził m.in., że zaskarżona decyzja nie zawiera rzetelnej analizy zawartej z uczestnikiem umowy, odnosi się wyłącznie do analizy przepisów, które ewentualnie w tej sprawie mają zastosowanie. Zadaniem skarżącego nie ulega wątpliwości, że zawarta umowa miała charakter umowy o dzieło, w której istotny był indywidualny, autorski efekt końcowy w postaci sporządzenia analizy skuteczności ochrony obiektu i mienia. Analiza ta miała istotny wpływ na sposób organizacji pracy i efektywność oraz logistykę działań ochronnych. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Z kolei, zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy w okresie od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja zapadła bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia, zatem z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wynikających w szczególności z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. W zaskarżonej decyzji Prezes NFZ nie wyjaśnił, dlaczego przyjęto, że uczestnik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. Ponadto, nie wskazano, na podstawie których dokumentów określono daty graniczne tego okresu. Co prawda, na stronach 11-12 zaskarżonej decyzji wskazano, że "Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału, ze szczególnym uwzględnieniem treści zawartej umowy, protokołu kontroli wraz z zastrzeżeniami oraz wyjaśnieniami stron (...)", jednak dokumenty te nie potwierdzają dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy, na podstawie której świadczono czynności. Znajdująca się w aktach administracyjnych umowa z [...] marca 2013 r. nr [...], zawarta pomiędzy płatnikiem a uczestnikiem, wskazuje jedynie datę, od której miały być wykonywane czynności polegające na analizie skuteczności działań ochronnych. Nie przewidywała daty zakończenia wykonania tych czynności. Sąd zauważa, że w rozdzielniku do pisma z 19 września 2016 r. Dyrektora [...] Oddziału NFZ skierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazano, że datę końcową umowy ustalano na podstawie rachunku do umowy i kartoteki wynagrodzeń płatnika składek. Sąd stwierdza, że na rachunku z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] nie widniała data, która mogłaby świadczyć o zaprzestaniu wykonywania czynności na podstawie ww. umowy. Ponadto w kartotece wynagrodzeń wskazano okres 1/2013 – 4/2013 (symbol listy wynagrodzeń [...]). Zdaniem Sądu taki zapis również nie wskazywał daty 31 marca 2013 r. jako dnia zakończenia świadczenia czynności. W konsekwencji, zdaniem Sądu, okres podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez zainteresowanego został przez Prezesa NFZ wyznaczony w sposób sprzeczny z materiałem dowodowym. Zatem, w ocenie Sądu, w powyższym zakresie Prezes NFZ naruszył art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, ponieważ zgromadzony materiał dowodowy nie został rozpatrzony z punktu widzenia omawianej kwestii właściwego ujęcia okresu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez zainteresowanego, a okresy przyjęte w skarżonej decyzji nie znajdują potwierdzenia w ustaleniach faktycznych, interpretowanych z punktu widzenia art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes NFZ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i rozpatrzy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy z punktu widzenia ustalenia okresu, w jakim zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w związku z faktycznym wykonywaniem zawartej przez niego umowy ze skarżącym. Ze wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono z kolei na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964), zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz skarżącego 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.