VI SA/Wa 3406/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2014 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącej J. G. kwotę 1520 (jeden tysiąc pięćset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...], Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej także: "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 4 pkt 11 i pkt 22, art. 18 ust. 5, art. 87 ust. 1, art. 92a ust. 1, ust. 2 i ust. 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1265 z późn. zm. - dalej także: "u.t.d.") oraz lp. 2.9 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, po rozpatrzeniu odwołania J. G.- przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]" J. G. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] o nałożeniu na skarżącą kary pieniężnej w wysokości 8.000 złotych za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 18 ust. 5 u.t.d. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] czerwca 2012 r., na terenie [...] poddano kontroli pojazd marki [...] o nr rej. [...], kierowany przez T. A. W toku kontroli stwierdzono, że kontrolowany pojazd posiada na szybie czołowej napis "[...]", na prawej i lewej stronie pojazdu umieszczony jest napis "[...]" wraz z numerem "[...]", z tyłu pojazdu na szybie widniał numer "[...]", na dolnej części z prawej strony nr "[...]". Jednocześnie stwierdzono, że na prawych tylnich drzwiach od wewnętrznej strony był naklejony " [...]" o treści zawierającej informacje dotyczące cen przewozu. Przebieg i wyniki kontroli utrwalono w protokole kontroli, który kierowca, bez podania powodów, odmówił podpisania. Decyzją z dnia z dnia [...] czerwca 2013 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 93 ust. 1 u.t.d. nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 8.000 złotych za wykonywanie przewozów okazjonalnych w krajowym transporcie drogowym pojazdem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 18 ust. 5 u.t.d. – używanie innych oznaczeń mających na celu identyfikację przedsiębiorcy. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Głównego Inspektora Transportu Drogowego odwołanie od ww. decyzji organu I instancji. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 18 ust 5 lit. b ustawy o transporcie drogowym przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że strona naruszyła zakaz określony w tym przepisie, podczas gdy na kontrolowanym pojeździe brak było zabronionych oznaczeń. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa poprzez, bezkrytyczne i niepotwierdzone w zgromadzonym materiale dowodowym ustalenie, że umieszczone na pojeździe oznaczenia są nazwą, adresem lub numerem telefonu. Nadto strona skarżąca podniosła naruszenie art. 107 § 3 kpa i 78 § 1 kpa poprzez brak wyjaśnienia znaczenia ustalonych w toku postępowania faktów oraz nieuwzględnienie zgłoszonego przez stronę wniosku dowodowego zmierzającego do ustalenia okoliczności mającej znaczenie w sprawie. Skarżąca podniosła, że pojazd, którym w chwili kontroli wykonywany był przewóz nie był taksówką bowiem nie posiadał cech taksówki określonych w § 24 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Wskazuje, że celem zakazów określonych w art. 18 ust. 5 ustawy o transporcie drogowym jest jednoznaczne odróżnienie taksówki od innych pojazdów, przy czym w ocenie strony, chodzi tu o takie odróżnienie, które wyeliminuje możliwość wprowadzenia w błąd nabywcy usługi przewozowej, co do faktu czy przewóz wykonywany jest przez taksówkę, czy też innego przewoźnika. Zdaniem skarżącej nie sposób przyjąć aby kontrolowany pojazd nosił jakiekolwiek cechy sugerujące transport osób taksówką, w związku z czym nie można przyjąć, że naruszone zostały zakazy z art. 18 ust. 5 ustawy o transporcie drogowym. Wskazała nadto, że umieszczone na pojeździe oznaczenia nie stanowiły nazwy, adresu czy nr telefonu przedsiębiorcy. Strona skarżąca wniosła o przeprowadzenie próby połączenia telefonicznego pod wskazane numery. W wyniku rozpatrzenia odwołania Główny Inspektor Transportu Drogowego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 pkt 11 i pkt 22, art. 18 ust. 5, art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym w zw. z lp. 2.9 załącznika do u.t.d. - decyzją z dnia [...] września 2013 r. utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy uznał, że wbrew argumentom skarżącej zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja wskazuje iż doszło do naruszenia zakazu, o którym mowa w przepisie art. 18 ust. 5 lit. b) u.t.d. Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących pojęcia nazwy przedsiębiorcy, organ odwoławczy podkreślił, że nazwy przedsiębiorcy nie należy utożsamiać z firmą, pod którą przedsiębiorca figuruje we właściwym rejestrze lub ewidencji. Co więcej, zdaniem organu odwoławczego, w obrocie gospodarczym przedsiębiorcy posługują się różnymi nazwami. Częstą praktyką jest, że są to nazwy, które nie mają nic wspólnego z firmą danego przedsiębiorcy, chociaż bezsprzecznie jego działalności służą. Główny Inspektor Transportu Drogowego uznał, że napisy na skontrolowanym pojeździe "[...]" są nazwą strony w tym sensie, że służy jej identyfikacji jako przedsiębiorcy wykonującego przewóz drogowy osób. Potwierdza to, zdaniem GITD, dokumentacja fotograficzna a także fakt, iż identyczne oznaczenia znajdują się na innych pojazdach, którymi strona wykonuje przewozy osób. Reasumując organ stwierdził, że nie ma wątpliwości, iż oznaczenie "[...]" umieszczone na pojeździe poddanym kontroli w niniejszym postępowaniu administracyjnym jest charakterystyczne wyłącznie dla strony niniejszego postępowania i stanowi nazwę w rozumieniu art. 18 ust. 5 lit. b) u.t.d. Ustosunkowując się z kolei do zarzutów skarżącej, jakoby kontrolowany pojazd wobec braku napisu taxi, taksometru i lampy na dachu nie sugerował transportu drogowego taksówką i nie wprowadzał w błąd potencjalnych klientów, organ odwoławczy podkreślił, że celem zakazów określonych w art. 18 ust. 5 ustawy o transporcie drogowym, poza ochroną konsumentów, jest także ochrona przewoźników wykonujących przewozy na podstawie licencji taksówkowej, której uzyskanie jest obwarowane znacznie bardziej rygorystycznymi wymogami, przed nieuczciwą konkurencją ze strony przewoźników nieposiadających licencji taksówkowej. Zdaniem organu odwoławczego, oczywistym jest, że zamieszczane na pojeździe oznaczenia w postaci nazwy, numeru telefonu, strony internetowej, czy też inne napisy identyfikujące danego przedsiębiorcę, mają służyć pozyskiwaniu klientów. Zdaniem organu odwoławczego, taki sposób pozyskiwania klientów zgodnie z wolą ustawodawcy jest zarezerwowany wyłącznie dla taksówkarzy i stanowi on pewnego rodzaju przywilej przyznany tylko tym podmiotom, którzy uzyskali licencję taksówkową, a tym samym spełnili dodatkowe, znacznie surowsze wymagania niż przewoźnicy działający w oparciu o zwykłą licencję (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2012 r., sygn. II GSK 164/11). Główny Inspektor Transportu Drogowego zwrócił ponadto uwagę, że ustawą z dnia 11 maja 2012 r. (Dz. U. z 2012, poz. 661), która weszła w życie w dniu 29 czerwca 2012 r., zmieniono treść art. 18 ust. 5 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym. Organ odwoławczy wskazał, że obecnie ustawodawca zakazuje umieszczania w sposób widoczny i czytelny z zewnątrz pojazdu oznaczeń z nazwą, adresem, telefonem, adresem strony internetowej przedsiębiorcy lub innych oznaczeń mających na celu identyfikację przedsiębiorcy, a także reklam usług taksówkowych i przedsiębiorców świadczących takie usługi. Mając na uwadze kierunek przyjętych zmian, zdaniem organu odwoławczego, nie powinno budzić wątpliwości, że ustawodawca widzi potrzebę zapewnienia większej i skuteczniejszej ochrony przedsiębiorców taksówkowych przed nieuczciwymi praktykami ze strony przedsiębiorców wykonujących przewozy okazjonalne. Główny Inspektor Transportu Drogowego podkreśli również, że do stwierdzenia naruszenia z lp. 2.9 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym wystarczające jest naruszenie przynajmniej jednego z zakazów z art. 18 ust 5 ustawy o transporcie drogowym. Zdaniem organu, niewątpliwie strona skarżąca naruszyła zakaz określony w art. 18 ust. 5 lit b) u.t.d. Mając zatem na uwadze poczynione w toku postępowania ustalenia faktyczne oraz obowiązujące przepisy organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowo nałożono na stronę skarżącą karę pieniężną w wysokości 8000 złotych za naruszenie wskazane w lp. 2.9 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, iż w odniesieniu do skarżącej brak jest możliwości zastosowania art. 92 c) ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ odwoławczy stwierdził, że ciężar dowodu w zakresie zaistnienia okoliczności, które zwalniają przedsiębiorcę z odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym, spoczywa na przedsiębiorcy, gdyż to on wywodzi skutki prawne wynikające z przepisu 92c ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy. Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie strona skarżąca nie powołała okoliczności i nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na to, że nie miała wpływu na powstanie naruszenia, ani nie mogła przewidzieć zdarzeń i okoliczności, które do naruszenia doprowadziły. Konkludując, Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził, że przedsiębiorca winien dochować należytej staranności w każdym z aspektów prowadzonej działalności, przede wszystkim powinien mieć świadomość obowiązków i zakazów, jakie nakładają na niego obowiązujące regulacje prawne i winien je respektować. W konsekwencji Główny Inspektor Transportu Drogowego uznał za zasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. G., reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 18 ust. 5 lit. b) u.t.d. poprzez jego niewłaściwie zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca dopuściła się popełnienia deliktu administracyjnego podczas, gdy na kontrolowanym pojeździe brak było zabronionych oznaczeń, o których mowa w ww. przepisie, 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 kpa poprzez brak wyjaśnienia znaczenia ustalonych w toku postępowania faktów według normy prawnej znajdującej - zdaniem organu - zastosowanie w przedmiotowej sprawie, 3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa, poprzez bezkrytyczne i niepotwierdzone zgromadzonym materiałem dowodowym ustalenie, iż umieszczony na pojeździe napis "[...]", "[...]", "[...]" jest nazwą i numerem telefonu przedsiębiorcy w rozumieniu art. 18 ust. 5 lit. b) ustawy o transporcie drogowym, a umieszczenie ww. oznaczeń na pojeździe upodabnia ten pojazd do taksówki i stanowi ominięcie przepisów dotyczących uzyskiwania licencji na wykonywanie transportu drogowego taksówką. Według skarżącej, z żadnego przepisu ustawy o transporcie drogowym nie wynika, aby pojazdy wykonujące przewóz osób nie mogły wyróżniać się względem pozostałych. Na gruncie ustawy, pojazdy te mogą wyróżniać się w sposób dowolny, o ile nie narusza to szczegółowo określonych zakazów wymienionych w art. 18 ust. 5 Ustawy. Pełnomocnik strony skarżącej akcentuje, że celem ww. unormowania jest umożliwienie potencjalnemu odbiorcy usługi przewozowej jednoznacznego odróżnienia przewozów wykonywanych przez taksówki od przewozu osób wykonywanych przez innych uprawnionych do tego przedsiębiorców. Tak rozumiany cel wprowadzenia zakazów z art. 18 ust. 5 Ustawy zaspokaja bowiem zarówno interes taksówkarzy, którzy mają pełne prawo do wyraźnego odróżnienia przewozów wykonywanych taksówką od przewozów okazjonalnych, jak i interes odbiorców usługi, którzy nie mogą być w żaden sposób wprowadzani w błąd co do treści nawiązywanego stosunku prawnego, jak i jego strony. W treści uzasadnienia wyroku z dnia 20 października 2009 roku, sygn. akt: II GSK 88/09, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż celem zakazów wprowadzonych w art. 18 ust. 5 Ustawy jest uniemożliwienie przedsiębiorcom wykonującym przewozy okazjonalne osób, wykonywanie transportu drogowego taksówką. Skarżąca podkreśliła, że z żadnego przepisu u.t.d. nie wynika, aby pojazdy wykonujące przewóz osób nie mogły wyróżniać się względem pozostałych. Pojazdy te mogą wyróżniać się w sposób dowolny, o ile nie narusza to szczegółowo określonych zakazów wymienionych w art. 18 ust. 5 u.t.d. Zdaniem skarżącej kontrolowany pojazd nie nosił cech przypominających, czy też sugerujących transport drogowy osób taksówką. Znaczenie też ma wyraźne i sugestywne oznakowanie pojazdu napisem "[...]", co w sposób jednoznaczny – zdaniem skarżącej, przy braku napisu "[...]", taksometru i lampy na dachu (elementów zakazanych zgodnie z dyspozycją art. 18 ust. 5 u.t.d.), wskazuje na przewoźnika innego niż taksówka. Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji, gdzie organ wyjaśnił, iż we wskazanej w decyzji podstawie prawnej, tj. w art. 18 ust. 5 pkt b ustawy, nie chodzi o dosłowne utożsamianie nazwy z firmą, pod którą przedsiębiorca figuruje we właściwym rejestrze lub ewidencji, a zakaz umieszczania numeru telefonu nie oznacza, że numer ten musi być zarejestrowany na kontrolowanego przedsiębiorcę, strona podniosła, iż twierdzenia nie zostały w żaden sposób powiązane z ustaleniami faktycznymi. Nie przeprowadzono bowiem dowodu na okoliczność, że umieszczone na pojeździe oznaczenia nie są numerem telefonu, a w szczególności nie są numerem telefonu pod którym przyjmowane są zlecenia na przewóz osób wykonywany przez skarżącą. Ponadto podkreślono, że organ uzasadniając zaskarżoną decyzję winien wyjaśnić okoliczności faktyczne wskazujące na potrzebę lub konieczność wydania decyzji w danej sprawie oraz ich wpływ na treść jej rozstrzygnięcia tj. znaczenie ustalonych w toku postępowania faktów według normy prawnej znajdującej zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Organ nie wskazał w treści uzasadnienia decyzji, z jakich okoliczności faktycznych wywodził twierdzenie, że strona umieściła na pojeździe swoją nazwę i numer telefonu. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organy administracji w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej zawartej w k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. 2012 r., poz. 270) dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.t.d. wykonywanie transportu drogowego, który obejmuje także przewóz okazjonalny, wymaga uzyskania odpowiedniej licencji. Specjalnym rodzajem licencji, innym od przewidzianej w art. 5 ust. 1 u.t.d., jest licencja na wykonywanie transportu drogowego taksówką. Udzielenie tej licencji wymaga spełnienia przez przedsiębiorcę dodatkowych wymagań określonych w art. 6 u.t.d. Zgodnie z art. 12 ust. 1b (obecnie 1a) u.t.d. licencja na krajowy transport drogowy osób nie uprawnia do wykonywania transportu drogowego taksówką, gdyż jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r. wydanym w sprawie II GSK 1217/10 - przewozy wykonywane na podstawie licencji na wykonywanie transportu drogowego osób są odrębnym rodzajem przewozów niż przewozy dokonywane w ramach transportu drogowego taksówką. Podkreślić należy, że na gruncie ustawy o transporcie drogowym obowiązują odmienne zasady wykonywania przewozów okazjonalnych pojazdem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą (pojazdem niebędącym taksówką) i przewozów wykonywanych na podstawie licencji na wykonywanie transportu drogowego taksówką. Konsekwencją odmienności charakteru powyższych przewozów jest wprowadzony art. 18 ust. 5 pkt b u.t.d. (w brzmieniu na dzień kontroli) - zakaz umieszczania na pojeździe oznaczeń z nazwą, adresem oraz telefonem przedsiębiorcy. W dacie wydawania decyzji przez organ odwoławczy cytowany przepis, został zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 2012 r. (Dz. U. poz. 661) zmieniającej ustawę o transporcie drogowym z dniem 29 czerwca 2012 r. rozszerzając zakaz na umieszczanie w sposób widoczny i czytelny z zewnątrz pojazdu oznaczeń z nazwą, adresem, telefonem, adresem strony internetowej przedsiębiorcy lub innych oznaczeń mających na celu identyfikację przedsiębiorcy, a także reklam usług taksówkowych i przedsiębiorców świadczących takie usługi. Należy jednak mieć na uwadze, że w dacie kontroli ten zakaz rozszerzony nie obowiązywał. Zdaniem organu administracji owe napisy umieszczone na pojeździe - "[...]", "[...]" lub "[...]" są nazwą przedsiębiorcy. Jednakże jak wynika z akt sprawy żadna tego rodzaju nazwa nie była przez skarżąca używana, jak i nie ustalono by była to nazwa innego przedsiębiorcy, na przykład powiązanego funkcjonalne lub organizacyjne z przedsiębiorstwem skarżącej. Nazwa przedsiębiorstwa skarżącej to "[...]" J. G. i taka nazwa występuje na zaświadczeniu o spełnianiu wymogów ustawy o transporcie drogowym oraz na paragonie fiskalnym, załączonym do akt sprawy. Zatem z żadnych ustaleń organu nie można wyprowadzić wniosku, że napisy na pojeździe "[...]", "[...]" lub "[...]" w jakikolwiek sposób identyfikują przedsiębiorstwo skarżącej lub innego przedsiębiorcę, albo że stanowi je numer telefonu, pod którym można było zamówić przewóz w przedsiębiorstwie skarżącej. Z przytoczonych wyżej względów nie można uznać, że w trakcie prowadzonego postępowania organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.) w zakresie naruszenia przez skarżącą art. 18 ust. 5 lit. b) ustawy o transporcie drogowym. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł o uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O niewykonywaniu uchylonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania obejmujących wpis sądowy oraz wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej będącego adwokatem na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 p.p.s.a. oraz w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie związany oceną prawną wyrażoną w niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.).