VI SA/Wa 2705/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia odmówić skarżącej spółce – [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

[...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] – skarżąca w niniejszej sprawie spółka, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażalenie na postanowienie z dnia [...] grudnia 2015 r. odrzucające skargę kasacyjną wniesioną od wydanego w niniejszej sprawie wyroku oraz sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową oraz brak środków finansowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 złotych, wartość środków trwałych to 0 złotych, a strata za rok 2014 zamknęła się w kwocie 413.388,68 złotych. Wskazała też, że na jej rachunku bankowym znajdują się środki w kwocie 19 złotych. Z tego względu, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dotychczas przesłane przez skarżącą spółkę dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2016 r. wezwano spółkę do nadesłania w terminie 14 dni: - rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2014, - dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2015 r. i w 2016 r., np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec grudnia 2015 r. oraz koniec stycznia 2016 r., - wyciągów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie. Jak wynika z akt sprawy, powyższe wezwanie doręczono skarżącej w dniu [...] marca 2016 r. i nie zostało ono wykonane. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez skarżącą zakresie, podając, że nienadesłanie przez nią na wezwanie Sądu dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów skarżącej, uniemożliwia dokonanie oceny spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Podkreślił również, że jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej jest jej stan majątkowy. Wydanie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy umotywowane innymi przyczynami niż sytuacja materialna wnioskodawcy jest niedopuszczalne, ponieważ nie znajduje uzasadnienia w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (vide: postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 118/05 – niepubl.). W związku z powyższym, jak wskazał referendarz, Sąd musi ustalić, czy ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego strony skarżącej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca zwróciła uwagą na okoliczność błędnego przyjęcia przez Sąd daty doręczenia spółce wezwania, w ramach którego miała ona zobrazować swoją rzeczywistą sytuację majątkową. Uznała, że wezwanie to nie zostało doręczonej jej prawidłowo, ponieważ spółka nie odebrała awizo w terminie, stąd nie mogła przedłożyć we wskazanym terminie oczekiwanych przez Sąd dokumentów. Ponadto wskazała na trudności utrzymania się na rynku oraz konieczność zakupu 273 sztuk kas fiskalnych, celem dostosowania się do obowiązujących przepisów. Podała, że transakcje dokonywane na rachunku bankowym są niczym innym, jak próbą ratowania spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Jak wynika z akt sprawy, postępowanie sądowoadministracyjne, w ramach którego skarżąca spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zostało wszczęte w dniu [...] sierpnia 2013 r. wobec tego zastosowanie w niniejszej sprawie ma przepis art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658). Stosownie do treści przepisu art. 260 p.p.s.a. (aktualnego w dniu wniesienia skargi), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzenie niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu nadmienić należy, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 966/130). Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. Z tej przyczyny skarżąca była wzywana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] lutego 2016 r. (por. zarządzenie z dnia [...] lutego 2016 r.), na które to wezwanie nie odpowiedziała. Dopiero w sprzeciwie podjęła się próby zobrazowania swojej kondycji finansowej. Jak wynika ze sprzeciwu, spółka wskazała na stratę za 2014 r. w wysokości 413.388,68 złotych, która wpłynęła na aktualny stan jej konta. Dodała, że bardzo trudno jest młodej spółce zaistnieć i utrzymać się na rynku. Wskazała, że zastrzyki gotówki dokonywane są przez jednego z udziałowców, który musi z własnych środków współfinansować dalsze działanie spółki. Tak przedstawiona sytuacja finansowa spółki nie pozwala ocenić zaistnienia w jej przypadku przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Brak udokumentowania na rachunku bankowym wpłat i wypłat związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą czyni w istocie niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Natomiast znajdujący się w aktach sprawy wyciąg z rachunku z dnia [...] grudnia 2016 r. jest niewystarczający dla oceny spełnienia przez spółkę ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Również pozostałych oświadczeń skarżącej nie można zweryfikować w oparciu o stosowne dokumenty finansowe, bowiem nie zostały one przedstawione przez spółkę. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Spółka ani we wniosku, ani w sprzeciwie nie podniosła, że z uwagi na powstałą sytuację majątkową jest zmuszona zawiesić działalność gospodarczą, czy też liczy się z całkowitym zaprzestaniem prowadzenia tej działalności. Jak wynika z postanowienia Naczelnego sadu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 97/13, takie okoliczności wskazują, że spółka dysponuje środkami na bieżące wydatki. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). Przedstawione przez skarżąca spółkę w niniejszej sprawie okoliczności i jedynie szczątkowe dane, mające, w jej ocenie, zobrazować sytuację finansową towarzyszącą prowadzonej działalności, nie dają podstaw do przyjęcia, że występuje po jej stronie brak możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.