VI SA/Wa 2154/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2017 r. sprawy ze skargi S. P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 roku Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. art. 134 w zw. z art. 129 § 2 oraz art. 58 i 59 § 2 kpa odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie zwolnienia S. P. z funkcji biegłego sądowego i stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Minister wyjaśnił, że odpis decyzji z dnia [...] maja 2016 r. doręczono dorosłemu domownikowi (żonie strony) w dniu 3 czerwca 2016 r. Odwołanie strona nadała w placówce pocztowej w dniu 20 czerwca 2016 r. Pismem z 23 czerwca 2016 r., Prezes Sądu Okręgowego w [...] wniósł o stwierdzenie w trybie 134 kpa uchybienia terminu do złożenia odwołania. Pismem z 27 czerwca 2016 r., nadanym w dniu 29 czerwca 2016 r., S. P. wniósł pismo zatytułowane "odwołanie od decyzji administracyjnej - sprzeciw od stwierdzenia (...) uchybienia terminu do złożenia odwołania". Pismem z dnia 25 lipca 2016 r. poinformował, że w/w pismo stanowi wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Minister Sprawiedliwości przytoczył treść art.134 zd. 1 kpa oraz art. 129 § 1 i 2 kpa. Wyjaśnił, że skuteczne doręczenie w trybie art. 43 kpa odpisu zaskarżonej decyzji nastąpiło w dniu 3 czerwca 2016 r. i podkreślił, że okoliczność, iż osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem nie oddała pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia zastępczego, którego warunki określa art. 43 k.p.a. i nie wpływa na bieg terminu do wniesienia odwołania. Jeżeli osoba ta nie wywiązała się z obowiązku oddania pisma adresatowi z przyczyn od niej niezależnych można ewentualnie rozważać tę okoliczność jako uzasadniającą przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Skoro zatem skuteczne doręczenie odpisu decyzji miało miejsce w dniu 3 czerwca 2016 r., to termin do wniesienia odwołania upłynął 17 czerwca 2016 r. S. P. wniósł je dopiero w dniu 20 czerwca 2016 r., a więc po upływie terminu przewidzianego w art. 129 § 2 kpa. Następnie Minister wskazał na treść art. 58 § 1oraz § 2 kpa, i wyjaśnił, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy osoba nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przeszkoda, uzasadniająca przyjęcie uprawdopodobnienia braku winy, zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było niemożliwe albo nie można było oczekiwać od strony, że w danych okolicznościach zachowa dany termin procesowy. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, S. P. nie wskazał w swoim wniosku przyczyn, które uzasadniałyby przywrócenie terminu do złożenia odwołania do decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. Wymienione przez odwołującego okoliczności (tj. znaczne obciążenie pracą i konieczność sprawowania przez żonę opieki nad chorym ojcem) nie są okolicznościami faktycznie uniemożliwiającymi przekazanie mu korespondencji. Ponadto, jak sam przyznał, możliwość zapoznania się z treścią decyzji miał w dniu 6 czerwca 2016 r., a więc na 11 dni przed upływem terminu z art. 129 § 2 kpa. Odwołujący nie wskazał przy tym żadnych faktów, które mogłyby stanowić obiektywną przeszkodę do wniesienia w tym czasie odwołania. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, S. P. wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Prezes Sądu Okręgowego w [...] zwolnił go z funkcji biegłego co według skarżącego nastąpiło z naruszeniem prawa. Również decyzja Ministra Sprawiedliwości w sprawie odmowy przywrócenia terminu na odwołanie pozostawia wiele do życzenia w powyższej sprawie . Wyjaśnił, że odpis decyzji doręczono jego żonie w dniu 3 czerwca 2016 r. Doręczenie to miało miejsce w okresie kiedy żona wiedziała już, że jej ojciec znajduje się w stanie końca swojego życia tj. rokowania lekarzy przewidywały kilka tygodni życia. Mocna więź z ojcem, strach przed jego śmiercią była przyczyną nie przywiązywania wagi do oddania skarżącemu listu poleconego co pociągnęło za sobą wydłużenie oddania listu do zapoznania się .Ojciec żony zmarł w dniu 9 lipca 2016. Skarżący stwierdził, że z czysto etycznych względów każdy sędzia który jest też człowiekiem powinien się tu kierować się etyką w swojej pracy i ocenie nie li tylko paragrafami zawartymi w KPA . Każdy człowiek jeśli ociera się o śmierć najbliższej osoby może wyłączyć się z normalnych procedur, przestać logicznie myśleć i czasowo wyłączyć się z normalnego życia . Skarżący odwołanie wniósł w dniu 20 czerwca 2016 r. który to termin był najszybszy w jakim mógł się odnieść do decyzji administracyjnej. W ocenie skarżącego jeżeli domownik w wyniku chwilowego stanu psychicznego nie oddaje małżonkowi listu do zapoznania się to nie może to być przyczyną przypisania mu winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W przedmiotowej sytuacji nie wszystko bowiem zależało od skarżącego który był uzależniony od przekazania mu listu . Skarżący z przykrością stwierdził, że Ministerstwo Sprawiedliwości nie zajmuje się zasadnością odwołania go z funkcji biegłego sądowego a rozpatruje jedynie uchybienie terminu do wniesienia skargi co skarżący odbiera jako branżową lojalność sędziowską, a decyzji tej zarzuca brak obiektywizmu, bezstronności i naruszenie zasad etyki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W chwili wpłynięcia odwołania organ odwoławczy ma obowiązek zbadania czy spełnia ono określone warunki formalne m.in. czy zostało wniesione w terminie, czy pochodzi od strony i czy z innych przyczyn jest dopuszczalne. W przypadku stwierdzenia, że wniesiono je po terminie lub jest z innych powodów niedopuszczalne organ odwoławczy wydaje postanowienie w trybie art. 134 kpa stwierdzając niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Treść art. 134 kpa wskazuje dwie przesłanki skutecznego złożenia odwołania. Jedna z nich ma charakter konkretny i dotyczy zachowania terminu do wniesienia środka prawnego. Podkreślenia wymaga, iż jednym z podstawowych warunków wywierania skutków prawnych przez czynności procesowe stron jest ich podejmowanie w określonych dla nich terminach. Ograniczając dalej rozważania tylko do odwołań od decyzji organu I instancji należy podkreślić, że wnosi się je w terminie 14 dni od doręczenia decyzji stronie, a gdy była ona ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 2 kpa). Zasady dotyczące doręczania pism stronom postępowania administracyjnego reguluje rozdział 8 k.p.a. zawierający przepisy dostosowane do różnych stanów faktycznych. Zgodnie z art. 42 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, pisma mogą być doręczane również w lokalu administracji publicznej, a w przypadku niemożności doręczenia w ten sposób jak również w razie konieczności pisma doręcza się w każdym miejscu gdzie się adresata zastanie. Z kolei art. 43 k.p.a. statuuje tzw. doręczenie zastępcze, polegające na tym, iż w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Aby doręczenie zastępcze było skuteczne, przesyłka musi zostać przekazana dorosłej, tzn. pełnoletniej osobie, która faktycznie zamieszkuje z osobą będącą adresatem przesyłki. Jednocześnie już samo pobranie przez domownika przesyłki, potwierdzone znajdującym się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru podpisem, uznawane jest za oświadczenie, iż domownik zobowiązuje się przekazać przesyłkę adresatowi. Bez wpływu na skuteczność doręczenia pozostaje kwestia czy faktycznie przesyłka zostaje przekazana. Istotą doręczenia zastępczego jest bowiem już samo powstanie domniemania takiego przekazania, czyli samo pobranie przesyłki przez domownika oraz pokwitowanie jej odbioru. Przepisy postępowania administracyjnego nie przewidują możliwości prowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia, kiedy doszło do rzeczywistego zaznajomienia się adresata decyzji z jej treścią. Swoistą fikcję prawną, która umożliwia uznanie doręczenia za skuteczne w przypadku niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 42 i 43 k.p.a. przewiduje art. 44 k.p.a. Doręczenie jest czynnością materialno-techniczną, z której dokonaniem prawo wiąże niekiedy określone skutki prawne a podstawowym jego skutkiem prawnym jest rozpoczęcie biegu terminu do dokonania określonej czynności prawnej np. wniesienia odwołania czy zażalenia Termin określony w/w przepisie jest terminem prekluzyjnym dla strony, a zatem jego uchybienie powoduje, że czynność prawna podjęta przez stronę po jego upływie jest bezskuteczna. Rozpatrzenie bowiem odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa. Jak stanowi art. 58 § 1 kpa, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jak stanowi § 2 cytowanego przepisu, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania albo zażalenia. Artykuł 58 § 1 oraz § 2 kpa określa zatem cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione kumulatywnie. Obowiązek uwiarygodnienia braku winy ciąży na stronie, przez przedstawienie stosownej argumentacji, że dochowała ona należytej staranności, jednak dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanego i istniejącej przez cały czas, aż do wniesienia wniosku. Uprawdopodobniając określoną okoliczność na potrzeby zastosowania art. 58 § 1 kpa można posłużyć się domniemaniem faktycznym. Domniemanie faktyczne nie jest środkiem dowodowym w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale konstrukcją opartą na doświadczeniu życiowym i logicznym wyciąganiu wniosków płynących z ustalonych faktów. Jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie o sygn. II OSK 2267/11 nie istnieje takie domniemanie faktyczne, z którego wynikałoby, że każda długotrwała choroba danej osoby, lub członka rodziny tej osoby, stanowi przeszkodę uniemożliwiającą w sposób obiektywny dokonywanie czynności w postępowaniu administracyjnym. Kryterium winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności proceduralnych. Tym samym przy ocenie rodzaju uchybienia należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Zajęcie odmiennego stanowiska wprowadziłoby do stosunków procesowych niedopuszczalny element dowolności (wyr. NSA z 24.4.1998 r., III SA 1543/96, Lex Nr 34701). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć (zob. wyr. NSA z 2.2.2000 r., SA/Sz 2125/98, Legalis). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy (zob. wyr. NSA z 13.8.1999 r., III SA 7432/98, Legalis; wyr. WSA w Białymstoku z 6.10.2005 r., II SA/Bk 369/05, Legalis; post. NSA z 25.9.1998 r., SA/Łd 575/98, Lex Nr 36221; zob. także A. Wróbel, [w:] K. Chorąży, W. Taras, A. Wróbel, Postępowanie administracyjne, egzekucyjne i sądowoadministracyjne, Kraków 2003, s. 63). O braku winy w uchybieniu terminowi można więc mówić wtedy, gdy strona dołożyła należytej staranności, aby dokonać czynności proceduralnej w terminie, lecz uniemożliwiły jej to przeszkody niemożliwe do przezwyciężenia (zob. wyr. WSA w Warszawie z 31.5.2006 r., I SA/Wa 2351/05, Legalis). Orzecznictwo sądowe zwraca również uwagę na fakt, że przeszkody związane z dopełnieniem czynności proceduralnych mogą co prawda utrudnić dokonanie czynności w postępowaniu administracyjnym i w konsekwencji powodować uchybienie terminu, to jednak zasadność przywrócenia terminu możliwa jest wyłącznie wtedy, gdy zainteresowany napotyka przeszkody w dokonaniu czynności, których usunięcie było niemożliwe (zob. post. NSA z 30.3.1999 r., III SA 7060/98, Lex Nr 37862). W konsekwencji przyjąć należy, że pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności proceduralnej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej. Przyjmuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi przez zainteresowanego zaliczyć należy m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobą, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. (zob. wyr. NSA z 19.9.2000 r., I SA 1072/00, Lex Nr 55307; podobnie wyr. WSA w Olsztynie z 27.1.2009 r., II SA/Ol 857/08, Legalis). Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżący odwołanie złożył z uchybieniem terminu. Odnosząc natomiast przytoczone wyżej stanowisko judykatury i literatury przedmiotu do wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, należy podzielić stanowisko organu, że skarżący nie wskazał przyczyn uzasadniających przywrócenie terminu do złożenia odwołania do decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.