VI SA/Wa 1783/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej p o s t a n a w i a: zwolnić skarżącego E. S. od kosztów sądowych ponad kwotę 300 (trzysta) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem.

E. S. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Skarżący uiścił wpis sądowy w kwocie 200 złotych (dowód wpłaty - karta nr [...] akt). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2014 r. oddalił przedmiotową skargę. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia, uiszczając opłatę kancelaryjną w kwocie 100 złotych (dowód wpłaty - karta nr [...] akt). Następnie skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zwracając się jednocześnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na złą sytuację finansową, wskazując iż w listopadzie 2013 r. doznał udaru mózgu i obecnie wymaga kosztownej i długiej rehabilitacji. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Oboje małżonkowie pobierają świadczenia emerytalne: skarżący w kwocie 2.027,33 zł netto, a jego małżonka - w wysokości 1.413,46 zł netto (decyzje ZUS Oddział w G. Inspektorat P. o waloryzacji emerytury, roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2013 w aktach sądowych sprawy). Majątek małżonków wyczerpuje ½ udziału we współwłasności domu rodzinnego o powierzchni 70 m kw. Skarżący przedstawił również wyciągi z rachunku bankowego swojej żony za okres od [...] maja 2014 r. do [...] lipca 2014 r., na którym saldo końcowe wynosiło 489,25 zł. Do miesięcznych wydatków skarżącego i jego małżonki należą: opłata za energię elektryczną - ok. 400 zł, opłata za gaz - ok. 300 zł, opłata za wodę - ok. 200 zł (faktury VAT w aktach sądowych sprawy), a także opłaty za: wywóz śmieci, telefon i telewizję - ok. 120 zł. Ponadto koszt zakupu leków skarżącego wynosi 200 zł miesięcznie, a miesięczne koszty jego rehabilitacji zamykają się w kwocie 400 zł (oświadczenie skarżącego z [...] sierpnia 2014 r. w aktach sądowych sprawy). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09), udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, że miesięczne dochody skarżącego i jego małżonki wynoszą łącznie ok. 3.400 zł, natomiast same wydatki związane z utrzymaniem domu przekraczają 1.000 zł w skali miesiąca. Jednocześnie budżet dwuosobowej rodziny obciążają koszty związane z leczeniem i rehabilitacją skarżącego (ok. 600 zł miesięcznie). W takiej sytuacji, uwzględniając zwykłe potrzeby życiowe dwuosobowej rodziny oraz związane z nimi wydatki, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Nie sposób bowiem oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 890/04). W konsekwencji zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 300 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. W tym miejscu podkreślić należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 oraz z dnia 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt II FZ 194/11, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 2578/02 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś, [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Prawo pomocy nie przysługuje z urzędu. Nie jest ono sytuacją faktyczną, ale aktem konwencjonalnym, tak jak rozstrzygnięcie Sądu wywołuje skutek w sferze prawnej. Skutek taki działa prospektywnie, tzn. obejmuje teraźniejsze i przyszłe zdarzenia lub okoliczności sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.