VI SA/Wa 1148/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. R. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1164/17 ze skargi A. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2. odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia

Wyrokiem z 4 stycznia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1164/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej. Pełnomocnik skarżącego (ustanowiony z urzędu) pismem z 27 marca 2018 r. złożył opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. orzeczenia. Odpis tej opinii wraz z pouczeniem o treści art. 177 § 4, art. 178 oraz art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") określających termin do wniesienia skargi kasacyjnej oraz obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym doręczono skarżącemu 3 kwietnia 2018 r. W dniu 4 kwietnia 2018 r. do akt sprawy wpłynęła skarga kasacyjna sporządzona osobiście przez skarżącego, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił postanowieniem z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1164/17, jako wniesioną z pominięciem przymusu adwokacko-radcowskiego. Powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone. Wyrok tut. Sądu z 4 stycznia 2018 r. jest prawomocny od 1 czerwca 2018 r. W dniu 18 czerwca 2018 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1164/17, podnosząc brak należytej reprezentacji przed Sądem z uwagi na rażące – zdaniem skarżącego – uchybienia i niedopełnienie obowiązków, których dopuścił się ustanowiony dla niego z urzędu adwokat. W tym kontekście skarżący wskazał, że pełnomocnik z urzędu pominął dowody (nie przesłuchano kluczowego świadka), nie podniósł sytuacji zdrowotnej, materialnej i życiowej skarżącego, tym samym godząc się na obciążenie skarżącego nieadekwatną karą pieniężną, jak również odmówił wniesienia skargi kasacyjnej. Jako podstawę prawną żądania wznowienia postępowania skarżący powołał art. 271 pkt 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania skarżący opisał rażące i ewidentne, w jego ocenie, uchybienia w toku postępowania administracyjnego, których nie dostrzegł jego pełnomocnik z urzędu. Dodał, iż na rozprawie przed Sądem nikt go nie reprezentował, a wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu świadczy o skoncentrowaniu się pełnomocnika na wynagrodzeniu. W konsekwencji skarżący oświadczył, iż rezygnuje z reprezentowania go przez adwokata w niniejszej sprawie. Natomiast pismem z 4 lipca 2018 r. skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku (powołując się błędnie na art. 152 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego), który został potraktowany – zgodnie z jego treścią - jako wniosek, o którym mowa w art. 284 p.p.s.a. (vide zarządzenie z 12 lipca 2018 r. – karta nr 7 akt sądowych sprawy o sygn. VI SA/Wa 1148/18). We wniosku tym skarżący wskazał, że po ustaniu zasiłku rehabilitacyjnego, pozostał bez żadnych dochodów. Powołał się również na zły stan zdrowia i brak objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w dziale VII przewiduje możliwość wznowienia postępowania sądowego, które zakończone zostało prawomocnym orzeczeniem sądu (wyrokiem bądź postanowieniem), kończącym postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Zastosowanie tego nadzwyczajnego środka prawnego skierowanego przeciwko prawomocnemu orzeczeniu, może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania zawarte są w art. 270 - 285 p.p.s.a. Zgodnie z art. 279 p.p.s.a. skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać - oprócz oznaczenia zaskarżonego orzeczenia - także podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Podanie podstawy wznowienia powinno zawierać powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271-273 p.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w sprawie. Stosownie do art. 271 p.p.s.a można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Można również żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie (art. 272 § 1), jak również na tej podstawie, że orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym lub orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa (art. 273 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a). Ponadto można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2 p.p.s.a) oraz w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez Sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz są również z urzędu inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy (art. 273 § 3 p.p.s.a). W pierwszej fazie postępowania wznowieniowego, Sąd, zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a., bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W razie braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Natomiast w myśl art. 280 § 2 p.p.s.a. na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Celem badania wstępnego jest ustalenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze. Na tym etapie bada się zatem dopuszczalność skargi. Wynikiem zaś tego badania jest odrzucenie skargi bądź wyznaczenie rozprawy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2011, str. 900, 905-906; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, J. P. Tarno, Wyd. 4., Lexis Nexis, Warszawa 2010, str. 628). W myśl art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Wprawdzie skarżący nie wskazał wprost kiedy dowiedział się o zaistnieniu podstawy do wznowienia postępowania sądowego, jednak zakładając, że była to data doręczenia mu odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (3 kwietnia 2018 r.) Sąd uznał, że termin z art. 277 p.p.s.a. nie został naruszony. Zaakcentować również należy, iż badana skarga o wznowienie postępowania - oprócz okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do jej wniesienia - nie zawiera również żądania uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia, jednakże oba ww. elementy stanowią braki formalne skargi o wznowienie postępowania, które podlegają uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej: "NSA"; z 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 1284/12; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). W postanowieniu z 31 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 1006/06) NSA wskazał, że nie w każdym przypadku należy się zwrócić do strony skarżącej o uzupełnienie braków w trybie art. 49 p.p.s.a. w związku z art. 280 § 2 p.p.s.a. Otóż nie istnieje taka konieczność, gdy już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi bądź wyraźnie nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Zdaniem Sądu, niniejszą skargę o wznowienie postępowania dyskwalifikuje właśnie brak oparcia na ustawowej podstawie wznowienia, a ocena, czy skarga o wznowienie oparta jest na ustawowej podstawie, może być dokonana wyłącznie na podstawie treści tej skargi. Jednocześnie podkreślić należy, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, iż skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Dlatego konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę (vide postanowienie NSA z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 890/16). Jeżeli już z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga taka podlega odrzuceniu (vide wyrok NSA z 26 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1201/06, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 667/06). Skarżący jako podstawę wznowienia podał art. 271 pkt 2 p.p.s.a., stosownie do którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Według skarżącego, brak należytej reprezentacji wynikał z tego, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik rażąco uchybił swoim obowiązkom poprzez pominięcie istotnych w sprawie dowodów (jak nieprzesłuchanie "kluczowego" świadka), niepodniesienie sytuacji zdrowotnej, majątkowej i życiowej skarżącego oraz poprzez odmowę sporządzenia skargi kasacyjnej pomimo "oczywistych aspektów sprawy". W tym kontekście skarżący zarzucił pełnomocnikowi brak stawiennictwa na rozprawie w dniu 4 stycznia 2018 r. i wnioskowanie do Sądu (przy takich uchybieniach) o wypłatę wynagrodzenia za czynności wykonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Powyższa argumentacja nie może stanowić ustawowej podstawy wznowienia, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swych praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Konieczne jest przy tym wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. Zapewnienie możności działania strony należy rozumieć przede wszystkim jako umożliwienie jej dokonywania czynności procesowych poprzez np. składanie pism i wniosków, prawidłowe zawiadamianie o rozprawach i umożliwienie w nich uczestniczenia (w tym np. ich odraczanie w przypadkach przewidzianych w ustawie). W tych kategoriach mieści się też np. dopuszczenie uczestnika do udziału w sprawie (art. 33 § 2 p.p.s.a.), czy kwestie związane z pełnomocnikiem (np. art. 44 p.p.s.a.). Okoliczności te bez wątpienia nie zachodzą w niniejszej sprawie. Z akt sprawy o sygn. VI SA/Wa 1164/17 w żaden sposób nie wynika, iż skarżący nie był należycie reprezentowany bądź był pozbawiony możliwości działania. Skarżący brał aktywny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym (m.in. dwukrotnie przeglądał akta sprawy w siedzibie Sądu w dniach: 5 lipca 2017 r. i 25 maja 2018 r.), zaś po przyznaniu mu prawa pomocy reprezentował go ustanowiony w sprawie pełnomocnik - adwokat P. S.. Pełnomocnik ten zapoznał się z aktami sprawy w dniu 8 listopada 2017 r. oraz – wbrew twierdzeniu skarżącego – stawił się osobiście na rozprawie przed Sądem, która odbyła się 4 stycznia 2018 r., popierając skargę (vide protokół rozprawy - karta nr 77 akt sądowych sprawy o sygn. VI SA/Wa 1164/17). Ponadto, nie znajdując podstaw do podważenia wyroku, pełnomocnik z urzędu w sposób rzetelny i wnikliwy sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Okoliczność, iż czynności podejmowane przez pełnomocnika w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1164/17 (w ramach pomocy prawnej z urzędu), nie odpowiadały oczekiwaniom skarżącego i jego poglądom w tej sprawie, nie może świadczyć o nienależytej reprezentacji skarżącego czy pozbawieniu go możliwości działania. W kwestii wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Przepis art. 284 p.p.s.a. stanowi, iż wniesienie skargi o wznowienie postępowania nie tamuje wykonania zaskarżonego orzeczenia. W razie uprawdopodobnienia, że zgłaszającemu wniosek grozi niepowetowana szkoda, sąd może wstrzymać wykonanie orzeczenia. Z konstrukcji ww. przepisu wynika, iż skuteczność wniosku zależy od uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę, że w razie wykonania orzeczenia wnoszącemu skargę grozi niepowetowana szkoda. Jak podkreślił NSA w postanowieniu z 15 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 2871/13, chodzi tu o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Do wykazania, że wnoszącemu skargę o wznowienie postępowania grozi niepowetowana szkoda nie jest wystarczający sam wniosek strony ani powtórzenie treści przepisu. Wniosek taki musi zawierać uzasadnienie, które powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających przyjąć, że wstrzymanie wykonania orzeczenia jest w danej sprawie obiektywnie zasadne. Argumentacja winna być dodatkowo wsparta dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej składającego wniosek. W tej sytuacji stwierdzić trzeba, iż skarżący, ograniczając się do twierdzeń o braku dochodów i stanie zdrowia, niepopartych żadnymi dokumentami, nie uprawdopodobnił, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka z art. 284 p.p.s.a. Uwzględniając treść skargi o wznowienie postępowania, Sąd uznał, że nie spełnia ona wymogów określonych w art. 280 § 1 p.p.s.a., ponieważ nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Z tego powodu Sąd odrzucił skargę o wznowienie postępowania, o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Wobec braku przesłanki z art. 284 p.p.s.a., w punkcie drugim sentencji postanowienia odmówiono wstrzymania wykonania wyroku.