V SAB/Wa 46/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Justyna Żurawska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie rozpatrzenia wniosku o ulgę w spłacie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w postaci rozłożenia na raty bądź odstąpienia od żądania zwrotu postanawia: odrzucić skargę.

Pismem z dnia 22 czerwca 2022 r. I. W. wniosła skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku z prowadzeniem sprawy dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń za rok 2020 r. znak I/10/044131134, domagając się stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z naruszeniem prawa, zobowiązania organu do dokonania w określonym terminie niezbędnych czynności oraz zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych. Organowi Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 35 w zw. z art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.). W uzasadnieniu Strona podniosła, że 15 lutego 2022 r. zapadła wobec niej decyzja dotycząca zwrotu nienależnie pobranych przez nią świadczeń w kwocie 4 372,70 zł. Niezwłocznie po otrzymaniu pisma Strona złożyła wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty lub umorzenie zadłużenia. Do dnia dzisiejszego nie otrzymała rozstrzygnięcia w sprawie. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie – o oddalenie. W uzasadnieniu wskazano m.in., że stosownie do treści art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skarga do sądu administracyjnego przysługuje wyłącznie od decyzji w zakresie przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. A zatem skarga winna ulec odrzuceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jako niedopuszczalna, bo niepodlegająca właściwości sądu administracyjnego podlegała odrzuceniu. W sprawie nie ma sporu, że decyzją z dnia 15 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że Skarżąca jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 4 372,70 zł (z tytułu rozliczenia wypłaconej renty). Wniosek o ulgę w spłacie ww. należności złożyła Skarżąca, wskazując na rozłożenie należności na raty bądź odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń określonych decyzją. W związku z opieszałością organu w załatwieniu sprawy wywołanej wnioskiem, Strona wniosła skargę na bezczynności. Przejście do merytorycznej oceny zasadności skargi musi być poprzedzone oceną jej dopuszczalności. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z treści art. 3 § 2 tej ustawy wynika zaś, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2021 r. poz. 422, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Nadto, stosownie do art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach – art. 3 § 3 p.p.s.a. W związku z tym, że żądanie Strony ma swoje źródło w decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych świadczeń, wskazać należy na przepis art. 84 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.). Stosownie do treści tego przepisu "Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli: 1) zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub 2) kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.". Przepis art. 84 ust. 8b wskazuje zaś, że rozłożenie na raty kwot należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń albo odroczenie terminu ich płatności następuje w formie umowy. Stosowanie zaś do przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 1a) ustalania płatnika składek, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (ust. 2 art. 83 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (ust. 3 art. 83 ustawy). Natomiast przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że "od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.". Przepis ten nie odnosi się do kwestii rozłożenia na raty bądź odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Gdańsku, ustanowiony w art. 83 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 180 i 181 k.p.a. oraz w związku z art. 476 § 2 k.p.c. sądowy tryb odwoławczy odnosi się - z wyjątkiem przewidzianym wyłącznie w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - do wszystkich decyzji ZUS w zakresie indywidualnych spraw (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 sierpnia 2013 r. III AUa 2172/12). W ocenie Sądu, analiza przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prowadzi do wniosku, że na decyzje wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w kwestii odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń Stronie przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a nie do sądu administracyjnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 4.11.2021 r. III AUa 191/20). Powyższe należy odnieść także do wydania przez Zakład ewentualnej decyzji o odmowie rozłożenia należności na raty. Zwrócić bowiem należy uwagę, że art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi otwarty katalog spraw w których organ wydaje decyzje w sprawach indywidualnych. Przy czym, co istotne, przepis ust. 3 art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje, że odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że sprawa dotycząca ewentualnej bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie wywołanej wnioskiem Skarżącej o rozłożenie na raty lub odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Nie jest to bowiem sprawa sądowoadministracyjna w rozumieniu art. 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. Z powyższych względów Sąd skargę odrzucił jako niedopuszczalną, bo nienależącą do właściwości sądu administracyjnego, stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 p.p.s.a.