V SA/Wa 872/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.J.-B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 grudnia 2021 r. nr 104/2021 w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu postanawia odrzucić skargę.

M. J. (dalej: "skarżąca" lub "strona") zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 grudnia 2021 r. nr 104/2021 w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd dokonuje oceny czy skarga dotyczy przedmiotu objętego właściwością wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) dalej: "ppsa", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja ZUS stwierdzająca, że skarżąca jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowym. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.) dalej: "usus". Zgodnie z art. 83 ust. 2 usus od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Kognicja w zakresie ochrony prawnej w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych realizowana jest zatem co do zasady przez sądy powszechne według przepisów procesu cywilnego. Powyższe potwierdza orzecznictwo sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13 wyjaśnił, że w ustawie systemowej przyjęta została zasada stanowiąca, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu w trybie postępowania administracyjnego, a weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, tj. przez właściwy sąd powszechny (sąd pracy i ubezpieczeń społecznych). Ustanowiony w sprawach ubezpieczeń społecznych odrębny od określonego przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego tryb odwoławczy skutkuje tym, że wskutek złożenia odwołania od decyzji rozpoznanie sprawy przeniesione zostaje na drogę postępowania sądowego, ale przed sądem powszechnym, a nie sądem administracyjnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zasadą jest rozstrzyganie przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w postępowaniu cywilnym o prawach oraz obowiązkach stron na podstawie przepisów prawa materialnego, a nie przepisów procedury administracyjnej (por. np. uchwała SN z 7 kwietnia 2010 r. sygn. akt I UZP 3/10). Ustawodawca przewidział wyjątki od ww. trybu procedowania. Zgodnie z art. 83 ust. 4 usus, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Tym samym sprawach wymienionych w art. 83 ust. 4 usus skargi na decyzje Prezesa ZUS wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, rozpatrują wojewódzkie sądy administracyjne. Wyjątek ten nie znajduje jednak zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem zaskarżona decyzja nie dotyczy wyżej wskazanej kategorii spraw. Rozpatrywana sprawa nie mieści się zatem w katalogu spraw podlegających kognicji sądów administracyjnych w rozumieniu art. 3 § 2, 2a i 3 ppsa. Zaskarżona decyzja nie została wydana na podstawie art. 83 ust. 4 usus. Jej podstawą jest art. 83 ust. 1 pkt 1 usus, do którego odnosi się art. 83 ust. 2 usus wskazujący na dalszą procedurę cywilną. Skarga na decyzję ZUS wydaną w zakresie ustalenia podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu podlega zatem kognicji sądów powszechnych. Strona chcąc poddać zaskarżoną decyzję kontroli sądowej powinna wnieść od niej odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Tym bardziej, że skarżącą prawidłowo pouczono o sposobie i trybie zaskarżenia decyzji, tj. w drodze odwołania do właściwego Sądu Okręgowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (pouczenie zawarte na stronie 4 decyzji). Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 ppsa Sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Orzeczenie może zapaść na powiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 58 § 3 ppsa. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.