V SA/Wa 74/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 25 października 2022 r. znak DRP.WPAIII.411.3377.2022.ML L.dz.57421.73X0050L4 w przedmiocie odmowy wypłaty dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych postanawia 1) przywrócić termin do uzupełnienia braku formalnego skargi; 2) odrzucić skargę; 3) zwrócić [...] kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego od skargi, wpisanego do rejestru opłat sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 28 listopada 2022 r. pod poz. 42191.

W dniu 25 października 2022 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wydał wobec strony skarżącej decyzję, od której przysługiwało prawo zwrócenia się do Prezesa Zarządu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy lub ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W dniu 8 listopada 2022 r. (data nadania) strona skarżąca złożyła do Prezesa Zarządu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie, w dniu 28 listopada 2022 r. skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa Zarządu z dnia 25 października 2022 r. Zarządzeniem z dnia 17 stycznia 2023 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony tj. odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego bądź postanowienia Sądu Rejonowego dla L. z dnia 14 stycznia 2021 r. o sygn. akt [...] – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie została doręczona upoważnionemu pracownikowi pełnomocnika strony skarżącej w dniu 1 lutego 2023 r. (vide: k. 28 akt sądowych). W dniu 27 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał odpis pełny z KRS spółki wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że pełnomocnik strony od dnia 6 lutego 2023 r. przebywał na 3-tygodniowym zwolnieniu lekarskim z powodu nasilenia się objawów depresji wywołanych okolicznościami życiowymi. Do wniosku pełnomocnik załączył dokumentację medyczną i zaświadczenie o niezdolności do pracy w okresie od 6 lutego 2023 r. do 24 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie natomiast do treści art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z niekwestionowanym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011 s. 409; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 580/08). Należy jednocześnie wskazać, że warunkiem uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie, nie zaś udowodnienie braku winy strony. W orzecznictwie wskazuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r. o sygn. akt II FZ 145/12; z 24 listopada 2011 r. o sygn. akt II FZ 711/11). Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należnej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia. Przeszkoda ta musi istnieć przez cały czas biegu terminu przepisanego dla dokonania danej czynności (por. wyrok NSA z dnia 24 września 2015 r. o sygn. akt I GSK 124/14). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik strony skarżącej powołując się na okoliczność choroby uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do nadesłania dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (w tym do udzielenia pełnomocnictwa procesowego z 3 sierpnia 2022 r.) poprzez załączenie dokumentacji medycznej potwierdzającej wystąpienie nasilonych objawów choroby. W zaświadczeniu lekarskim wskazano jednostkę chorobową, która - zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych [...] oznacza: [...] – epizod depresyjny, który może objawiać się między innymi obniżeniem nastroju, ubytkiem energii i obniżeniem koncentracji. Podkreślić należy, że depresja jest chorobą, która ma charakter nieprzewidywalny i może przyjść nagle albo narastać stopniowo, pozbawiając chorego energii i pozytywnych uczuć. W orzecznictwie wskazano, że depresja jest zaburzeniem nastroju będącym poważną chorobą psychiczną, która wymaga leczenia (por. postanowienie NSA z 15 września 2016 r. o sygn. akt II GZ 905/16). Wskazana przez pełnomocnika strony skarżącej okoliczność tej choroby, poparta zaświadczeniami lekarskimi, jest wiarygodna i uzasadnia przyjęcie, że uprawdopodobniono niemożność nadania w terminie żądanych dokumentów. Wobec tego, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o przywróceniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi (pkt 1 sentencji postanowienia). Przechodząc do wyłuszczenia powodów odrzucenia skargi należy przypomnieć, że zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa (§ 3 zd. 1). Przywołana regulacja dopuszcza zatem możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji nieostatecznej w administracyjnym toku instancji, od której stronie przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z dniem doręczenia stronie takiej decyzji terminy do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo skargi do sądu administracyjnego rozpoczynają bieg równolegle, zaś ustawodawca, w takim przypadku, stronie pozostawił wybór środka ochrony prawnej pomiędzy skargą do sądu administracyjnego, a wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie oznacza to jednak, że strona może wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego (por. m.in. postanowienie NSA z 13 lutego 2020 r., o sygn. akt II GSK 28/20). W niniejszej sprawie strona skarżąca mogła zatem wybrać sposób zaskarżenia decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 25 października 2022 r. i albo skorzystać z prawa złożenia od niej do Prezesa Zarządu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wnieść do sądu administracyjnego skargę bez uprzedniego składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaznaczyć należy, że z tych środków prawnych nie można korzystać kumulatywnie. Skargę do sądu można wnieść skutecznie tylko wtedy, gdy strona nie skorzysta z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem obowiązuje zakaz dwutorowości postępowania sądowoadministracyjnego i administracyjnego. Zaznaczyć należy również, że w przypadku postępowania, w którym uczestniczy więcej niż jedna strona, może dojść do sytuacji, że jedna ze stron tą samą decyzję zaskarży do sądu administracyjnego, a druga złoży od niej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wówczas jednak, w art. 54a p.p.s.a. - w przypadku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez jedną ze stron, wskazano zasadę pierwszeństwa drogi administracyjnej, zgodnie z którą złożoną do sądu administracyjnego skargę drugiej ze stron należy potraktować jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W takim przypadku, jeżeli sprawa znalazła się już w sądzie, Sąd obowiązany jest niezwłocznie sprawę przekazać organowi, a ten skargę drugiej ze stron rozpoznaje jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przypadek zbiegu postępowań – administracyjnego i sądowoadministracyjnego, przewiduje także art. 56 p.p.s.a. Przepis ten dopuszcza wprawdzie wniesienie skargi do sądu administracyjnego po wszczęciu postępowania administracyjnego, jednakże dotyczy to wyłącznie tzw. postępowań "nadzwyczajnych", tj. mających na celu zmianę, uchylenie, stwierdzenie nieważności aktu lub wznowienie postępowania w odniesieniu do ostatecznego aktu wydanego w postępowaniu zwykłym. W takich przypadkach, z woli ustawodawcy, postępowanie sądowoadministracyjne zostaje zawieszone, jeżeli zostało wszczęte po skutecznym uruchomieniu nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Zatem ten przepis także daje niejako prymat postępowaniu administracyjnemu przed sądowoadministracyjnym. Reasumując, skorzystanie z administracyjnych środków zaskarżenia (m.in. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) skutkuje tym, że skarga na to samo rozstrzygnięcie administracyjne staje się niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. W przypadku, gdy strona decyduje się najpierw skorzystać z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie wnosi skargę do sądu administracyjnego, skarga jest niedopuszczalna. Celem przepisu art. 52 § 3 p.p.s.a. nie jest bowiem przyznanie stronie możliwości dwutorowej lub dwukrotnej weryfikacji tego samego aktu administracyjnego, lecz prawo wyboru procedury: wniosku albo skargi. Nie ma przy tym znaczenia, czy środek przysługujący w toku postępowania administracyjnego (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) został złożony skutecznie, czy też nie, bowiem jedynym ustawowym warunkiem pozostaje nieskorzystanie z prawa złożenia tego wniosku (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2019 r., o sygn. akt I OZ 1169/19). Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której strona mogłaby wnieść skargę do sądu niejako na wypadek, gdyby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został wniesiony skutecznie. Takie rozumienie art. 52 § 3 p.p.s.a. przeczy literalnemu brzmieniem tej normy, która wymaga od strony wyboru trybu domagania się ochrony, a więc decyzji co do tego czy skorzysta z trybu postępowania administracyjnego, czy też z trybu sądowoadministracyjnego. Przy czym konsekwencje tego wyboru obciążają stronę (zob. postanowienie NSA z 13 listopada 2019 r., o sygn. akt II OSK 2727/19). Z akt sprawy wynika, że skarga na decyzję z dnia 25 października 2022 r. została nadana, za pośrednictwem Prezesa Zarządu w dniu 28 listopada 2022 r. Z nadesłanych akt administracyjnych wynika z kolei, że od tej samej decyzji złożono także wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 8 listopada 2022 r. Zatem z zestawienia obu dat – 8 i 28 listopada 2022 r. bezsprzecznie wynika, że wolą skarżącej było w pierwszym rzędzie uruchomienie kontroli decyzji z 25 października 2022 r. w administracyjnym trybie "instancyjnym". Skoro tak, to skarga złożona już po wszczęciu postępowania w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest niedopuszczalna i nie ma przy tym znaczenia, czy ten środek administracyjny (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) został złożony skutecznie, czy też nie. Jak wskazano powyżej, jedynym ustawowym warunkiem skutecznego złożenia skargi od decyzji Prezesa Zarządu z dnia 25 października 2022 r. było nieskorzystanie przez skarżącą z prawa złożenia od tej decyzji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był skargę odrzucić jako niedopuszczalną, o czym orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., w punkcie 2 sentencji postanowienia. Zgodnie zaś z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie 3 sentencji.