V SA/Wa 3175/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Małgorzata Leśniewska - po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2016 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Wyrokiem z dnia 9 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. K. (dalej "skarżący") na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Wpis w niniejszej sprawie w wysokości 100 zł został przez skarżącego uiszczony. Po doręczeniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W urzędowym formularzu wniosku "PPF" skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się z zasiłku chorobowego z KRUS w wysokości 300 zł netto miesięcznie. Do ww. wniosku skarżący załączył m. in. decyzję przyznającą zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy za okres od 16 maja 2017 r. do 10 maja 2018 r. Z uwagi, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego, skarżący został wezwany do przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych. Wykonując powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo rolne z matką H., ojcem M. i bratem J., zaś gospodarstwo domowe poza wyżej wymienionymi osobami obejmuje również babcię skarżącego, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1112,84 zł. H. K. posiada ok. 60 sztuk bydła, 125 sztuk świń (w tym 110 sztuk prosiąt), 77,7215 ha gruntów, w tym 17 29 w dzierżawie. Jarosław Kubeczka posiada ok. 20 sztuk bydła, ok. 50 sztuk świń, 20 ha gruntów, niemal w całości dzierżawionych za ok. 25 000 zł rocznie. Skarżący czerpie pożytki z płodów rolnych uzyskiwanych na dzierżawionych przez niego oraz jego matkę i brata gruntach, pożytki te przeznaczane są na wyżywienie własnego bydła, w ilości 36 sztuk. W ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego rodzina uzyskuje przychody ze sprzedaży mleka, tuczników i bydła, które, jak wskazał skarżący, nie pokrywają kosztów związanych z utrzymaniem zwierząt i bieżących wydatków na nawozy, paliwo, zasiewy, opryski pól. Skarżący podał również, że rodzina spłaca zaciągnięte w przeszłości kredyty: H. K. - ok. 50 000 zł rocznie, zadłużenie na karcie kredytowej ok. 10 000 zł; J. K. - ok. 15 000 (w tym 9076,81 zł do spłaty). Przychody z 2017 r., dla wspólnego gospodarstwa domowego, zostały przez skarżącego określone na kwotę 405 967,48 zł. W skład tych przychodów wchodzą: płatności bezpośrednie za 2016 rok dla D.K. – 58.321,19 zł; zaliczka na płatności bezpośrednie za 2017 rok dla D. K. – 35.511,81 zł; sprzedaż bydła należącego do D. K. – 7.283,49 zł; pomoc z tytułu gradobicia dla D. K. – 8.780,00 zł; pomoc z tytułu gradobicia dla H. K. i J. K. – 18.485,50 zł; sprzedaż bydła należącego do H. K. – 8.573,48 zł; sprzedaż mleka przez H. K. – 92.871,50 zł; sprzedaż tuczników należących do J. K. – 25.000,00 zł; sprzedaż bydła należącego do J. K. – 8.650,42 zł; płatności obszarowe dla H. K. i J. K. za 2017 rok – 84.168,06 zł; zaliczki z tytułu płatności obszarowych za 2017 rok dla H. K. i J. K. – 58.322,03 zł. Natomiast wydatki z 2017 r. wyniosły 511 609,06 zł, w skład których wchodzą: kredyt K.za zakupioną ziemię – 52.325,58 zł; trzy kredyty w S.– 46.277,48 zł; kredyt G. J. K. – 4.420,80 zł; zakup paszy – 120.000,00 zł; wysłodki mokre – 15.000,00 zł; koszty weterynaryjne – 12.000,00 zł; kolczyki i paszporty i inne akcesoria – 1.000,00 zł; zakup słomy (600 bel) – 21.000,00 zł; materiał siewny: kukurydzy, zboża i międzyplonów – 5.100,00 zł, nawozy – 13.000,00 zł; środki ochrony roślin i odżywki – 3.000,00 zł; usługi rolnicze (koszenie kukurydzy i zboża) – 19.200,00 zł; wywóz gnojówki – 12.000,00 zł; ubezpieczenie upraw – 1.000,00 zł; ubezpieczenie budynków (OC) – 438,00 zł; ubezpieczenie przyczep, ciągników, samochodów – 2.400,00 zł; przeglądy okresowe pojazdów – 600,00 zł; podatki rolne – 4.000,00 zł; energia elektryczna – 10.200,00 zł; woda – 4.800,00 zł; opał – 5.000,00 zł; Internet – 439,20 zł; telefony – 1.920,00 zł; ubezpieczenie KRUS – 3.120,00 zł; ubezpieczenie K.zdrowotne – 168,00 zł; czynsze dzierżawne gruntów 31.000 zł; ODR + ekspertyzy – 7.500,00 zł; koszty postępowań sądowoadministracyjnych 1000 zł, utrzymanie domu – 24.000,00 zł; paliwa (ON + PB) – 39.000,00 zł; oleje, smary 3000 zł, remonty budynków po gradobiciu – 5.000,00 zł; remonty niezbędne maszyn i ciągników – 53.500,00 zł. W ocenie skarżącego, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny, gdyż w obecnej sytuacji finansowej nie jest on w stanie ponieść dodatkowych i jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdził, że przychód w wysokości 6766,125 zł w ujęciu miesięcznym na osobę w rodzinie, nie stanowi w całości zysku lecz trzeba go przeliczyć na wyżywienie zwierząt, utrzymanie gospodarstwa rolnego. Natomiast wspólne gospodarstwo rolne jest majątkiem znacznej wartości ale majątkiem obciążonym kredytami i dzierżawami. Skarżący podkreślił, że kredyty rodzina spłaca w pierwszej kolejności. W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. W postanowieniu z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt II OZ 423/14 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (podobnie NSA w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2013 r., II FZ 237/13). Podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu. W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wobec powyższego strona, z której inicjatywy prowadzone jest postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania, wyjątkiem bowiem jest przerzucanie tego obowiązku na Skarb Państwa (postanowienie NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 150/14). W ocenie referendarz sądowego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie albowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy referendarz sądowy bierze pod uwagę nie tylko uzyskiwane dochody skarżącego czy też osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie ale również posiadany majątek. Z przedstawionego przez skarżącego stanu majątkowego oraz sytuacji osobistej wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe razem z matką, ojcem, bratem oraz babcią. Głównym źródłem utrzymania rodziny jest prowadzone gospodarstwo rolne, babcia skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 1112,84 zł netto miesięcznie. Łączny osiągnięty w 2017 r. przychód z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego wyniósł 405 967,48 zł, co daje 6766,125 zł miesięcznie na osobę w rodzinie, natomiast koszty poniesione w 2017 r. wyniosły 511 609,06 zł. Ponadto stwierdzić należy, że prowadzone gospodarstwo rolne jest znacznych rozmiarów – ok. 77 ha gruntów wykazanych jako należących do matki skarżącego, ok. 20 ha gruntów wykazanych jako należących do brata skarżącego, ok. 70 ha gruntów, których dotyczył wniosek skarżącego o przyznanie płatności za rok 2017 r., ok. 116 sztuk bydła, ok. 175 sztuk świń (w tym 110 prosiąt). Ponadto posiadany majątek tworzą również maszyny rolnicze, ciągniki, przyczepy, samochody, których ilości ani wartości skarżący nie przedstawił a o ich posiadaniu świadczą chociażby wykazywane koszty w związku z: a) ubezpieczeniem przyczep, ciągników, samochodów; okresowymi przeglądami pojazdów, b) zakupem paliwa, samarów, c) przedstawiona na kwotę 25 599,70 zł faktura VAT dotycząca zakupu części oraz wykonanych w warsztacie usług napraw czy też montażu. Wobec powyższego nie można uznać, że skarżący jest osobą żyjącą w ubóstwie, czy też z uwagi na okoliczności życiowe pozbawiony jest środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Skarżący jak sam wskazał, rodzina jest w stanie wygospodarować środki na spłatę rat kredytów czy też czynszu z tytułu dzierżawionych gruntów, ponadto spłaty rat kredytów dokonuje w pierwszej kolejności. Z przedstawionego przez skarżącego wykazu kosztów poniesionych w 2017 r. wynika, że łączna suma kredytów wyniosła 103 023,86 zł, co daje ok. 8 585 zł miesięcznie. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zalicza się wydatki na żywność, mieszkanie, odzież, środki czystości i niezbędne opłaty. Zarówno ani spłata rat kredytów, naprawa maszyn rolniczych, czy też uiszczanie czynszu z tytułu dzierżawy nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązków ponoszenia kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do spłaty rat kredytu wskazał, iż prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązania publicznoprawnymi. Natomiast skoro wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na spłatę rat kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych oraz pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, iż na obecnym etapie postępowania wpis od skargi kasacyjnej wynosi jedynie 100 zł, a przedstawiony przez skarżącego stan majątkowy oraz sytuacja osobista jego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe nie pozwala przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść również kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Rodzina posiada stałe źródła dochodu, ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Wobec powyższego, w ocenie referendarza sądowego, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, gdyż przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna i osobista nie pozwala na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.