V SA/Wa 1991/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Małgorzata Leśniewska - po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Wyższej Szkoły Humanistyczno-Przyrodniczej w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wyższej Szkoły Humanistyczno-Przyrodniczej w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania Wyższej Szkole Humanistyczno-Przyrodniczej w [...] prawa pomocy w żądanym zakresie.

Skarżąca W. S.H.P. w S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu w wysokości 1 852 096,73 zł wraz z odsetkami. W niniejszej sprawie skarżącą wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach kapitał (fundusz) własny na dzień 31 grudnia 2016 r. określiła na kwotę -1 022 812,53 zł, wartość środków trwałych na kwotę 2 294 181,39 zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu na kwotę -287 733,24 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że jest jednostką niepubliczną i uzyskuje przychody wyłącznie z opłat z tytułu czesnego studentów a środki te pozwalają jedynie na bieżące utrzymanie i funkcjonowanie. Za trudną sytuację finansowa uczelni odpowiadają poprzednie władze, utrata kadry dydaktycznej zmniejszyła zainteresowanie ofertą edukacyjną, co spowodowało spadek liczby słuchaczy i wpływów do kasy uczelni. Skarżąca wyjaśniła, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach bankowych muszą zostać wydatkowane zgodnie z przeznaczeniem tzn. na stypendia i wynagrodzenie za pracę. Wykonując wezwanie dotyczące przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych skarżąca przedstawiła uchwałę senatu zatwierdzającą sprawozdanie finansowe uczelni za 2016 r. wraz z załącznikami (rachunek zysków i strat, bilans, informację opisową do sprawozdania); dokumentację wskazującą na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2017 r. i 2018 r.; wyciągi bankowe z ostatnich 3 miesięcy oraz 2 kserokopie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, informację o posiadanych lub zbytych nieruchomościach i ruchomościach o wartości powyżej 5 000 zł w latach 2016-2017. W myśl art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym może być przyznane – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa (postanowienia NSA: z dnia 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OZ 770/17, z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II GZ 242/17, z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu (art. 199 p.p.s.a.). Dlatego też strona, z której inicjatywy prowadzone jest postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania, przerzucanie tego obowiązku na Skarb Państwa jest jedynie wyjątkiem (postanowienie NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 150/14). W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zwracano uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (postanowienie NSA z 30 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GZ 607/17). Ponadto osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi wykazać także, że nie ma ich, mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 66/09). Z rachunku zysków i strat wynika, że przychody netto skarżącej a) na dzień 31 grudnia 2016 r. wyniosły 606 366 zł, b) na dzień 31 grudnia 2017 r. wyniosły 632 534 zł (rachunek zysków i strat wstępny), c) na dzień 31 stycznia 2018 r. wyniosły 100 855 zł (rachunek zysków i strat - wstępny). Biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez skarżącą przychodów, nie sposób przyjąć, że skarżąca nie była w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto podkreślenia wymaga, iż na koniec stycznia 2018 r. z rachunku zysków i strat – wstępnego, wynika, że skarżąca osiągnęła zysk nawet pomimo tego, że 21 grudnia i 29 grudnia 2017 r. Urząd Skarbowy w S. dokonał zajęcia łącznej kwoty 26 300 zł. Odnosząc się zaś do wykazywanej przez skarżącą straty, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze, że podmiot utracił płynność finansową. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 172/14). Ponadto w ocenie referendarza sądowego skarżąca nie przedstawiła w pełni swojej sytuacji finansowej. Powyższa wątpliwość wynika chociażby z faktu, że w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia (...) stycznia 2018 r. jako adresata wskazano Bank BGŻ BNP Paribas SA, natomiast skarżąca wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż posiada dwa rachunki bankowe prowadzone przez Bank Spółdzielczy w S. Ponadto z rachunku zysków i strat – wstępnego sporządzonego na dzień 31 stycznia 2018 r. wynika, że tytułem wynagrodzenia skarżąca wypłaciła kwotę 72 801,71 zł, natomiast w 2017 r. 499 960,18 zł, zaś z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych nie wynika, aby w okresie od 15 listopada 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. skarżąca dokonywała przelewów bankowych dotyczących wypłaty wynagrodzeń czy też jakichkolwiek innych przelewów związanych z kosztami prowadzonej działalności. Zauważenia wymaga również fakt, że skarżąca dokonuje spłat kredytów – 21 grudnia 2017 r. w kwocie 302 zł oraz 22 stycznia 2018 r. w kwocie 1073 zł. Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych koszty postępowania sądowoadministracyjnego korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1934/16, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 189/12). Dodatkowo wskazać należy, że wartość środków trwałych skarżącej wynosi 2 294 181,39 zł. Wobec powyższego, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.