V SA/Wa 281/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... października 2014 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

W terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej skarżący J.G. (reprezentowany przez adwokata B.P.) wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący jest rozwiedziony i ma córkę. Posiada dom z siedliskiem oraz nieruchomość rolną o powierzchni ok. 5 ha i wartości 300.000 zł, a także udział w mieszkaniu o powierzchni 67 m kw. zajmowanym przez byłą żonę i córkę. Oświadczył, iż nie dysponuje żadnymi oszczędnościami pieniężnymi, papierami wartościowymi czy przedmiotami o wartości powyżej 5.000 zł. Jako jedyne źródło dochodu skarżący wskazał rentę w wysokości 1.000 zł. Dodał, że zamierza sprzedać nieruchomość rolną, aby pokryć zobowiązania wobec Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jako miesięczne wydatki skarżący wymienił: alimenty na rzecz córki – 500 zł, koszty wyżywienia – 300 zł, koszty zakupu leków - 100 zł, opłaty za media - 100 zł, dodatkowe ubezpieczenie ([...]) – 146 zł, podatek i wywóz śmieci – 60 zł. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Sądu skarżący (w piśmie z 16 listopada 2016 r. – data stempla pocztowego) wyjaśnił, że nie korzystał i nie korzysta z pomocy społecznej, natomiast pomaga mu matka (od niej otrzymał środki na uiszczenie wpisu od skargi). Ponadto wydzierżawił gospodarstwo rolne. Do ww. pisma załączył kserokopie następujących dokumentów: - pierwszych czterech stron (z ogółem pięciu stron) wyciągu z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego w [...]za okres od 1 stycznia 2016 r. do 16 listopada 2016 r. (wobec przedłożenia niekompletnego dokumentu transakcje bankowe obejmowały de facto okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r.), - oświadczenia matki B.G. z [...] listopada 2016 r. o udzielaniu synowi pomocy w formie wsparcia finansowego, wyżywienia codziennego i utrzymania gospodarstwa domowego, - wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. (sygn. [...] ) orzekającego rozwiązanie przez rozwód związku małżeńskiego skarżącego z jego wyłącznej winy oraz nakładającego na skarżącego obowiązek udziału w kosztach utrzymania małoletniego dziecka w wysokości 500 zł miesięcznie, - rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2015 r. (PIT-40A) wskazującego na dochód skarżącego w wysokości 12.520,20 zł za 2015 r. , - czterech zaświadczeń Urzędu Gminy w [...] z [...] marca 2015 r. dotyczących czterech różnych działek należących do skarżącego, wskazujących dochody roczne z gospodarstw rolnych w wysokości odpowiednio: 846,36 zł, 1.043,74 zł, 1.192,07 zł i 3.229,06 zł, - potwierdzenia zapłaty podatku rolnego za lata 2015 - 2016, - decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2016 oraz decyzji w sprawie ustalenia wysokości podatku rolnego za 2016 r., - umowy dzierżawy z [...] października 2014 r. (z notarialnie poświadczonymi podpisami), na podstawie której skarżący wydzierżawił cztery działki S.Z. na okres 5 lat i w której czynsz dzierżawy strony określiły na "1 kwintal części rocznie", - decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] października 2016 r. odmawiającej skarżącemu uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego rolników oraz odwołania skarżącego od tej decyzji, - dokumentacji medycznej skarżącego, w tym zaświadczenia z [...] lipca 2016 r. o stanie zdrowia, - faktur i dowodów wpłat dokumentujących ponoszenie opłat za energię elektryczną, wodę i wywóz śmieci, - pismo informujące o zaleganiu z opłatą za wodę oraz wezwanie do zapłaty podatku rolnego. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2016 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, iż analiza nadesłanych dokumentów oraz analiza złożonych wyjaśnień prowadzi do wniosku, że twierdzenia strony są niepełne, nieprecyzyjne, wybiórcze, a sytuacja majątkowa została przedstawiona w sposób, który powoduje uzasadnione wątpliwości co do rzetelności złożonych w tym zakresie oświadczeń. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o przyznanie mu wnioskowanego prawa pomocy. Podkreślił, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec pełnoletniego, ale uczącego się dziecka. Wyjaśnił również, że wprawdzie jego matka przeprowadziła się do niego po śmierci brata, ale nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. W tym kontekście wskazał, iż fakt zamieszkiwania na wspólnej posesji nie oznacza, że matka w jakikolwiek sposób partycypuje w dochodach z gospodarstwa lub skarżący w jej dochodach. Skarżący podał też, że wpłaty gotówkowe dokonywane przez niego na rachunek bankowy w granicach 100 – 300 zł pochodzą ze sprzedaży jajek z kur lub skoszonej trawy. W dniu 23 stycznia 2017 r. skarżący złożył w siedzibie Sądu do akt niniejszej sprawy oryginał ww. oświadczenia swojej matki z 14 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) - w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek skarżącego złożony na urzędowym formularzu PPF wraz z dodatkowymi oświadczeniami oraz argumentami podniesionymi w sprzeciwie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, Sąd (referendarz sądowy) – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – jest uprawniony do wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wskazywane przez nią okoliczności. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jego oświadczenia, zarówno zawarte w urzędowym formularzu PPF, jak i w dodatkowym oświadczeniu z 16 listopada 2016 r., nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co skutkuje brakiem możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Przede wszystkim istotne wątpliwości budzi twierdzenie skarżącego, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, mimo że mieszka z matką, podczas gdy oświadczenie matki skarżącego z 14 listopada 2016 r. przeczy temu: "Pomoc moja polega na wsparciu finansowym oraz wyżywieniu codziennym, jak i utrzymaniu gospodarstwa domowego" (vide ww. oświadczenie – karta 264 akt sądowych). Ponadto dokumentując wydatki ponoszone na utrzymanie skarżący przedłożył dokumenty wystawione na różne osoby i różne adresy, np. fakturę za energię elektryczną wystawioną na jego matkę na adres "[...]", fakturę za wodę wystawioną skarżącemu na adres "[...]", decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego wystawioną na skarżącego na adres "ul.[...]" i jego byłą małżonkę na adres "[...]". Skarżący nie wyjaśnił też w sposób wyczerpujący stanu swoich środków pieniężnych. Otóż zobowiązany do nadesłania pełnych wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym lokat i kont dewizowych (vide wezwanie Sądu z 22 października 2016 r. – karta 197 verte akt sądowych) skarżący przedstawił jedynie cztery pierwsze strony z pięciostronicowego wyciągu z jego rachunku prowadzonego w [...] , obejmującego historię transakcji od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. Nie wiadomo zatem jakie transakcje dokonywane były na tym koncie po 30 września 2016 r. ani jakie było na nim saldo końcowe w dniu 16 listopada 2016 r. Ponadto skarżący przedłożył polecenia przelewu na kwoty odpowiednio: 500 zł i 170 zł z dnia 25 października 2016 r. (karty 209 i 236 akt sądowych), z których wynika, iż dysponuje także rachunkiem bankowym prowadzonym w [...], z którego nie ujawnił wyciągów. Na jednym z ww. przelewów widnieje następujący adres skarżącego "[...]". Zauważyć również wypada, iż skarżący jako wyłączne źródło dochodu zadeklarował świadczenie rentowe w wysokości 1.000 zł, a przy piśmie z 16 listopada 2016 r. przedstawił cztery zaświadczenia Urzędu Gminy B. z [...] marca 2015 r. dotyczące jego czterech różnych działek, w których wskazano dochody roczne z gospodarstw rolnych w wysokości odpowiednio: 846,36 zł, 1.043,74 zł, 1.192,07 zł i 3.229,06 zł, W świetle powyższego nie można ustalić rzeczywistej wysokości miesięcznego dochodu skarżącego ani kwoty, jaką faktycznie wydatkuje w skali miesiąca na niezbędne utrzymanie. W tym miejscu podkreślić należy, iż ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, który powinien tego dokonać poprzez złożenie kompletnego, wiarygodnego i przekonującego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, dokumentów źródłowych oraz, na wezwanie Sądu, dodatkowych oświadczeń. Przedstawione wyżej wątpliwości uniemożliwiły ocenę, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Reasumując, z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez skarżącego, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.