V SA/Wa 135/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Protokolant - st. ref. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2017 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oddala skargę.

Przedmiotem skargi wniesionej przez S. P. (dalej: "Strona", "Skarżący") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "MRiRW", "organ odwoławczy") z dnia [...] grudnia 2016 r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2016 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności w wysokości ustalonej decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] stycznia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję o wskazanym wyżej numerze, o ustaleniu Stronie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 3 442,36 zł. Pismem z dnia 14 marca 2014 r. Prezes ARiMR przekazał Stronie oświadczenie o potrąceniu części należności ustalonej w. wym. decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. (w kwocie 2 691,55 zł). Upomnieniem z dnia 12 lutego 2015 r. Strona została wezwana do zapłaty kwoty 866,723 zł (obejmującą należność główną w wysokości 779,98 zł, odsetki 75,14 zł oraz koszty upomnienia). W związku z nieuregulowaniem należności, w dniu 21 kwietnia 2015 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. skierowano wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Pismem z dnia 26 sierpnia 2016 r. (data wpływu) Strona wniosła o umorzenie nienależnie pobranych płatności. Decyzją z dnia [...] października 2016 r. o wskazanym wyżej numerze, Prezes ARiMR odmówił umorzenia należności w wysokości ustalonej decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Strona wniosła odwołanie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. o numerze wskazanym wyżej, Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy wskazał, iż problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258 poz.1747 ze zm.), dalej: "rozporządzenie". Zgodnie z § 4 ust. 1 w. wym. rozporządzenia Prezes ARiMR z urzędu umarza należności o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 287 sierpnia 2014 r., str. 18 ze zm.). Natomiast kwoty, których dotyczy przedmiotowe postępowanie przekraczają wartość 100 euro (wg kursu wymiany na dzień 31 grudnia 2013 r., opublikowanego przez Europejski Bank Centralny, kurs 1 euro wynosił 4,1543 zł), tj. kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 415, 43 zł. Należność 3 442, 36 zł będąca przedmiotem wniosku o umorzenie, przekracza wartość 100 euro przeliczonej na złote wg kursu ustalonego zgodnie z przepisami. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., może z urzędu umarzać należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione te przesłanki. Strona wskazała, że utrzymuje się z zasiłku wypłacanego przez opiekę społeczną w B. w kwocie 604 zł (przyznana do 2020 r.). Strona oświadczyła, że mieszka w domu wraz z siostrą oraz jej synem. Posiada sprzęt konny, nie posiada samochodu ani wartościowych przedmiotów. Strona leczy się w klinice "psychicznej i ortopedycznej ". Na lekarstwa wydaje miesięcznie 220 zł. Organ ustalił, na podstawie danych z systemu informatycznego ZSZiK, że w 2015 r. Strona uzyskała z ARiMR płatności obszarowe w wysokości 3 605,29 zł. Strona złożyła również wniosek o płatności bezpośrednie na rok 2016. Ponadto z informacji zawartych w ewidencji gospodarstw rolnych wynika, że Strona jest użytkownikiem gospodarstwa o powierzchni 4,30 ha, w którym prowadzi produkcję rolną oraz zgłasza tę powierzchnię do płatności obszarowych. Organ uznał, że skoro Strona uzyskuje płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, to nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Wobec tych danych organ uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący stwierdził, że decyzja MRiRW jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Wniósł o zmianę decyzji, gdyż ze względu na Jego trudną sytuację życiową, nie jest w stanie spłacić przedmiotowej należności nawet na raty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p. p. s. a.). Problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258 poz.1747 ze zm.). Zgodnie z art. 54 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/ 2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549, ze zm.), w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach: a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych; b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym. Zatem z treści powołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia przedmiotowych należności jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, organy są związane określonymi w tych przepisach przesłankami podejmowania decyzji w tej materii. Katalog przesłanek pozwalających na umorzenie należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej został precyzyjnie określony i wyznacza granice swobodnego uznania organu. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle orzecznictwa sądowego decyzje uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli podlega to, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Należy zatem stwierdzić, że decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd w przypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd uznał, że jest ona niezasadna. Organ ustalił i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia wnioskowanej należności. Zgodnie z treścią powołanych wyżej przepisów sam fakt znajdowania się dłużnika w trudnej sytuacji materialnej, nie może stanowić przesłanki umorzenia przedmiotowych należności. W rozpoznawanej sprawie należność w ramach jednego programu pomocy jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia. Kwota, której dotyczy przedmiotowe postępowanie przekraczają wartość 100 euro (wg kursu wymiany na dzień 31 grudnia 2013 r., opublikowanego przez Europejski Bank Centralny, kurs 1 euro wynosił 4, 1543 zł), tj. kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 415, 43 zł. Z akt sprawy wynika, że sytuacja materialna Skarżącego jest trudna jednakże, jak to wskazał organ, Skarżący posiada dochód, który może być przedmiotem egzekucji. Skarżący wskazał, że utrzymuje się z zasiłku wypłacanego przez opiekę społeczną w B. w kwocie 604 zł (przyznana do 2020 r.), mieszka w domu wraz z siostrą oraz jej synem. Posiada sprzęt konny, nie posiada samochodu ani wartościowych przedmiotów. Leczy się w klinice "psychicznej i ortopedycznej ",na lekarstwa wydaje miesięcznie 220 zł. Jednocześnie, jak ustalił organ, na podstawie danych z systemu informatycznego ZSZiK, w 2015 r. Skarżący uzyskał z ARiMR płatności obszarowe w wysokości 3 605,29 zł. Złożyła również wniosek o płatności bezpośrednie na rok 2016. Ponadto z informacji zawartych w ewidencji gospodarstw rolnych wynika, że Skarżący jest użytkownikiem gospodarstwa o powierzchni 4,30 ha, w którym prowadzi produkcję rolną oraz zgłasza tę powierzchnię do płatności obszarowych. Zgodnie z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Przy ocenie działania organów w tej sprawie należy mieć na względzie zatem brzmienie przytoczonego wyżej § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Pomimo trudnej sytuacji w jakiej się znajduje Skarżący organ zasadnie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., tj. nie stwierdzono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Wskazywane przez Skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej, w świetle przepisów rozporządzenia, nie mają znaczenia dla objęcia ulgą w postaci umorzenia należności. Okoliczności te mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez Skarżącego z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych płatności (§ 7 rozporządzenia). Wobec powyższego, w ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, organ działał na podstawie przepisów prawa i dokonał oceny w oparciu o materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący. Organ w sposób kompletny i zrozumiały wyjaśnił także zasadnicze powody podjętego rozstrzygnięcia. Z uwagi na to, że zarzuty skargi okazały się niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p. p. s. a., orzekł jak w sentencji wyroku.