V SA/Wa 1348/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z dnia ... lutego 2016 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych na realizację projektu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 10 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata

Zaskarżonym postanowieniem starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W ocenie autora postanowienia Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Przede wszystkim wnioskodawca nie znajdował się w stanie ubóstwa, posiada stałe źródło dochodów z tytułu emerytury w łącznej wysokości 5.364,77 zł czyli znacznie przekraczającej minimalne wynagrodzenie za pracę, jak również ciążące na wnioskodawcy koszty ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (w wysokości 100 zł). Referendarz uzasadniał, że miesięczne wydatków związane ze spłatą kart kredytowych z tytułu zaciągniętych kredytów nie stanowią wydatków "utrzymania koniecznego" i nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Podkreślono, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i nie stanowią przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Referendarz ustalił również, że miesięczny dochód skarżącego (5.364,77 zł) przewyższa wydatki, które można zaliczyć do niezbędnych do utrzymania, jak wydatki związane z mieszkaniem (428 zł), czy wydatki związane z wyżywieniem, leczeniem, środkami czystości (804,80 zł). W tych okolicznościach referendarz sądowy uznał, że skarżący jest w stanie ponieść opłatę sądową w wysokości 100 zł, jak również opłacić ewentualną pomoc profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Tym samym nie wykazał w jego ocenie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej "p.p.s.a."). W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Skarżący przede wszystkim zwrócił uwagę na fakt, że jako osoba represjonowana z powodów politycznych jest uprawiony do otrzymania bezpłatnej pomocy prawnej. Ponadto opisał szczegółowo problemy związane z finansowaniem projektu oraz konflikty między pracownikami organu. Do sprzeciwu załączono kserokopię legitymacji Skarżącego jako osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie Sądu referendarz zasadnie przyjął, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata. Zauważyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do akt dokumentów wynika, iż wnioskodawca uzyskuje stały dochód w wysokości 5.364,77 zł netto miesięcznie, który przeznacza wyłącznie na potrzeby własne m.in. na prowadzenie prac badawczo-rozwojowych. Nie można więc uznać, że Skarżący jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że wnioskodawca jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego – ponieść koszty sądowe w sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na poniesienie kosztów sądowych jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Zdaniem Sądu, nawet przy uwzględnieniu koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, wnioskodawca jest w stanie z posiadanych środków pieniężnych wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Jednocześnie wskazać należy, że okoliczność zadłużenia wobec banku i spłaty kart kredytowych nie może być uznana za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, na co zwrócił już uwagę referendarz sądowy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Odnośnie okoliczności, iż Skarżący posiada status osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazać należy, że przepisy ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.) nie zawierają żadnych, nawet ogólnych uregulowań stanowiących o uprawnieniu osób objętych ww. ustawą do pomocy ze strony Skarbu Państwa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia adwokata z urzędu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.