V SA/Wa 1228/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 2 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. w W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 16 kwietnia 2018 r. nr DIR-III.7343.2.2017.RD.3 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania postanawia 1. podjąć zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne; 2. umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne.

E. w W. (dalej: "skarżąca" "spółka", "strona") zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazaną w sentencji decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju. Skargę w imieniu spółki wniósł G.Z.– kurator ustanowiony przez referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...], [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...] do reprezentowania spółki w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości. Postanowieniem z 31 października 2019 r. sygn. akt V SA/WA 1228/19 WSA w Warszawie z urzędu zawiesił postępowanie sądowe na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. obecnie Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". W myśl tego przepisu sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli w składzie jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Umocowanie kuratora obejmowało upoważnienie do reprezentowania spółki jedynie w postępowaniu administracyjnym. Kurator wniósł zażalenie na ww. orzeczenie, które zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 29 maja 2020 r. sygn. akt I GZ 103/20. NSA wskazał, że za podmiot uprawniony do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania nie może być uznany kurator powołany na podstawie art. 42 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej: "k.c.", gdyż zakres jego umocowania jest ograniczony. Zgodnie z art. 42 § 2 k.c. kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. Kurator ma zatem podjąć niezwłocznie wszelkie dopuszczalne działania, aby osoba prawna mogła działać przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie, jak wymaga tego przepis art. 38 k.c., lecz nie może zastępować tego organu. Dlatego też ustanowiony kurator nie może prowadzić spraw skarżącej i ją reprezentować. Czynności te nie mają bowiem charakteru działań dopuszczonych przez ustawodawcę dla kuratora. Potwierdza to postanowienie referendarza sądowego Sądu Rejonowego [...] z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...], z którego jednoznacznie wynika, że skarżąca nie posiada organu uprawnionego do jej reprezentacji, natomiast ustanowiony dla spółki kurator upoważniony był do reprezentowania strony tylko w postępowaniu administracyjnym. Zatem zakres działania kuratora został jednoznacznie określony. Z uzyskanych przez Sąd danych z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że ustanowiony dla spółki kurator nie doprowadził do powołania organów uprawionych do reprezentowania spółki, jak również nie przeprowadził jej likwidacji. Kurator został wykreślony z KRS 8 marca 2023 r. Pismem z 14 marca 2023 r. Sąd zwrócił się do Sądu Rejonowego [...], [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego, czy w związku z wykreśleniem z rejestru kuratora spółki, zostały podjęte działania w celu powołania osoby, która ma zdolność do reprezentowania spółki. W odpowiedzi ww. Sąd poinformował, że nie toczy się żadne postępowania w celu powołania osoby mającej zdolność reprezentowania spółki. Zarządzeniem z 7 lutego 2025 r. Sąd wezwał skarżącą oraz jej wspólników do uzupełnienia w terminie 3 miesięcy braków w składzie organu uprawnionego do reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz wykazania w ww. terminie uzupełnienia tych braków przez nadesłanie oryginałów lub uwierzytelnionych odpisów dokumentów wskazujących na wybór zarządu lub powołanie innego podmiotu, który byłyby uprawnimy do reprezentowania spółki przed sądami administracyjnymi, pod rygorem określonym w art. 31 § 3 p.p.s.a., tj. zniesienia postępowania w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami oraz wydania odpowiedniego postanowienia na podstawie art. 161 p.p.s.a. Równocześnie Sąd zwrócił się do organu (Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej) o udzielenie w terminie 7 dni informacji, czy organ rozważał możliwości wystąpienia do Sądu z wnioskiem o ustanowienia kuratora dla skarżącej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 30 p.p.s.a. oraz czy rozważał zwrócenie się do adw. G. Z., czy podjąłby się pełnienia funkcji kuratora spółki w tym postępowaniu. Pismem z 21 lutego 2025 r. Minister poinformował, że nie rozważał możliwości wystąpienia do tut. Sądu z wnioskiem o ustanowienia kuratora dla skarżącej na podstawie art. 30 p.p.s.a. Wezwania wystosowane do spółki i jej wspólników do uzupełnienia w terminie 3 miesięcy braków w składzie organu uprawnionego do reprezentowania skarżącej zostały doręczone 18 lutego 2025 r., 4 marca 2025 r. oraz 25 kwietnia 2025 r. Ani strona ani jej wspólnicy nie odpowiedzieli na wezwanie i do dnia wydania niniejszego postanowienia nie nadesłali do Sądu żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżąca ma organy uprawione do występowania w jej imieniu oraz prowadzenia jej spraw. Wedle uzyskanych przez Sąd danych z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego skarżąca spółka nadal nie ma organów uprawionych do jej reprezentowania. Ostatnia zmiana w KRS miała miejsce 27 lipca 2023 r. Stwierdzić zatem należy, że do dnia wydania niniejszego postanowienia braki w składzie właściwych organów uprawnionych do reprezentowania spółki nie zostały usunięte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które z kolei mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Aby skutecznie przeprowadzić postępowanie sądowoadministracyjne z udziałem osoby prawnej jako strony konieczne jest zatem, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Braki w zakresie zdolności procesowej sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Ewentualny brak organu powołanego do reprezentacji strony skutkuje bowiem nieważnością postępowania – art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu ww. przepisu będziemy mieć do czynienia wówczas, gdy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu albo spowodują, że kontrola zaskarżonego aktu lub czynności stała się zbędna, przy czym zdarzenie skutkujące bezprzedmiotowością postępowania musi zaistnieć dopiero w toku postępowania, albowiem jego zaistnienie przed datą wniesienia skargi powinno skutkować jej odrzuceniem. Chodzi tutaj też o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (por. np. wyrok NSA z 16 stycznia 2024 r. III OSK 2769/24; wyrok NSA z 2 października 2019 r. II OSK 2729/17; postanowienie NSA z 14 lutego 2014 r. II GSK 177/14; postanowienie NSA z 20 stycznia 2011 r. II OSK 2453/10). Celem postępowania sądowoadministracyjnego jest dokonanie przez sąd kontroli legalności zaskarżonego aktu, tj. oceny jego zgodności z prawem. Aby osiągnięcie tego celu było możliwe konieczne jest jednoczesne istnienie przedmiotu oraz podmiotu postępowania sądowoadministracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania "z innych przyczyn" z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zaistnieje m.in. wówczas, gdy w toku tego postępowania, przed wydaniem wyroku, przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia, np. w wyniku skorzystania przez organ z trybu autokontroli z art. 54 § 3 p.p.s.a. Jest bowiem zasadą, że "zniknięcie" przedmiotu kontroli sądowej przed dniem wyrokowania przez sąd administracyjny skutkuje bezprzedmiotowością postępowania sądowego, uzasadniającą jego umorzenie. W kwestii natomiast podmiotu postępowania, tj. przede wszystkim skarżącego, to musi on nie tylko istnieć przez cały tok postępowania ale również wyrażać wolę prowadzenia postępowania oraz dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności. Podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem zasada skargowości, gdyż może być ono prowadzone tylko na podstawie skargi wniesionej przez legitymowany do tego podmiot. Bezprzedmiotowość postępowania "z innych przyczyn" z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., uzasadniająca umorzenie postępowania, zaistnieje więc także wówczas, gdy po stronie skarżącego przestanie istnieć wola prowadzenia postępowania i osiągnięcia jego celu. Przy czym brak tej woli musi być stały, tj. istniejący przez dłuższy czas i oczywisty zarówno dla sądu jak i pozostałych stron postępowania, cechować się uporczywością, tj. biernością skarżącego mimo inicjatyw Sądu lub innych stron postępowania zmierzających do osiągnięcia celu tego postępowania i zakończenia sprawy a równocześnie brak tej woli nie zostanie wyartykułowany poprzez złożenie oświadczenia o cofnięciu skargi. W ocenie Sąd w niniejszej sprawie jest oczywiste i nie budzi wątpliwości, że po stronie skarżącej spółki nie ma woli dalszego prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego i osiągnięcia jego celu, tj. merytorycznego rozpatrzenia skargi. Świadczy o tym szereg okoliczności. Przede wszystkim kuratorowi spółki wyznaczonemu przez sąd rejestrowy nie udało się ani powołać organu uprawnionego do reprezentowania spółki ani jej zlikwidować. Kurator został wyznaczony [...] kwietnia 2017 r. na podstawie art. 42 k.c., kiedy przepis ten, jako zasadniczą kompetencję kuratora, przewidywał podjęcie przez niego czynności zmierzających do powołania albo uzupełnienia składu organu osoby prawnej uprawnionego do jej reprezentowania, a w razie potrzeby do jej likwidacji. Kurator został wykreślony z KRS 8 marca 2023 r. W niniejszej sprawie nie było też możliwości reprezentowania spółki przez kuratora, wyznaczonego postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...]. Uprawnienie kuratora obejmowało jedynie reprezentowanie spółki w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości. W tej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 maja 2020 r. sygn. akt I GZ 103/20 oddalającym zażalenie kuratora na postanowienie o zawieszeniu postępowania sądowego. Sąd administracyjny nie ma możliwości samodzielnego, z urzędu, ustanowienia kuratora dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania ani wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie takiego kuratora do sądu rejestrowego. Zgodnie z art. 30 § 1 p.p.s.a. takiego kuratora sąd może ustanowić jedynie na wniosek strony przeciwnej, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność niecierpiącą zwłoki. W rozpoznawanej sprawie stroną przeciwną jest tylko organ administracji publicznej, który wydał zaskarżoną decyzję. Sąd zwrócił się do Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej (następcy Ministra Inwestycji i Rozwoju) z pytaniem, czy rozważał wystąpienie do Sądu z wnioskiem o ustanowienia kuratora dla skarżącej w trybie art. 30 p.p.s.a. oraz czy rozważał zwrócenie się do G. Z., czy podjąłby się pełnienia funkcji kuratora spółki w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Minister poinformował, że nie rozważał takich możliwości, zatem Sąd nie może ustanowić kuratora dla spółki na podstawie art. 30 p.p.s.a. Sąd uruchomił również procedurę usuwania braków w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów, określoną w art. 31 p.p.s.a. W myśl art. 31 § 1 p.p.s.a. jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. Sąd wezwał więc spółkę oraz jej wspólników do uzupełnienia w terminie 3 miesięcy braków w składzie organu uprawnionego do reprezentowania skarżącej i wykazania w ww. terminie uzupełnienia tych braków przez nadesłanie oryginałów lub uwierzytelnionych odpisów dokumentów wskazujących na wybór zarządu lub powołanie innego podmiotu, który byłyby uprawnimy do reprezentowania spółki przed sądami administracyjnymi. Wyznaczony przez Sąd termin upłynął 25 lipca 2025 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia ani strona ani jej wspólnicy nie odpowiedzieli na wezwanie i nie nadesłali do Sądu żadnego dokumentu z którego wynikałoby, że skarżąca ma organy uprawione do występowania w jej imieniu oraz prowadzenia jej spraw. Wedle danych z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego spółka nadal nie ma organów uprawionych do jej reprezentowania. Zgodnie z art. 31 § 3 p.p.s.a. jeżeli braków w składzie właściwych organów nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. Całkowitą biernością wykazały się jedyne podmioty władne podjąć skuteczne działania w omawianej kwestii, tj. wspólnicy skarżącej. Od momentu wszczęcia postępowania (wniesienia skargi w maju 2018 r.), przez ponad 7 lat ekonomiczni właściciele spółki (wspólnicy lub ich przedstawiciele) nie interesowali się sprawą, nie podjęli żadnej czynności procesowej, nie wystosowali żadnego pisma, nie przeglądali akt i przede wszystkim nie uczestniczyli w żadnych czynnościach zmierzających do podjęcia zawieszonego postępowania. Wszelkie czynności w tym zakresie podejmował wyłącznie Sąd, który ma bardzo ograniczone możliwości działania w przypadku braków w składzie organu strony skarżącej, które uniemożliwiły jej działanie. W niniejszej sprawie Sąd miał również na uwadze, że sprawa toczy się ze skargi spółki w jej własnym interesie, a nie w ważnym interesie społecznym lub ze względu na bezpieczeństwo obrotu. I to przede wszystkim stronie skarżącej oraz jej ekonomicznym właścicielom powinno zależeć na rozpatrzeniu skargi. Wszak zaskarżona decyzja, określająca kwotę dofinansowania przypadającą do zwrotu, jest ostateczna i wykonalna, a ponadto może stanowić podstawę do orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności ze spółką. Jednakże pomimo upływu wielu lat, nie podjęto żadnych działań mających na celu przywrócenie osobie prawnej należytej reprezentacji i umożliwienie jej działania w niniejszej sprawie. Wobec zasady skargowości, bezwzględnie obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, sąd administracyjny nie może być jedynym podmiotem, któremu zależy na doprowadzeniu do merytorycznego rozpatrzenia skargi i który jako jedyny podejmuje czynności zmierzające do nadania sprawie dalszego biegu. Reasumując, w ocenie Sądu postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn, o których mowa w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., co obliguje Sąd wpierw do podjęcia zawieszonego postępowania a następnie do jego umorzenia. Podczas zawieszenia postępowania sądowego sąd może bowiem podejmować tylko te czynności, które mają na celu podjęcie postępowania. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na postawie art. 128 oraz art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.