V SA/Wa 1137/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 1137/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia ... marca 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych postanawia: przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

M. P. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż [...]. Na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 14 września 2017 r. skarżąca wyjaśniła, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma oszczędności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie uzyskuje pomocy od rodziny ani innych osób, korzysta z [...]. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżąca nie przedstawiła w sposób wyczerpujący swoich wydatków związanych z utrzymaniem, wobec czego niemożliwa była ocena relacji dochodów do kosztów niezbędnego utrzymania. Zdaniem referendarza, nie można było uznać, że wystarczające do rozpoznania wniosku jest wyjaśnienie, iż miesięczne wydatki są wyższe od miesięcznych dochodów. Ponadto referendarz sądowy zauważył, iż skarżąca korzysta z [...]. Skarżąca wystąpiła ze sprzeciwem z dnia 27 grudnia 2017 r., w którym podniosła, iż utrzymuje się wyłącznie z niewielkiej emerytury, która jest niewystarczająca do poniesienia wydatku w wysokości 200 zł tytułem kosztów sądowych, bowiem po opłaceniu niezbędnych wydatków i spłacie pożyczki nie pozostają jej wolne środki pieniężne. Zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2018 r. wezwano wnioskodawczynię do wskazania jak prezentują się jej miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także inne wydatki, które nie są niezbędne dla egzystencji. Pismem procesowym z dnia 5 marca 2018 r. skarżąca w sposób obszerny przedstawiła swoją aktualną sytuację życiową i majątkową, wskazując w szczególności swoje miesięczne wydatki. Wyjaśniła przy tym, iż zaciągnęła pożyczkę z przeznaczeniem na zakup mieszkania, jednakże nastąpiło to jeszcze w czasie, kiedy pracowała i mogła sobie pozwolić na dodatkowe obciążenie. Obecnie jest na emeryturze i spłata pożyczki pochłania [...] zł miesięcznie, co powoduje, że na wydatki niezbędne dla utrzymania pozostaje jej już niewielka kwota. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie argumenty podniesione przez skarżącą są słuszne. Przede wszystkim stwierdzić należało, iż wnioskodawczyni w sposób wystarczający wykazała swoja sytuację majątkową, w szczególności składając dodatkowe oświadczenie na zarządzenie Sądu z dnia 31 stycznia 2018 r. Ocena zgromadzonego w aktach sprawy materiału daje podstawę do przyjęcia, iż wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, bowiem utrzymuje się wyłącznie z emerytury, której miesięczna wysokość pozwala jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań z tytułu pożyczki (kredytu). W tym miejscu Sąd podkreśla, iż podziela pogląd referendarza sądowego, zgodnie z którym, dokonując oceny wniosku o prawo pomocy należy brać pod uwagę jedynie te wydatki wnioskującej strony, które są niezbędne dla utrzymania. Zgodnie z jednolitym i ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa, do wydatków tego rodzaju nie można zaliczyć zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów (pożyczek). Opłaty sądowe winny być bowiem traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Niemniej jednak Sąd doszedł do przekonania, że na uwagę zasługuje wyjaśnienie skarżącej, iż pożyczkę (którą obecnie jest zobowiązana spłacać) zaciągnęła "w innej rzeczywistości", to znaczy w czasie kiedy była aktywna zawodowo i posiadała większe możliwości zarobkowe (majątkowe). Zdaniem Sądu okoliczność ta nie może zostać pominięta i w realiach niniejszej sprawy pozwala na przyjęcie odstępstwa od generalnej zasady, iż zobowiązania prywatne wnioskującej strony nie mogą mieć charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Zasadnicze bowiem znaczenie ma okoliczność, iż skarżąca nie próbuje przerzucić obowiązku poniesienia opłaty sądowej na Skarb Państwa (zatem na innych współobywateli) będąc zdolna do spłaty zobowiązań prywatnych, lecz prośbę swą uzasadnia zmianą okoliczności życiowych i majątkowych w następstwie przejścia na emeryturę i związanym z tym pogorszeniem stanu materialnego posiadania. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarżąca wykazała, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wobec czego zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego, o czym orzekł – na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – w sentencji postanowienia.