V SA/Wa 107/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia (...) listopada 2016 r. Nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy K. L. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że nie osiąga dochodów, nie posiada żadnego majątki i oszczędności, prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami. Wskazała, że jej miesięczne wydatki wynoszą 700 zł. Do stałych wydatków rodziny ponoszonych w okresie jednego miesiąca Skarżąca zaliczyła opłaty za media, internet i telewizor oraz spłatę zobowiązań kredytowych. Wyjaśniła również, że jej rodzice posiadają działkę (1.100 m.kw.) z posadowionym na niej domem (120 m.kw.) oraz są współwłaścicielami domu (51 m.kw.) oraz działki (1.275 m.kw.). Wskazała również, że jej matka zarabia 1.240 zł, a ojciec 2.000 zł – 2.500 zł. Odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów Skarżąca nadesłała zeznanie podatkowe PIT-36L oraz PIT/B za lata 2014 – 2016 oraz wniosek o likwidację rachunków bieżących dla przedsiębiorcy. Oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje z tego tytułu dochodu i nie posiada środków trwałych do prowadzenia działalności. W chwili obecnej nie korzysta z pomocy społecznej oraz pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich. W 2016 r. nie sprzedawała nieruchomości i ruchomości i nie jest właścicielem nieruchomości. Wykazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy koszt miesięcznego utrzymania Skarżącej w kwocie 700 zł pokrywają jej rodzice, którzy również ponoszą wszelkie koszty utrzymania rodziny. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych rachunków bankowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie składa deklaracji VAT-7 oraz nie posiada zaświadczenia o dochodach - zarówno własnych jak również dochodach rodziców. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Skarżąca wskazała na formularzu PPF miesięczną wysokość dochodu rodziny, na który składają się wynagrodzenia za pracę świadczoną przez jej rodziców w łącznej wysokości 3.240 zł – 3.740 zł. Równocześnie nie przedstawiła dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów przez rodzinę. Skarżąca oświadczyła, że koszty jej utrzymania wynoszą około 700 zł i są ponoszone przez rodziców, ale nie wyjaśniła, jakie wydatki składają się na wymienioną kwotę. Do kosztów miesięcznego utrzymania rodziny zaliczyła opłaty za energię elektryczną (około 150 zł), gaz (200 zł), śmieci (45 zł), internet i telewizor (250 zł) oraz spłatę zobowiązań kredytowych (około 400 zł, 120 zł, 100 zł). W opisanym zakresie również nie przedstawiła dokumentów potwierdzających złożone oświadczenia wskazując, że wszelkie koszty utrzymania ponoszą rodzice. Zauważyć również należy, że do stałych miesięcznych wydatków rodziny Strona zaliczyła spłatę zobowiązań kredytowych. W tym zakresie stwierdzić należy, że wydatki na spłatę zobowiązań prywatnych – w tym kredytów bankowych nie korzystają z pierwszeństwa spłaty przed kosztami sądowymi. Nie stanowią też kosztów utrzymania rodziny. Zauważyć również należy, że Skarżąca nie wskazała, przyczyny zawarcia umów kredytowych oraz osób zobowiązanych do ich spłaty. Nie jest wiadome, czy umowy kredytowe zostały podpisane przez Stronę, czy stroną zobowiązaną są jej rodzice. Pomocne dla oceny sytuacji życiowej i materialnej wnioskodawcy w opisanym stanie faktycznym jest orzecznictwo sądowe dotyczące analizy pojęcia "pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym". W orzecznictwie wskazuje się, że pojęcie to należy rozumieć jako stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca nie neguje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Oświadczenia, iż nie jest w stanie udokumentować kosztów utrzymania rodziny lub dochodów rodziców nie są wiarygodne. Złożone wyjaśnienia, co do wysokości kosztów utrzymania Skarżącej ("700 zł"), kosztów utrzymania rodziny, jak również dochodów uzyskiwanych przez rodzinę są zbyt ogólne, aby na ich podstawie ustalić stan faktyczny w zakresie rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącej, ale również jej rodziców. Lakonicznych stwierdzeń, że rodzice pokrywają miesięczne wydatki na bieżące potrzeby Skarżącej, jak również ogólne koszty utrzymania rodziny nie można uznać za wykonanie wezwania w tym zakresie. Skoro, jak wywodzi Strona, utrzymuje się dzięki pomocy rodziców u których mieszka, to oświadczenie w zakresie ich możliwości finansowych jest niezbędne dla oceny wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Należy przy tym pamiętać, że Strona wskazała, że nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy społecznej, zasiłku dla bezrobotnych, co można byłoby uznać za próbę samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Nie wskazała również, czy podejmuje próby podjęcia pracy oświadczając jedynie, że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje z tego tytułu jakichkolwiek dochodów. Na marginesie zauważyć należy, iż Skarżąca oświadczając, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, nie wyjaśniła jakie są powody tej sytuacji. Złożone oświadczenia oraz dokumenty nie wskazują, że Skarżąca jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy lub jest osobą niezdolną do pracy z uwagi na niepełnosprawność, chorobę, bądź inną obiektywną przeszkodę. Strona oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej. Skoro zatem brak obiektywnych przyczyn nie podejmowania zatrudnienia ani nawet próby znalezienia źródła dochodu, to w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, postawa Strony wywołuje negatywne skutki. Jeśli bowiem wnioskodawca posiada możliwości zarobkowe, to próbę przeniesienia ciężaru wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – z środków budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08; orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). W orzeczeniu z 11 grudnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1920/14 Naczelny Sąd Administracyjny powiedział: "skarżący nie wyjaśnił podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby ocenić bowiem, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej". NSA wyjaśnił, że unormowania kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.), a w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 k.r.o. Także art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącą, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.