IV SAB/Wr 1210/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi V. N. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w sprawie, która to bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa; II. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia odwołania strony skarżącej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 grudnia 2024 r. znak sprawy 010070/680/4890868/2024 (postępowanie: 476763244).

Przedmiotem skargi V. N. (dalej: strona, strona skarżąca), jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ pierwszej instancji) wydanej w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 17 czerwca 2024 r. strona wystąpiła o świadczenie wychowawcze 800+ na dziecko (V1. N.), które jest obywatelem U. i przybyło z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. Wniosek został złożony na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Decyzją z dnia 11 grudnia 2024 r. (doręczoną w dniu 11 grudnia 2024 r.) ZUS odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w/w dziecko, na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano na – niewyjaśnione – rozbieżności pomiędzy złożonym wnioskiem o świadczenie wychowawcze a danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej. Podniesiono, że przyjazd dziecka do Polski po dniu 22 czerwca 2024 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi, w następstwie czego doszło do utraty prawa do legalnego pobytu w Polsce. W dniu 13 grudnia 2024 r. strona wniosła w systemie teleinformatycznym PUE/ZUS odwołanie od tej decyzji do Prezesa ZUS. W dniu 10 stycznia 2025 r. strona wniosła "pismo ogólne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) w których zawarła pytanie o termin rozpatrzenia odwołania. Kolejne pisma w tej sprawie strona wniosła w dniach – 19 lutego 2025 r.; 28 marca 2025 r. i 7 czerwca 2025 r. W dniu 7 października 2025 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Prezesa ZUS w rozpoznaniu odwołania od decyzji z dnia 11 grudnia 2024 r. (wobec wniesienia skargi bezpośrednio do Sądu należało przyjąć jako datę skutecznego wniesienia skargi dzień przekazania tej skargi przez Sąd do Prezesa ZUS, co miało miejsce w dniu 7 października 2025 r.), w której sformułowała żądania: 1) stwierdzenia bezczynności organu w sprawie; 2) zobowiązania organu do załatwienia sprawy w wyznaczonym terminie; 3) zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego. W treści skargi strona skarżąca podniosła, że jej odwołanie, pomimo upływu kilku miesięcy od jego wniesienia, nie zostało rozpatrzone na dzień wystąpienia ze skargą. W toku postępowania strona otrzymała sprzeczne informacje (tj. początkowo, że sprawa została przekazana do sądu, a następnie, sprzeczny z tą informacją komunikat, że sprawa została przekazana Prezesowi ZUS), które jedynie potwierdzają brak rzetelności organu. Jak następnie argumentowała, w dniu 19 stycznia 2025 r. złożyła kolejny wniosek o świadczenie wychowawcze i wniosek ten nie został również rozpoznany. Zwróciła uwagę, że wniosek o świadczenie wychowawcze na kolejny okres świadczeniowy tj. okres 2025/2026 został rozpatrzony przez ZUS pozytywnie a świadczenie zostało przyznane. Fakt ten, w ocenie strony, świadczy o tym, że nie istniały oraz nie istnieją żadne przeszkody prawne lub faktyczne uniemożliwiające przyznanie świadczenia za wcześniejszy okres, którego dotyczy skarga. Strona skarżąca podkreśliła również, że samotnie wychowuje córkę (matka dziecka przebywa na U.) a brak wsparcia w postaci świadczenia wychowawczego wpływa na warunki bytowe i dobro dziecka. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie formułując jednocześnie alternatywny wniosek o umorzenie postępowania w sprawie. W ramach przedstawionej tam argumentacji Prezes ZUS opisał dotychczasowy przebieg postępowania akcentując kwestie kilkukrotnego wzywania strony do sprostowania danych w rejestrze dziecka (w rejestrach Straży Granicznej, w historii wjazdów i wyjazdów dziecka został odnotowany tylko wyjazd dziecka w dniu 22 czerwca 2024 r., natomiast nie odnotowano jego przyjazdu) oraz zwracając uwagę, że w dniu 25 czerwca 2025 r. strona przesłała pismo ze Straży Granicznej w Medyce wskazujące, że wszystkie dane w rejestrze zostały poprawione. Wskazując na powyższe podniósł, że po złożeniu przez stronę skargi na bezczynność, Prezes ZUS dokonał ponownej weryfikacji sprawy i w dniu 21 października 2025 r. wydał decyzję na mocy której uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 11 grudnia 2024 r. i orzekł w ten sposób, że: 1. przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres: od 1 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. oraz od 1 sierpnia 2024 r. do 31 maja 2025 r.; 2. odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2024 r. do 31 lipca 2024 r. Wyjaśnił, że ze zmodyfikowanego rejestru Straży Granicznej wynikało, że dziecko posiada legalność pobytu w okresie od 10 marca 2022 r. do 22 czerwca 2024 r. oraz od 31 sierpnia 2024 r. do 4 marca 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. brak efektywnych działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Zaskarżalna opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci, tj. bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Z kolei, zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej dopuszcza się przewlekłości, gdy postępowanie w sprawie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest - objęta zarzutami skargi -bezczynność Prezesa ZUS w rozpoznaniu odwołania od decyzji ZUS z dnia 11 grudnia 2024 r. Wskazaną decyzją ZUS odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego dziecko (V1. N.), na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Z niespornych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że korzystając z przysługującego prawa do zaskarżenia tej decyzji, strona w dniu 13 grudnia 2024r. wniosła odwołanie od tego rozstrzygnięcia do Prezesa ZUS. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2026.508) w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe oznacza, że w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego, zarówno ZUS jako organ pierwszej instancji, jak i Prezes ZUS jako organ drugiej instancji, związani są terminami załatwienia spraw wskazanymi w treści art. 35 k.p.a. Odwołując się do treści art. 35 § 1 -3 i § 5 k.p.a. należy przypomnieć, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Nadto, zarówno ZUS jak i Prezesa ZUS obowiązuje również norma z art. 36 k.p.a. Przepis ten stanowi, że: O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2). Uwzględniając brzmienie art. 35 k.p.a. oraz stopień skomplikowania sprawy Sąd przyjął, że Prezes ZUS zobowiązany był rozpoznać tę sprawę oraz podniesione przez stronę w odwołaniu zarzuty wobec decyzji ZUS z dnia 11 grudnia 2024 r. nie później niż w ciągu miesiąca od otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). O czym była już mowa, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji ZUS, strona odwołanie od tej decyzji, skierowane do Prezesa ZUS, wniosła w systemie teleinformatycznym PUE/ZUS, co miało miejsce w dniu 13 grudnia 2024 r. Prezes ZUS nie wydał decyzji w sprawie w terminie miesięcznym, o jakim mowa w art. 35 § 3 k.p.a., ani też nie wydał postanowienia o przedłużeniu terminu do rozpoznania sprawy. Dopiero w dniu 21 października 2025 r. Prezes ZUS, po rozpatrzeniu odwołania strony, wydał decyzję na mocy której uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 11 grudnia 2024 r. i orzekł w ten sposób, że: przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. oraz od 1 sierpnia 2024 r. do 31 maja 2025 r. i odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2024 r. do 31 lipca 2024 r. Prezes ZUS rozpoznał sprawę zainicjowaną przed tym organem na skutek wniesionego przez stronę odwołania od decyzji z dnia 11 grudnia 2024 r. z przekroczeniem terminu wskazanego w art. 35 § 3 k.p.a. Dodatkowo wymaga zauważenia, że wydanie decyzji przez Prezesa ZUS nastąpiło dopiero po wniesieniu przez stronę skargi do sądu administracyjnego na bezczynność tego organu w sprawie. Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd stwierdził, że w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy ziściły się przesłanki pozwalające stwierdzić bezczynność Prezesa ZUS w rozpoznaniu sprawy z odwołania, jakie strona wniosła od decyzji z dnia 11 grudnia 2024 r., o czym na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. Z uwagi na fakt, że organ przed wydaniem wyroku zakończył postępowanie odwoławcze wydając w dniu 21 października 2025 r. decyzję, Sąd w punkcie II wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy. Mając na uwadze treść art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd zobowiązany był również w sprawie orzec o charakterze stwierdzonej bezczynności. Analiza akt sprawy dawała – w ocenie Sądu – podstawy do przyjęcia, że bezczynność organu w sprawie nosi cechy kwalifikowanego naruszenia prawa, stąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd orzekł, że bezczynność organu w sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (punkt I wyroku). Wyjaśniając przyjętą kwalifikację naruszenia prawa należy zwrócić uwagę, że pomiędzy wniesieniem przez stronę odwołania a wydaniem decyzji przez Prezesa ZUS minęło (po odliczeniu wskazanego już wcześniej terminu jaki miał organ na załatwienie sprawy) 9 miesięcy. Jakkolwiek w orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy nie zawsze jest wystarczające do orzekania o kwalifikowanym charakterze bezczynności, to, w ocenie Sądu, w danym stanie faktycznym, 9-miesięczne opóźnienie w rozpoznaniu sprawy przez organ uzasadniało przyjęcie takiej właśnie kwalifikacji albowiem stwierdzona bezczynność organu pozbawiona jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Z akt sprawy nie wynika aby organ w związku z wniesionym przez skarżącą odwołaniem musiał podejmować jakiekolwiek dodatkowe czynności. O czym nie można nie wspomnieć, organ nie zastosował narzędzi procesowych związanych z możliwością przedłużenia terminu załatwienia sprawy. W sprawie doszło zatem do rżącego naruszenia art. 6 k.p.a., art. 12 § 1 k.p.a., art. 35 § 3 k.p.a. i art. 36 § 1 i 2 k.p.a. Na marginesie należy wskazać, że w sprawie, z uwagi na przedmiot zaskarżenia jakim był stan bezczynności organu, poza granicami kontroli Sądu pozostaje kwestia zgodności z prawem decyzji Prezesa ZUS z dnia 21 października 2025 r. Sąd przyjął skargę strony do merytorycznego rozpoznania uznając, że pisma strony 10 stycznia 2025 r., 19 lutego 2025 r.,28 marca 2025 r. i 7 czerwca 2025 r. wyczerpują wymóg ponaglenia. Pisma ta strona kierowała wprawdzie do organu pierwszej instancji, niemniej, wobec braku pouczenia strony o treści art.36 i art. 37 § 1-3 k.p.a., negowanie skutku ponaglenia tylko na tej podstawie, że zostało ono wniesione do organu pierwszej instancji stanowiłoby nadmierny formalizm prawny, ograniczający stronie prawo do sądu.