IV SA/Wr 748/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 13 października 2022 r. nr SKO/PS-411/137/2022 w przedmiocie ustalenie należności podlegającej zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i ustalenie terminu zwrotu wydatków oddala skargę w całości.

Decyzją z dnia 17 listopada 2021 r. nr DU.4033.I.46a-1/21 Prezydent Miasta Lubina ustalił J. C. (obecnie von A.) opłatę za pobyt syna S. Z. w Domu Pomocy Społecznej "Magnolia" w Głogowie w wysokości 1.856,47 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej "Magnolia" w Głogowie od lutego 2021 r. wynosi 4.700 zł. Opłata ustalona małoletniemu S. Z. stanowi 70 % jego dochodu, tj. 420 zł miesięcznie. Ojciec pensjonariusza Ł. Z. wnosi zgodnie z zawartą umową od 1 lutego 2021 r. opłatę w wysokości 2.140 zł. Dziadkowi pensjonariusza W. K. odpłatność została ustalona w wysokości 283,53 zł od 1 kwietnia 2021 r. Różnica między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS a opłatą ustaloną wyżej wymienionym osobom wynosi 1.856,47 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2021 r. Ustalona odpłatność stanowi różnicę między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS, a opłatą ustaloną mieszkańcowi, jego ojcu i dziadkowi. W dniu 22 lipca 2022 r. organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia należności podlegającej zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt syna w DPS, ponieważ strona nie wnosi opłat od 1 kwietnia 2021 r. Decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr DU.4033.I.46a-2/22 Prezydent Miasta Lubina ustalił J. von A. należność podlegającą zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt syna w DPS w wysokości 27.847,05 zł za okres do 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. oraz ustalił termin zwrotu do dnia 31 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że odpłatność za pobyt syna w DPS nie była wnoszona przez zobowiązaną i powstała zaległość, która za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. wynosi 27.847,05 zł. Opłata za pobyt syna w DPS została ustalona decyzją administracyjną, jednak strona nie wnosiła tej opłaty. W tej sytuacji obowiązek ponoszenia opłaty spoczywał na Gminie Miejskiej. Spełnione więc zostały przesłanki do wydania decyzji, ustalającej stronie wysokość należności podlegającej zwrotowi i termin jej zwrotu. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Strona wyjaśniła, że jest matką i gospodynią domową i nie osiąga żadnych dochodów. Nie ma żadnych roszczeń prawnych do środków finansowych męża, który nie jest zobowiązany przez przepisy prawa do wspierania jej syna ponad jego dobrowolny wkład. Natomiast dochody męża zostały ustalone na podstawie nieprawdziwych pogłosek. Ponadto Sąd Rejonowy w piśmie z dnia 9 czerwca 2021 r. poinformował, że partner strony nie może być uznany za członka rodziny w rozumieniu polskiego prawa i oceny należy dokonywać na podstawie sytuacji materialnej strony. Decyzją z dnia 13 października 2022 r. nr SKO/PS-411/137/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że organ pierwszej instancji skonkretyzował i zindywidualizował obciążający stronę ustawowy obowiązek do ponoszenia opłat za pobyt syna w DPS w decyzji z dnia 17 listopada 2021 r. nr DU.4033.I.46a-1/21. Decyzja ta została doręczona stronie w dniu 29 listopada 2021 r. Strona nie złożyła od tej decyzji odwołania, tak więc decyzja stała się ostateczna i w konsekwencji prawomocna. Strona jest zatem zobligowania do ponoszenia opłat za pobyt syna w DPS. Wobec braku wpłat przez stronę opłaty zastępczo wnosiła Gmina Miejska i wystąpiły podstawy do wydania na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej decyzji o zwrocie tych należności Gminie. Charakter tej decyzji powoduje, że nie podlegają badaniu: zasadność ponoszenia opłaty, osoba zobowiązana oraz wysokość ustalonej opłaty. Wystarczające było ustalenie, czy istniał obowiązek ponoszenia odpłatności oraz czy strona wywiązywała się z tego obowiązku. Zatem argumentacja podnoszona w odwołaniu pozostaje bez jakiegokolwiek związku ze sprawą zwrotu opłat. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji SKO w całości, zarzucając naruszenie: - art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. przez niepodpisanie zaskarżonej decyzji, co stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., - art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku a art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez brak wszczęcia z urzędu postepowania w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 listopada 2021 r. oraz niezawieszenie postępowania na czas przeprowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w sytuacji gdy decyzja była obarczona kwalifikowaną wadą prawną. Ponadto strona wniosła o zawieszenie postępowania sądowego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 i art. 126 p.p.s.a. do czasu zakończenia postępowania przed SKO w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 17 listopada 2021 r. z wniosku strony z dnia 14 listopada 2022 r. W uzasadnieniu skargi strona podała, że zaskarżona decyzja nie została podpisana przez wszystkich członków Kolegium na stronie 5 decyzji. Nie sposób bowiem uznać, aby kreska (bez choćby jednego przecięcia się linii) nakreślona pastą długopisową stanowiła podpis. Nie jest to nawet parafa. Kreska nie stanowi żadnego znaku, który by indywidualizował członka Kolegium. Decyzja została opatrzona jednoelementowym znakiem graficznym, który nie tylko nie spełnia wymogów stawianych podpisowi, ale także nie może nawet zostać uznany za parafę. Ponadto SKO winne było wszcząć z urzędu postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 17 listopada 2021 r. i zawiesić postępowanie. Do skargi strona załączyła wniosek z dnia 14 listopada 2022 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 17 listopada 2021 r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca skarżącej należność podlegającą zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt syna w DPS w wysokości 27.847,05 zł za okres do 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. oraz ustalająca termin zwrotu do dnia 31 stycznia 2023 r. Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 61 ust. 3 oraz art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się m. in. wstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3 – 8 stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 104 ust. 3 u.p.s. wysokość należności, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Nie jest sporne w sprawie, że skarżąca nie wywiązywała się z nałożonego na nią na mocy decyzji obowiązku uiszczania opłat za pobyt syna w DPS. Organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły, że Gmina poniosła zastępczo za skarżącą, zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt syna w DPS, odpłatność z tego tytułu w łącznej wysokości 27.847,05 zł za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. Obecnie skarżąca na podstawie art. 61 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 3 u.p.s. zobowiązana jest do zwrotu na rachunek Gminy opłat zastępczo poniesionych przez Gminę z tytułu pobytu syna skarżącej w DPS. W postępowaniu dotyczącym zwrotu opłat zastępczo wniesionych przez gminę z tytułu pobytu w DPS zastosowanie znajduje art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków z tytułu opłat w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Jeżeli więc skarżąca zamierza skorzystać z możliwości odstąpienia przez organ od żądania zwrotu wniesionej zastępczo odpłatności za pobyt w DPS, winna złożyć w tym celu stosowny wniosek do organu pierwszej instancji, wykazując wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że nieuzasadniony jest zarzut niepodpisania zaskarżonej decyzji przez wszystkich członków składu orzekającego Kolegium. Stosownie do art. 107 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. W świetle dyspozycji analizowanego przepisu nie budzi wątpliwości, że jednym z niezbędnych warunków uznania pisma za decyzję administracyjną jest co najmniej opatrzenie go podpisem osoby upoważnionej do wydania decyzji wraz ze wskazaniem stanowiska służbowego. Prawne i praktyczne znaczenie podpisu polega zatem na tym, że pozwala on na identyfikację osoby biorącej udział w wydaniu decyzji. Przy czym, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych pod pojęciem podpisu należy rozumieć znak ręczny określonej osoby, pozwalający dzięki jego indywidualnym cechom na identyfikację tej osoby. Nie musi przy tym obejmować pełnego nazwiska. Podpis pod decyzją musi być własnoręczny, lecz nie musi być czytelny (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 11 kwietnia 2018 r., I SA/Go 45/18; wyrok WSA w Warszawie z 19 kwietnia 2018 r., VIII SA/Wa 777/17; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu kwestionowany przez pełnomocnika skarżącej podpis złożony pod decyzją organu odwoławczego odpowiada wymogom z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. Decyzja została opatrzona własnoręcznymi podpisami osób wydających decyzję – trzech członków składu orzekającego Kolegium. Podpisy opatrzone są numeracją. Natomiast na pierwszej stronie decyzji wymienione są imiona i nazwiska członków składu orzekającego wraz z podaniem funkcji w składzie, również opatrzone numeracją, co pozwala powiązać nazwisko członka składu orzekającego z podpisem zamieszczonym na piątej stronie decyzji. Zamieszczone w decyzji dane w pełni pozwalają na identyfikację osób biorących udział w wydaniu decyzji. Wbrew zarzutom strony, Sąd nie stwierdził, aby którykolwiek z podpisów stanowił "kreskę (bez choćby jednego przecięcia się linii) nakreśloną pastą długopisową". Wobec powyższego, nieuzasadniony jest zarzut skargi odnośnie rażącego naruszenia art. 107 § 1 pkt 2 k.p.a., o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez brak wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 listopada 2021 r. i niezawieszenie postępowania w sprawie zwrotu z tytułu zaległych opłat za pobyt syna w DPS. Wprawdzie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może być wszczęte zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony (art. 157 § 2 k.p.a.), to działanie z urzędu pozostawione jest uznaniu organu administracji publicznej. Jeżeli organ nie znajduje podstaw do uruchomienia postępowania nadzwyczajnego we własnym zakresie, to nieuprawnione jest zarzucanie organowi zaniechania działania w określonym kierunku, tym bardziej, że strona ma możliwość złożenia tego rodzaju wniosku, z czego strona skorzystała składając w piśmie z dnia 14 listopada 2022 r. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 17 listopada 2021 r. Skarga strony na decyzję SKO z dnia 19 stycznia 2023 r. została oddalona w całości w wyroku WSA z dnia 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 133/23. Poza tym należy zauważyć, że kwestia stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt członka rodziny w DPS nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie zwrotu opłat zastępczo wniesionych przez gminę. Nie występuje bowiem tego rodzaju zależność między tymi postępowaniami, w której brak rozstrzygnięcia w postępowaniu nieważnościowym jest bezwzględną przeszkodą do wydania decyzji w sprawie zwrotu opłat. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.