IV SA/Wr 69/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2026 r. sprawy ze skargi L. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 24 września 2025 r. nr [...].

W dniu 5 czerwca 2025 r. L. H. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na formularzu SW-U wniosek o świadczenie wychowawcze 800+ na dziecko B. H. na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. Do wniosku strona załączyła zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 25 listopada 2024 r. o przyznaniu statusu U. – cudzoziemiec, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium U. Decyzją z dnia 24 września 2025 r. nr 010070/680/4860666/2025 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko od dnia 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. Organ wyjaśnił, że z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że wnioskodawczyni wyjechała z terytorium Polski w dniu 18 października 2022 r. i w związku z tym utraciła legalny pobyt w Polsce. Rozbieżności te nie zostały poprawione pomimo wezwania organu z dnia 29 sierpnia 2025 r. Jednocześnie organ poinformował, że w celu ponownego uzyskania statusu "[...]" należy zgłosić się do organu gminy. W odwołaniu wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne przeanalizowanie złożonych przez nią dokumentów. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że ponownie przyjechała do Polski w dniu 3 listopada 2024 r. i otrzymała odnowiony status U. w Urzędzie Gminy w Kłodzku. Po otrzymaniu wezwania organu, ponownie poszła do Urzędu Gminy w dniu 9 września 2025 r. i poprosiła o wydanie zaświadczenia o posiadaniu statusu U. Zaświadczenie to przesłała do organu. Jak wyjaśniła syn urodził się w P. w dniu [...] r. Decyzją z dnia 4 grudnia 2025 r. nr 010070/680/4860666/2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżona decyzję, ponieważ brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku wyjazdu obywatela Ukrainy z terytorium RP na okres powyżej 30 dni, obywatel Ukrainy traci status UKR i zostaje pozbawiony prawa do legalnego pobytu na terytorium RP. Obywatel Ukrainy po ponownym przyjeździe do Polski w celu aktualizacji danych w zakresie legalności pobytu powinien skontaktować się z organem gminy w miejscu zamieszkania celem ponownego nadania statusu UKR od daty powrotu do Polski. Na podstawie zaktualizowanych danych przez organ gminy Straż Graniczna aktualizuje swój rejestr. Z odczytu danych z rejestru, prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że wnioskodawczyni wyjechała z terytorium Polski w dniu 18 października 2022 r. i tym samym utraciła prawo do legalnego pobytu. Przyjazdy do Polski w dniach 14 lutego 2023 r., 10 sierpnia 2023 r. i 3 listopada 2024 r. nie zostały odnotowane jako przyjazdy obywatela U., który przybył do Polski po dniu 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Ostatnia aktualizacja rejestru miała miejsce w dniu 19 listopada 2022 r., a okres legalnego pobytu w Polsce odnotowany został w okresie od dnia 17 czerwca 2022 r. do dnia18 października 2022 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie świadczenia wychowawczego. Skarżąca wyjaśniła, że status U. został odnowiony po przyjeździe do Polski w dniu 3 listopada 2024 r. Dowodem jest zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 25 listopada 2024 r. Przyznany status U. i numer PESEL upoważniają do traktowania strony jako uchodźcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy ZUS stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 337), dalej u.p.o.u. oraz przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576), dalej u.p.p.w.d. Organy uznały, że skarżąca utraciła status U. i tym samym legalny pobyt na terytorium RP, bowiem z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że skarżąca wyjechała z Polski w dniu 18 października 2022 r., a przyjazdy do Polski w dniach 14 lutego 2023 r., 10 sierpnia 2023 r. i 3 listopada 2024 r. nie zostały odnotowane jako przyjazdy obywatela U., który przybył do Polski po dniu 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Tym samym pobyt poza granicami RP przekroczył okres 30 dni. Organy obu instancji oparły swoje stanowisko jedynie na podstawie danych uzyskanych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, zgodnie z którym skarżąca przybyła na teren RP w dniu 17 czerwca 2022 r. w związku z działaniami wojennymi na terenie U. i wyjechała z Polski w dniu 18 października 2022 r. Spowodowało to utratę statusu uchodźcy wojennego i prawa do pobierania świadczeń rodzinnych na terenie Polski. Należy jednak zauważyć, że skarżąca przedłożyła dokumenty potwierdzające jej powrót i dalszy pobyt w Polsce. Do wniosku o świadczenie wychowawcze oraz do pisma ogólnego 10 września 2025 r. skarżąca załączyła zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 25 listopada 2024 r. i z dnia 9 września 2025 r. o przyznaniu statusu U. – cudzoziemiec, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy. Jak wynika z powyższych zaświadczeń zmiany w rejestrze PESEL dokonano w dniu 25 listopada 2024 r. i od tego dnia skarżąca posiada status U. - cudzoziemiec, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy. Jednocześnie skarżąca podała, że dziecko urodziło się w Polsce w dniu [...] r., a więc już po odzyskaniu przez skarżącą statusu U. Nie jest w sprawie sporne, że do skarżącej i przyznanego jej świadczenia wychowawczego zastosowanie znajdują przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.o.u. za legalny uznaje się pobyt na terytorium RP obywatela Ukrainy, który przybył w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. W przypadku obywateli Ukrainy, którzy przybyli w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy istotne są kwestie wyjazdów z terytorium Polski i długość tych wyjazdów, ponieważ zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.o.u. wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1, czyli prawa do legalnego pobytu na terytorium Polski. Wniosek skarżącej dotyczy okresu od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. Z przedłożonego przez skarżącą powiadomienia o nadaniu numeru PESEL wynika, że skarżąca otrzymała ponownie status U. w dniu 25 listopada 2024 r. i zgodnie z kolejnymi zaświadczeniem z rejestru PESEL z dnia 9 września 2025 r. nie została tego statusu pozbawiona. Wobec powyższego nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym twierdzenie organów, że skarżąca utraciła prawo do legalnego pobytu na terenie RP w związku z wyjazdem z Polski w dniu 18 października 2022 r. na okres przekraczający 30 dni i nie odzyskała tego statusu. W rozpatrywanej sprawie organy pominęły całkowicie wyjaśnienia skarżącej i przedkładane przez nią dokumenty w toku postępowania administracyjnego, opierając się jedynie na wpisie w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (brak prawidłowego odnotowania w rejestrze daty wjazdu do Polski jako osoby przybyłej w związku z działaniami wojennymi). W ocenie Sądu, organy pomijając wyjaśnienia skarżącej i przedłożone przez skarżącą dokumenty naruszyły zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a. i znajdującą rozwinięcie w art. 77 § 1 k.p.a. oraz zasadę swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego przez obywatela U., o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, organ jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m. in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu z terytorium RP) oraz rejestru SPEC PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - U.). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego organu wyłącznie do sprawdzenia danych w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy i braki wpisów. Obowiązujące przepisy u.p.p.w.d. uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek podmiotowych i przedmiotowych "legalności pobytu", a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej. Niewątpliwie przedmiotowe rejestry stanowią dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może to prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie, jak zdaje się uważać organ. W toku postępowania skarżąca wyjaśniła, że wróciła do Polski w dniu 3 listopada 2024 r. i następnie udała się do Urzędu Miasta Kłodzka celem odzyskania statusu U., na dowód czego przedłożyła zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 25 listopada 2024 r. oraz z dnia 9 września 2025 r. Natomiast w dniu [...]r. skarżąca urodziła w Polsce dziecko. Jak już powyżej wyjaśniono, wszelkie dowody przedkładane przez skarżącą na potwierdzenie powrotu do Polski w dniu 3 listopada 2024 r. zostały przez organy bezpodstawnie pominięte. Z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika wbrew oczywistym faktom, że skarżąca wyjechała z Polski w dniu 18 października 2024 r. i nie powróciła już do Polski jako osoba przybyła w związku z działaniami wojennymi. Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie przede wszystkim do uwzględnienia materiału dowodowego przedkładanego przez skarżącą na potwierdzenie powrotu do Polski w dniu 3 listopada 2024 r., odzyskania i dalszego przysługiwania jej statusu U. Po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego, organ winien rozważyć, czy wystąpiły przesłanki do pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. - utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.