IV SA/Wr 60/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 września 2023 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 listopada 2022 r. nr DSE2-K1057-D19517-23D/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego R. G. kwotę 100 (słownie : sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2022 r., adresowanym do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: organ, Szef Urzędu), którym R. G. (dalej: strona, skarżący) domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 319, dalej: ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej). Wniosek uzasadnił prowadzeniem w sposób ciągły na terenie K. łącznie przez co najmniej 12 miesięcy (tj. wrzesień 1987 – czerwiec 1989), w ramach struktur zorganizowanych oraz we współpracy z nimi (tj. Komitet Oporu Społecznego, Konfederacja Oporu Społecznego, Niezależne Zrzeszenie Młodzieży), zagrożonej odpowiedzialnością karną, działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W opisie działalności strona wskazała, że po rozpoczęciu nauki w [...] L.O. im [...] (wrzesień 1987 r.) założyła razem z kolegami, K. N. i P. K., komórkę KOS. Prowadzona przez nich działalność polegała głównie na regularnym kolportażu ulotek i wydawnictw podziemnych na terenie szkoły oraz rozrzucaniu ulotek. Jednym z miejsc wytwarzania ulotek był dom strony. Strona opisała liczne akcje, w których brała udział, m.in.: rozrzucenie ok. tysiąca ulotek w dniu 1 maja 1988 r. w obronie strajkujących robotników, rozrzucenie ulotek i umieszczenie haseł wzywających do bojkotu wyborów w czerwcu 1988 r., zakłócenie przebiegu wyborów na osiedlu uroczysko, wzięcie udziału w antykomunistycznej manifestacji w K. w dniu 31 sierpnia 1988 r., zorganizowanie własnej dużej manifestacji w dniu 11 listopada 1988 r., w trakcie której strona została zaatakowana przez nieumundurowanych funkcjonariuszy SB, przygotowanie i rozrzucenie ulotek wzywających do demonstracji (listopad-grudzień 1988 r.), zorganizowanie na terenie [...] L.O. tzw. cichej przerwy, podczas której młodzież [...] liceum zgromadziła się w holu głównym, aby oddać hołd zabitym podczas stanu wojennego, współorganizowanie happeningu i przemarszu młodzieży z [...] szkól ponadpodstawowych ulicami K. w dniu 21 marca oraz 1 kwietnia 1989 r. Do przedmiotowego wniosku strona dołączyła oświadczenia kolegów z [...] L.O., K. N. i P. K., którzy potwierdzili prowadzenie przez nią działalności opozycyjnej opisanej we wniosku. Załączyła również decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN; Instytut) z dnia 1 marca 2022 r., nr 274/OP/2022, którą stwierdzono, że strona nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W notatce służbowej z dnia 4 maja 2022 r., nr [...] wskazano, że w wyniku sprawdzenia Encyklopedii Solidarności, Biuletynu Informacji Publicznej Instytutu oraz strony internetowej https://polskiemiesiace.ipn.gov.pl nie odnaleziono żadnych informacji o stronie. W odpowiedzi na wezwanie organu o przekazanie zgromadzonych informacji na temat strony, pismem z dnia 19 maja 2022 r. Zastępca Naczelnika Wydziału Udostępniania Instytutu wskazał, że w wyniku szczegółowej kwerendy dotyczącej strony nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W odpowiedzi na wezwanie organu do przedłożenia dodatkowych dowodów prowadzonej działalności opozycyjnej, pismem z dnia 6 czerwca 2022 r. strona przedłożyła skany czterech drukowanych i kolportowanych przez siebie ulotek, a także wniosła o przesłuchanie w charakterze świadków kolegów – K. N. i P. K., z którymi prowadziła działalność opozycyjną. Uchwałą nr 11/2022 z dnia 30 czerwca 2022 r. Świętokrzyska Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych (dalej: Rada) – na wniosek organu z dnia 9 czerwca 2022 r. – zaopiniowała negatywnie wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uchwała została podjęta jednogłośnie. W uzasadnieniu wskazano, że członkowie Rady mieli bardzo wiele zastrzeżeń co do merytorycznej strony opisów działań skarżącego. Zdaniem Rady, wiele opisów jest "przekoloryzowaniem" faktów, próbą wpisania się w jakieś wydarzenia czy wręcz konfabulacją. Rada wskazała, że na uwagę zasługuje opis działalności, jaki strona pisała w sprawie K. N.. We wspomnianym dokumencie, strona wprawdzie twierdzi, że działalność z K. N. rozpoczęła się od września 1987 r., to jednak opis tych działań rozpoczyna od listopada 1988 r. Rozbieżności są także w ich opisie: w dokumencie z 2021 r. czytamy: "razem z kol K. N. w ramach organizacji KOS i NZM samodzielnie zorganizowaliśmy cztery wystąpienia uliczne (11 listopada 1988, 13 grudnia 1988, 21 marca 1989 oraz 1 kwietnia 1989) a dwa (razem z NZS, FMW, KPN) współorganizowaliśmy (3 maja 1989, 12 maja 1989 oraz 1 czerwca 1989)", natomiast w dokumencie znajdującym się we wniosku można przeczytać, że w sprawie manifestacji w dniu 11 listopada 1988 r. spotykali się z działaczami FMW. Strona w rozmowie telefonicznej z przewodniczącym Rady, w przeddzień jej posiedzenia, nie umiała powiedzieć z kim spotkali się wówczas (wymienił M. G., ale jest to osoba, która przewija się w dokumentach K. N.). Inne stwierdzenie, że wspólnie z K. N. oraz P. K. we wrześniu 1987 r. utworzyli "komórkę KOS", wydaje się być nadinterpretacją (we wspomnieniach K. N. można przeczytać, że R. O. zaproponował mu wstąpienie do KOS-a we wrześniu 1988 r., a więc rok później). Tego typu szczegóły spowodowały, że członkowie Rady jednogłośnie nie dali wiary opisowi działalności wnioskodawcy. Odnosząc się do materiału dowodowego, Rada wskazała, że przedstawiona przez stronę ulotka nr 2 "[...]" została wykonana techniką wymagającą drukarni, a strona w rozmowie w dniu 29 czerwca 2022 r. nie umiał wskazać sposobu druku ulotek. Natomiast fakt rozrzucania otrzymanych od R. O. ulotek nr 3 ("[...]") w dniu 1 maja 1988 r. w obronie strajkujących robotników, Rada uznała za oczywistą konfabulację, gdyż ulotki "[...]" drukowane były w S. przez P. P. (przewodniczącego Rady), a kolportowane przez inne wskazane osoby. Organ dopuścił dowody z przesłuchania w charakterze świadków kolegów strony , a to K. N. i P. K., na okoliczność działalności antykomunistycznej oraz represji z powodów politycznych, jakim podlegała strona, określonych w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. K. N. zeznał, że zna stronę od siódmej klasy podstawowej, a jej działalność antykomunistyczna – regularna i ciągła – rozpoczęła się jesienią 1987 r. Następnie opisał szczegółowo akcje i działania strony. Z kolei P. K. zeznał, że poznał stronę jesienią 1987 r. Jego zdaniem, działalność strony rozpoczęła się około drugiego kwartału 1988 r. Głównymi aktywnościami były kolportaż ulotek oraz ich produkcja. Opisał akcje, w których wedle jego wiedzy brała udział strona. Uchwałą nr 15/2022 z dnia 28 września 2022 r. Rada – na ponowny wniosek organu z dnia 9 września 2022 r. – po raz kolejny zaopiniowała negatywnie wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uchwała została podjęta jednogłośnie. W uzasadnieniu wskazano, że większe uszczegółowienie niektórych faktów w wyniku przesłuchania ww. kolegów skarżącego, potwierdza że wiele opisywanych wydarzeń jest w znacznym stopniu przekoloryzowanych, czasami wzajemnie się wykluczają, są najprawdopodobniej "przesunięte" w czasie (chodzi o pokazanie dłuższego okresu działalności) lub wręcz pozbawione wiarygodności. Przykładem jest choćby stwierdzenie świadka P. K. dotyczące strony: "R. poznałem na jesieni 1987 r. Działalność R. zaczęła się około 2 kwartału 1988 r.". Stoi to w sprzeczności ze stwierdzeniem K. N., a także samym wnioskodawcą mówiącym, że już we wrześniu 1987 r. K. N. zorganizował koło KOS-a w składzie K. N., P. K. i R. G. Wydaje się więc, że słowo "poznanie" jest zamienione w słowo "zorganizowanie". Trzeba także stanowczo stwierdzić, że mówienie o "manifestacjach", które miały się odbywać dość często (jak wynika z opisów), jest mijaniem się z prawdą. O manifestacjach możemy mówić dopiero w roku 1989. Należy mieć także na uwadze, że wszelkie formy upamiętnienia rocznic czy protestów (w tym Msze św. w Katedrze), były organizowane przez Solidarność, a środowiska uczniowskie był co najwyżej uczestnikami tych wydarzeń (a nie organizatorami). Dobitnym tego przykładem, który świadczy o skali "zjawiska" są słowa: "Razem z kol. K. N., w ramach organizacji KOS i NZM samodzielnie zorganizowaliśmy cztery wystąpienia uliczne (11 listopada 1988 r., 13 grudnia 1988 r., 21 marca 1989 r. oraz 1 kwietnia 1989 r.), a dwa (razem z NZS, FMW, KPN) współorganizowaliśmy (3 maja 1989 r., 12 maja 1989 r., 1 czerwca 1989 r.)" - cytat pochodzi z ".Potwierdzenia dotyczącego działalności antykomunistycznej" skarżącego. Z pewnością ktoś, kto zna historię działań opozycji lat 80-tych w K. nigdy nie odważyłby się na takie stwierdzenie. Wydaje się, że jest to próba uznania, że słowo "zorganizowaliśmy" jest tożsame ze słowem "uczestniczyliśmy". Stwierdzenia "samodzielnie zorganizowaliśmy (...) 13 grudnia 1988 r." (podobnie jak i wiele innych) w odniesieniu do grupy młodych osób (3-4 uczniów liceum) nie da się w żaden sposób obronić. Innym zadziwiającym faktem jest to, że wielokrotnie jest mowa o organizowaniu, o współpracy, o wielkiej ilości osób, o wzajemnych kontaktach, jednak opisy dotyczą głównie trzech (czasami czterech) osób. Ani wnioskodawca, ani świadkowie nie umieli wskazać np. osób z kieleckiej Federacji Młodzieży Walczącej, z którymi (jak wynika z opisów) mieli spotykać się dość często i organizować wiele manifestacji. Wydaje się, że jest to forma przypisywania sobie (jako grupie) zasług i inicjatyw innych. Wobec powyższego, Rada ponownie zaopiniowała negatywnie wniosek skarżącego oraz podkreśliła, że aktualne pozostają też wnioski z uchwały nr 11/2022 z dnia 30 czerwca 2022 r. Po otrzymaniu opisanej wyżej uchwały, pismem z dnia 14 października 2022 r. organ poinformował stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i uprawnieniu do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Decyzją z dnia 21 listopada 2022 r., nr DSE2-K1057-D19517-23D/22, wydaną z powołaniem się na przepisy art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, organ odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W motywach rozstrzygnięcia Szef Urzędu stwierdził, że oświadczenia strony oraz świadków (dodatkowo zweryfikowane poprzez ich wysłuchanie bezpośrednio przez pracownika organu), a także załączone dokumenty nie mogą stanowić podstawy do nadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Zwrócił uwagę, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów dotyczących nielegalnej działalności antykomunistycznej strony. Ponadto strona nie przedstawiła jednoznacznych dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego co najmniej przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Organ podkreślił, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Zdaniem organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby strona prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 cyt. ustawy. Organ przywołał także treść preambuły ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, z której wynika, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług, prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. Szef Urzędu odwołał się także do stanowiska zawartego w uchwałach Rady, która dwukrotnie negatywnie zaopiniowała wniosek strony. Wskazał, że zostały one oparte na wnikliwej analizie materiału dowodowego i znajomości specyfiki działalności opozycyjnej w PRL. Końcowo organ stwierdził że, że nie mógł także potwierdzić stronie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, gdyż strona nie powoływała się na doznanie represji określonych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wobec powyższego Szef Urzędu uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której strona wniosła o jej uchylenie oraz potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący pod adresem organu wyartykułował zarzut braku obiektywizmu w procesie podejmowania decyzji. Podniósł , że przedstawił w toku postępowania szereg dowodów na potwierdzenie swojej działalności antykomunistycznej, w tym zeznanie K. N. – działacza opozycji antykomunistycznej. Zdaniem skarżącego, w toku podejmowania decyzji organ błędnie oparł się w zasadzie całkowicie na opiniach Rady, która wykazała się brakiem obiektywizmu w procesie badania sprawy, podnosząc ewentualne, drobne rozbieżności, które pojawiły się w trakcie zeznań, do rangi decydującej. Skarżący zwrócił uwagę, że od wydarzeń z lat 88-89 ubiegłego wieku minęło już ponad 30 lat, co mogło skutkować zatarciem się niektórych zdarzeń w pamięci świadków. Ponadto w ocenie skarżącego, w trakcie podejmowania decyzji pominięto świadectwo K. N., a Szef Urzędu nie zachował staranności, gdyż kluczowe dowody w postaci zeznań świadków K. N. oraz P. K. nie zostały uwzględnione, mimo że bezsprzecznie potwierdzają warunki umożliwiające uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego dopuścił dowód z przesłuchania świadków K. N. oraz P. K., a także przeprowadził kwerendę archiwalną w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej. Ponadto zwrócił się o wydanie uchwał do Rady, która dwukrotnie jednogłośnie zaopiniowała negatywnie wniosek skarżącego. Wskazał, że opinie Rady nie są dla organu decyzyjnego wiążące, ale dają wyraźną dyrektywę dla przyjętego kierunku rozstrzygnięcia i trudno je zignorować. Przy czym skarżący nie przedstawił jednoznacznych dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego przez co najmniej 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Na rozprawie w dniu 6 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zobowiązał organ do nadesłania decyzji własnej z dnia 27 grudnia 2021 r., nr DSE2-K0971-D17731/38D/21 w sprawie K. N. wraz z aktami administracyjnymi , z których to dokumentów dowód został przeprowadzony poza rozprawą. Wspomniane dokumenty wpłynęły do Sądu w dniu 20 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydania go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 listopada 2022 r., nr DSE2-K1057-D19517-23D/22, którą organ odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej). Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (ust. 2). Jak wynika z art. 5 ust. 1 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Przy czym powyższy status potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (ust. 2). Z kolei przesłanki formalne do wydania merytorycznej decyzji określa art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, stanowiąc że do wniosku dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności oraz aktualną fotografię wnioskodawcy. Z treści cytowanego art. 5 ust. 3 pkt 1 powołanej wyżej regulacji wynika, że ustawodawca nałożył na wnioskodawcę inicjującego postępowanie w sprawie nabycia określonego statusu, o którym mowa w tej regulacji, obowiązek przedłożenia do wniosku stosownych dokumentów potwierdzających spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. Na stronie ciąży zarówno obowiązek współdziałania z organem, jak i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza gdy postępowanie łączy się z uzyskaniem praw lub nałożeniem obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Fakt ten nie zwalnia jednak organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, bowiem kluczowe znaczenie ma zebranie w toku postępowania całego materiału dowodowego, zaś obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art. 77 k.p.a. Jednocześnie w art. 5 ust. 5 i ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej ustawodawca przewidział, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może nadto zwrócić się do: - Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów; - właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W analizowanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżący spełnił ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez niego potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Szefa Urzędu w przedmiocie odmowy potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych została wydana przedwcześnie, bez dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W realiach rozpoznawanej sprawy skarżący, wykazując aktywność dowodową, do wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej dołączył oświadczenia K. N. i P. K., którzy opisali prowadzoną przez niego działalność opozycyjną. Następnie obaj zostali przesłuchani przez organ w charakterze świadków i ponownie potwierdzili działalność opozycyjną strony. K. N. zeznał, że zna skarżącego od siódmej klasy podstawowej, a jego działalność antykomunistyczna – regularna i ciągła – rozpoczęła się jesienią 1987 r. Następnie opisał szczegółowo akcje i działania strony. Z kolei P. K. zeznał, że poznał skarżącego jesienią 1987 r. Jego zdaniem, działalność strony rozpoczęła się około drugiego kwartału 1988 r. Opisał akcje, w których wedle jego wiedzy brał udział skarżący. W zaskarżonej decyzji organ uznał, że oświadczenia strony oraz świadków, dodatkowo zweryfikowane poprzez ich wysłuchanie bezpośrednio przez pracownika organu, nie mogą stanowić podstawy do nadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, a na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organ nie ma podstaw do nadania tego statusu. Zdaniem organu, skarżący nie przedstawił jednoznacznych dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego co najmniej przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. W ocenie Sądu , zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do takich wniosków. . Przede wszystkim, organ w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego oświadczenia strony i świadków, a także ich zeznania świadków, nie potwierdzają statusu działacza opozycyjnego strony. Ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że dowody te są niewystarczające, nie wyjaśniając przyczyn, z powodu których odmówił im wiarygodności i mocy dowodowej, czym naruszył art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie, podczas przesłuchiwania świadków organ pozostawał bierny i jak sam stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ograniczył się do ich wysłuchania. Żadnemu z przesłuchiwanych świadków nie zadawał pytań, ani nie prosił o rozwinięcie czy wyjaśnienie poszczególnych kwestii. Nie wykazał się żadną aktywnością podczas przesłuchań, jedynie zaprotokołował zeznania. Nie zdecydował się również przesłuchać skarżącego w charakterze strony . Organ jako gospodarz postępowania, dopuszczając dowód z przesłuchania świadków, powinien dążyć do tego, aby ta czynność procesowa przyczyniła się w jak największym stopniu do wyjaśnienia (ustalenia) stanu faktycznego. Tymczasem sposób przeprowadzenia przesłuchań przez organ, a następnie ocena złożonych zeznań i pozostałych dowodów, budzi zastrzeżenia Sądu. Jeżeli organ uznał, że zeznania świadków nie wyjaśniają dostatecznie istotnych kwestii, są niepełne czy wątpliwe, to powinien zadawać im szczegółowe pytania i poprosić o obszerniejsze wyjaśnienia spornych kwestii. Jeżeli natomiast z jakiegoś powodu uznał, że są sprzeczne – powinien skonfrontować ich zeznania. Tymczasem organ nie wykazał się podczas przesłuchań dostateczną aktywnością, a następnie stwierdził – w żaden sposób nie uzasadniając zajętego stanowiska, a więc nie wiadomo, na czym się opierając – że nie stanowią one podstawy do potwierdzenia statusu strony. Stwierdzenie to, wobec braku przedstawienia jakichkolwiek argumentów na jego poparcie, jest zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy jest co najmniej przedwczesne i tym samym nieuprawnione. W motywach zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśniono dlaczego organ uznał zeznania świadków i treść przedłożonych oświadczeń za niewiarygodne, czym przekroczył granice swobodnej oceny dowodów. Również uznanie przez organ w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie przedstawił jednoznacznych dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego co najmniej przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, jest w ocenie Sądu, co najmniej przedwczesne. Ponownie, organ nie wskazał, na czym miałaby polegać zarzucona niejednoznaczność dowodów, ograniczając się do ich negatywnej oceny bez żadnego uzasadnienia. Zdaniem Sądu, materiał aktowy badanej sprawy nie uprawnia do wyciągnięcia wniosku o niejednoznaczności przedstawionych przez stronę dowodów. Wręcz przeciwnie, dołączone do wniosku oświadczenia K. N. i P. K., a następnie ich zeznania, są spójne i konsekwentne. Obaj opisali działalność opozycyjną strony i potwierdzili, że był działaczem opozycji antykomunistycznej. Ich zeznania nie podały w wątpliwość okoliczności wskazanych w uzasadnieniu wniosku. Żaden z przeprowadzonych w sprawie dowodów nie przeczy wprost twierdzeniom strony i jej świadków, zatem trudno dostrzec, co miałoby być powodem zarzucanej przez organ niejednoznaczności. W odniesieniu do dostrzeżonych przez Radę w podjętych uchwałach rozbieżności w oświadczeniach i zeznaniach świadków co do konkretnej daty rozpoczęcia przez skarżącego działalności opozycyjnej, należy wskazać, że organ - poza przytoczeniem stanowisk Rady - nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do tej kwestii . Natomiast ma racje rację skarżący ,kiedy wywodzi, że od wydarzeń z lat 88-89 ubiegłego wieku minęło już ponad 30 lat, co mogło skutkować zatarciem się szczegółów niektórych zdarzeń w pamięci świadków. W ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. II SA/Sz 1044/19 (dostępnym - podobnie jak wszystkie powołane niżej orzeczenia sądów administracyjnych - w CBOSA) powtórzyć należy ,że postępowania w przedmiocie potwierdzenia statusu osoby prowadzącej działalność opozycyjną nie są postępowaniami łatwymi, głównie ze względu na upływ czasu (...). Stąd postępowanie powinno być prowadzone wyjątkowo starannie i wnikliwie, aby nie doprowadzić do pokrzywdzenia osób, które o potwierdzenie statusu się ubiegają. W szczególności organ powinien wykorzystać wszelkie możliwości pozyskania materiału dowodowego i wyjaśnić stronie naprowadzenia jakich dowodów by oczekiwał. Przesłuchania ujawnionych w toku postępowania świadków powinny zostać przeprowadzone z należytą starannością. W ocenie Sądu , tej staranności w badanej sprawie organ nie dochował. Jak wprost wskazano w art. 15 ust. 4 pkt 1 ustawy w zw. z art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej – Rada pełni jedynie funkcję opiniodawczą, a jej uchwały nie mają charakteru wiążącego i podlegają ocenie w ramach postępowania rozpoznawczego tak jak każdy inny środek dowodowy. A zatem organ nie powinien ograniczać się do przytoczenia treści uchwał Rady i stwierdzenia, że podziela zawarte w nich stanowiska, bez ich szczegółowego zbadania i wyjaśnienia, dlaczego się z nimi zgadza. Negatywne stanowiska Rady, pozbawione pogłębionej refleksji organu i przeprowadzenia analizy przyczyn, które legły u podstaw ich wydania, nie mogą stanowić dowodu przesądzającego o odmowie przyznania stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Uchwały Rady stanowią wyłącznie materiał pomocniczy, nieprzesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów (por. wyrok tut. Sądu z dnia 8 maja 2019 r., sygn. IV SA/Wr 74/19). Dodatkowo – w kontekście rozmów telefonicznych Przewodniczącego Rady ze stroną i zapraszania jej na posiedzenia Rady – podkreślenia wymaga, że nie jest rolą Rady przesłuchanie strony, lecz wyłącznie organu prowadzącego postępowanie administracyjne, który powinien w tym zakresie kierować się regułami procedury administracyjnej, ściśle sprecyzowanymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zadaniem Rady jest tylko zaopiniowanie wniosku, a nie prowadzenie w zastępstwie Szefa Urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w tym ustalanie stanu faktycznego sprawy oraz zbieranie dowodów (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. II SA/Łd 1118/22). Przejawem braku dostatecznej aktywności organu w prowadzeniu postępowania dowodowego jest także brak odniesienia się w zaskarżonej decyzji do będących w posiadaniu organu akt administracyjnych K. N., który na użytej niniejszej sprawy złożył stosowne oświadczenie i został przesłuchany w charakterze świadka , a któremu decyzją z dnia 27 grudnia 2021 r. organ potwierdził status działacza opozycji antykomunistycznej w sprawie prowadzonej na jego wniosek. Organ powinien podejmować wszelkie działania zmierzające do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności dokonać analizy znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy dowodów w postaci zeznań i oświadczeń złożonych w sprawie K. N., którymi dysponował z urzędu. Akta sprawy K. N. posiadającego status działacza opozycji antykomunistycznej, który w niniejszej sprawie oświadczył i zeznał o wspólnym prowadzeniu tej działalności ze skarżącym, stanowią istotny materiał dowody mogący służyć wyjaśnieniu stanu faktycznego niniejszej sprawy, a z którego organ bez wyraźnego powodu nie skorzystał. Stanowią cenne źródło dowodowe, szczególnie w obliczu stwierdzenia przez organ, że dowody zebrane w niniejszej sprawie są niewystarczające do nadania skarżącemu K. N. statusu działacza opozycji i wynika, że działacz ten już na etapie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej z dnia 5 marca 2021 r. oświadczył m.in., że na terenie [...] L.O. udało mu się stworzyć komórkę Konfederacji Oporu Społecznego, a następnie Niezależnego Zrzeszenia Młodzieży, do której wciągnął swoich kolegów z liceum R. G. oraz P. K., a w jego piwnicy zorganizowali małą drukarnię ulotek. Ponadto w toku tamtej sprawy skarżący złożył oświadczenie i zeznania spójne z uzasadnieniem wniosku w niniejszej sprawie, a P. K. (świadek również w badanej sprawie) oraz A. D. w swoich oświadczeniach wspominali o skarżącym. Brak odniesienia się przez organ w toku niniejszej sprawy do tych okoliczności nasuwa wątpliwości Sądu. Tym większe, że wspomnianą decyzją z dnia 27 grudnia 2021 r. potwierdzono status K. N. jako działacza opozycji antykomunistycznej i na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. odstąpiono od sporządzenia uzasadnienia. Powyższy fakt implikuje kolejny wniosek , że dowody zebrane w sprawie K. N., w tym złożone oświadczenia i zeznania (w tym oświadczenie i zeznania skarżącego, co do których nie przedstawiono zastrzeżeń) organ uznał za wiarygodne. Niezrozumiałe jest zatem dla Sądu, dlaczego na potrzeby jednej sprawy organ uznaje pewne dowody za wiarygodne, a na potrzeby niniejszego postępowania dowodom w postaci oświadczeń i zeznań tych samych osób – skarżącego, P. K., K. N. – które poświadczają te same okoliczności, odmawia wiarygodności i w żaden sposób nie tłumaczy sposobu rozumowania, które legło u podstaw takiej oceny. Tak dokonana ocena dowodów narusza reguły logicznego rozumowania, którymi organ powinien się kierować przy rozpoznawaniu sprawy, a tym samym w konsekwencji przekracza granice swobodnej oceny dowodów, nosząc znamiona dowolności. Zachowanie organu narusza również zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). W szczególności, że twierdzeniom świadka K. N., ze względu na przyznany mu status działacza opozycji antykomunistycznej oraz wobec ich spójności w obu sprawach, nie powinien być bez wyraźnego powodu odbierany przymiot wiarygodności. Świadek ten konsekwentnie w toku sprawy swojej i obecnie rozpoznawanej wskazywał, że skarżący prowadził działalność opozycyjną. Wobec pojawienia się wątpliwości co do działalności opozycyjnej strony i dostrzeżonej niejednoznaczności dowodów, organ powinien nie tylko w sposób bardziej aktywny i skuteczny przesłuchać wskazanych przez stronę świadków, ale też sięgnąć z urzędu do akt sprawy K. N., przeprowadzić dowody z dokumentów tam się znajdujących i w miarę potrzeby przesłuchać kolejnych świadków, np. A. D., który wypowiadał się o skarżącym podczas przesłuchania w tamtej sprawie. W ostateczności, przesłuchać też samą stronę (art. 86 k.p.a.). Organ tych działań zaniechał, czym naruszył przepisy postępowania (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.). W tym miejscu wymaga ponownego przypomnienia że postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej) lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej), toczy się według reguł procesowych zdefiniowanych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W postępowaniach tych – jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 4 września 2002 r., sygn. akt V SA 3115/01 na tle sprawy kombatanckiej, co jednak zdaniem Sądu trafne jest również w odniesieniu do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej - których tłem są złożone procesy historyczne, odległe w czasie fakty i zmienne oceny, należy dołożyć szczególnej staranności, aby postępowanie administracyjne przez swoją sprawność i poprawność przekonywało o bezstronności organów administracyjnych, a przez to w korzystny sposób kształtowało świadomość oraz kulturę prawną obywateli, czego wymaga art. 8 k.p.a. Co prawda – jak już wcześniej sygnalizowano – w toku rozważanego postępowania ciężar dowodu został przeniesiony na wnioskodawcę, to jednak organ nie został zwolniony z podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód organ powinien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu (art. 86 k.p.a.). Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego, organ powinien ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Wyniki poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tylko bowiem w ten sposób ocena dowodów może być sprawdzona w toku instancji i w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem powyższych zasad i przepisów i to w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego, a tym samym przedwcześnie wyprowadził wnioski, jakie zaprezentował w zaskarżonej decyzji. Przesłuchania świadków zostały przeprowadzone bez należytej aktywności organu, zadawania pytań czy dążenia do wyjaśnienia kwestii, które następnie uznano za niejednoznaczne. Ponadto pomimo dysponowania z urzędu aktami sprawy K. N., zawierającymi oświadczenia i zeznania dotyczące wydarzeń, na które powoływała się strona we wniosku, organ nie przeprowadził dowodów ze znajdujących się tam dokumentów i zrezygnował z przesłuchania w charakterze świadków osób, które mogły mieć wiedzę o działalności opozycyjnej strony, a o których organ powziął wiedzę z urzędu w toku prowadzenia tamtego postępowania. Wreszcie, organ zrezygnował z przesłuchania wnioskodawcy, które dałoby możliwość wyjaśnienia istotnych kwestii sprawy i oceny wiarygodności jego twierdzeń. Ponadto materiał dowodowy, który organ w sprawie faktycznie zebrał, został przez niego zbyt pobieżnie przeanalizowany. W uzasadnieniu decyzji organ ograniczył do lakonicznego opisu wniosku strony i zeznań świadków, obszernego przytoczenia treści uchwał podjętych przez Radę i stwierdzenia, że na podstawie analizy materiału dowodowego organ nie znalazł podstaw do potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, a strona nie przedstawiła jednoznacznych dowodów, które mogłyby potwierdzić spełnienie ustawowych przesłanek. Nie wyjaśnił przy tym w żaden sposób, dlaczego dowodom przedstawionym przez stronę odmówił wiarygodności, a przychylił się do stanowisk Rady. Tymczasem dla pełnego spełnienia wymogów właściwie sporządzonego uzasadnienia decyzji nie jest wystarczające wyliczenie zebranych w sprawie dowodów, a następnie ograniczenie się do ich lakonicznej oceny, bez wyjaśnień, co jest jej przyczyną i wskazania sposobu rozumowania. Tak przeprowadzona ocena dowodów nosi znamiona dowolnej, co stoi w kolizji z przepisami prawa procesowego. Resumując powyższe , Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana bez dostatecznego, rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w oparciu o niekompletny i niedostatecznie rozważony materiał aktowy sprawy, co świadczy o naruszeniu omówionych wyżej zasad i przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie wskazanych uchybień obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a (pkt I sentencji). O zwrocie kosztów orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a. Nie przesądzając ostatecznego kierunku rozstrzygnięcia w sprawie, organ w toku ponownego prowadzenia postępowania ponownie szczegółowo przesłucha wskazanych przez skarżącego świadków zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, dbając o wyjaśnienie wszelkich niejasności i skonfrontuje ich zeznania w przypadku dostrzeżenia sprzeczności. Rozważy również zasadność przesłuchania strony. Ponadto przeprowadzi dowody z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy K. N., które wspominają o działalności opozycyjnej strony, a także rozważy przesłuchanie w charakterze świadków osób tam wskazanych, które mogą mieć wiedzę o tej działalności. Następnie na podstawie zgromadzonego kompletnego materiału dowodowego ustali niewadliwy stan faktyczny sprawy i dokona pełnej oceny zebranego materiału dowodowego, co będzie stanowiło podstawę wydania decyzji odpowiadającej przepisom prawa, którą wyczerpująco uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.