IV SA/Wr 299/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na akt Prezydenta Miasta Wałbrzycha w przedmiocie skierowania do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu postanawia: odrzucić skargę.

Uzasadnienie: Pismem z dnia 11 kwietnia 2023 r. J. M. (dalej: Strona, Skarżący) wniósł skargę na wydane przez Prezydenta Miasta Wałbrzycha w dniu 22 marca 2023 r. skierowanie do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu. Zaskarżony akt został wydany w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 3 stycznia 2023 r., sygn. akt I C 519/22, w którym orzeczono o uprawnieniu Skarżącego i członków jego rodziny do lokalu socjalnego. Strona w skardze zatytułowanej "pozew o powództwo w ustaleniu uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu oraz o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego" wniosła o ustalenie uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu oraz pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Żądanie uzasadniła m.in. zbyt małą powierzchnią zaproponowanego lokalu i jego niekorzystnym położeniem. W uzupełnieniu skargi szczegółowo opisała własną sytuację mieszkaniową. W odpowiedzi na skargę organ na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wniósł o jej odrzucenie, wskazując że sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych. Zwrócił uwagę na treść art. 14 ust. 6a ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t .j. Dz. U. z 2023 r. poz. 725 ze zm., dalej: ustawa o ochronie praw lokatorów) – przywołanego również w zaskarżonym skierowaniu – z którego wprost wynika, że sprawy dotyczące kwestionowania prawidłowości oferty zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu są rozstrzygane w postępowaniu cywilnym. Zdaniem organu, skarga Strony w istocie stanowi powództwo, które powinno zostać wytoczone przed sądem powszechnym, a nie administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd bada dopuszczalność skargi na dzień jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy została wniesiona przez uprawniony podmiot, spełnia wymogi formalne, została złożona w terminie i gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co prowadzi do jej odrzucenia. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.). Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zaskarżenie aktu lub czynności niewymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (a także bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu) oznacza, że sprawa nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego, a tym samym - zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - skarga podlega odrzuceniu. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest skierowanie do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu z zasobu gminy. Zasady gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy zostały uregulowane w ustawie o ochronie praw lokatorów. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy. W celu realizacji zadań, o których mowa w art. 4 ustawy gmina może tworzyć i posiadać zasób mieszkaniowy (art. 20 ust. 1 ustawy). W realiach rozpoznawanej sprawy uprawnienie Skarżącego do lokalu socjalnego wynika z wyroku Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 3 stycznia 2023 r., sygn. akt I C 519/22. W związku z ww. wyrokiem, aktem z dnia 22 marca 2023 r. organ skierował Skarżącego do zawarcia umowy najmu socjalnego konkretnie wskazanego lokalu mieszkalnego. W skierowaniu prawidłowo pouczono Skarżącego, zgodnie z art. 14 ust. 6a ustawy o ochronie praw lokatorów, że jeżeli kwestionuje prawidłowość tej oferty, może wytoczyć powództwo o ustalenie uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, a po nadaniu klauzuli wykonalności wyrokowi eksmisyjnemu - powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w terminie 14 dni od daty odebrania skierowania, w przeciwnym wypadku organ skieruje do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji w celu opróżnienia dotychczas zamieszkałego lokalu. Kierując się tym pouczeniem, Strona złożyła skargę zatytułowaną "pozew o powództwo w ustaleniu uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu oraz o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego", którą wniosła o ustalenie uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu oraz pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Sąd podziela stanowisko organu, że sprawy dotyczące kwestionowania prawidłowości zaskarżonego skierowania – będącego w istocie cywilnoprawną ofertą zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu – są rozstrzygane w postępowaniach cywilnych przed sądami powszechnymi. Zaskarżonym aktem organ wyraża bowiem jedynie wolę skierowania Skarżącego do zawarcia umowy najmu konkretnego lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych gminy, nie rozstrzygając przy tym żadnej sprawy administracyjnej. Czynność ta niewątpliwie ma charakter cywilnoprawny, o czym przesądza już chociażby sama treść pouczenia z art. 14 ust. 6a ustawy o ochronie praw lokatorów, wprost stanowiąc o możliwości wytoczenia przez osobę uprawnioną, kwestionującą prawidłowość oferty (w tym przypadku Skarżącego), powództwa o ustalenie i powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, które stanowią żądania udzielenia ochrony prawnej realizowane w drodze procesu cywilnego (uregulowane odpowiednio w art. 189 i art. 840 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego; t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.). Wobec powyższego, należy uznać, że żądania Skarżącego, dotyczące ustalenia uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu oraz pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego, nie mają charakteru administracyjnoprawnego, tylko są realizowane w sądowym postępowaniu cywilnym. Tym samym, skoro sprawy związane z oceną prawidłowości skierowania do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu należą do właściwości sądów powszechnych, to nie są rozstrzygane w trybie administracyjnym i nie podlegają kontroli sądów administracyjnych. W konsekwencji, z uwagi na istnienie właściwości sądu powszechnego w tej kategorii spraw, sąd administracyjny nie jest uprawniony do podejmowania jakichkolwiek działań, które nie należą do jego kognicji. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobligowany był orzec jak w sentencji postanowienia.