I SPP/Go 46/23

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 rok z tytułu odpłatnego zbycia udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu oraz udziału w prawie własności budynków p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

P.T. złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 130 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPF podniósł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co znacząco utrudnia mu podjęcie pracy. Ponadto od [...] maja 2023 r. spółka, która była jego jedynym źródłem utrzymania (której jest wspólnikiem) zawiesiła działalność gospodarczą, ze względu na straty poniesione w ubiegłym roku, spowodowane covidem, wojną i inflacją. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi: siedemnastoletnim synem P. i szesnastoletnią córką M.. Jest właścicielem w udziale 1/3 domu w zabudowie bliźniaczej. Nie posiada rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych praw majatkowych. Z tytułu udziałów w spółce skarżący osiąga dochód w wysokości ok. 1.000 zł, z kolei po stronie stałych zobowiązań i wydatków ujawnił: podatek od nieruchomości 400zł/rok, podatek z tytułu wieczystego użytkowania gruntu 300zł/rok, telewizja, internet, telefon 250zł/mc, leki 200 zł/mc, woda i kanalizacja 120zł/mc, prąd 350-600zł/mc, centralne ogrzewanie i ciepła woda ok. 300zł/mc. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego i osób wspólnie z nim prowadzących gospodarstwo domowe, pismem z dnia [...] czerwca 2023 r. skarżący oświadczył, że jest po rozwodzie. Nie otrzymuje alimentów na dzieci ani świadczenia 500+. Obecnie nie posiada żadnych dochodów, jest w trakcie rejestracji w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość dochodów za ostatnie trzy miesiące "ponieważ spółka miała straty i takowych nie było, co potwierdzi wyciąg z konta". Wydatki związane z bieżącym utrzymaniem obecnie pomaga mu opłacić najstarsza córka P., a są to: energia elektryczna 550zł/mc, woda i kanalizacja 200zł/mc, nieczystości stałe 93zł/mc, internet 139zł/mc, telewizja 121zł/mc, leki ok. 200zł/mc, ogrzewanie i ciepła woda ok. 3.850zł/rok, podatek od nieruchomości oraz wieczyste użytkowanie 600zł/rok oraz żywność, której nie jest w stanie oszacować. Skarżący przedłożył historię rachunku z [...] nr [...] za okres 02.03.2023 - 02.06.2023 z saldem -1,94zł oraz kopię deklaracji ZUS ZWUA o wyrejestrowaniu z ubezpieczenia z [...].05.2023r. wraz z dowodem jest nadania do ZUS. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 171/09 - wszystkie cytowane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, przedłożone dokumenty nie mogą budzić wątpliwości. Powinien z nich wynikać wszechstronny i wiarygodny obraz sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09). Ich brak powoduje bowiem, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niepełny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie WSA Bydgoszczy z dnia z dnia 25 października 2018r. sygn. akt I SA/Bd 525/18). Orzeczenie sądu/referendarza w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują jedynie wpis od skargi w wysokości 130 zł, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że aktualnie jest bez dochodu. Spółka w której jest wspólnikiem generowała straty, co doprowadziło do zawieszenia z dniem [...] maja 2023 r. działalności gospodarczej. Stan zdrowia skarżącego utrudnia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. W utrzymaniu obecnie pomaga mu córka. W ocenie referendarza, tak przedstawione okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący wybiórczo przedstawił swoją sytuację finansową i stan majątkowy, całkowicie pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy. Pomimo skutecznego doręczenia wezwania z 9 maja 2023 r. nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących dochodów uzyskiwanych ze spółki B czy dochodów tej spółki, w okresie bezpośrednio przed jej zawieszeniem. W piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. oświadczył jedynie, że "spółka miała straty i takowych nie było, co potwierdza wyciąg z konta". W tym miejscu zauważyć jednak należy, że przedłożony wydruk przedstawia historię osobistego rachunku skarżącego, a nie rachunku spółki. Po drugie zaś pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem skarżącego, że jego dochód miesięczny netto wynosił ok. 1.000 zł (rubryka 10 formularza PPF). Dodać też przy tym trzeba, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Wątpliwości orzekającego budzi również gołosłowne oświadczenie skarżącego o miesięcznym dochodzie w wysokości ok. 1.000 zł, który nie wystarcza nawet na sfinansowanie ujawnionych przez skarżącego opłat w kwocie ok. 1.500 zł (bez wyżywienia), przy czym skarżący nie wskazał innych źródeł dochodu, ani zgromadzonych oszczędności. Dopiero w piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. skarżący oświadczył, że obecnie pomaga mu najstarsza córka, jednak w żadnym razie nie wykazał rodzaju, formy czy chociażby wysokości tej pomocy. W ocenie referendarza, okoliczność, że skarżący z jednej strony powołuje się na brak możliwości finansowych i zwraca się do Sądu o udzielenie mu pomocy Państwa, zaś z drugiej strony wskazuje na nadwyżkę wydatków nad uzyskiwanymi dochodami świadczy o nieprzekazaniu informacji o istotnych i rzeczywistych możliwościach finansowych wnioskodawcy. Ponadto w formularzu PPF wnioskodawca zadeklarował, że nie posiada papierów wartościowych czy innych praw majątkowych np. udziałów. Oświadczenie to pozostaje jednak w sprzeczności z faktem, że skarżący widnieje w Krajowym Rejestrze Sądowym jako udziałowiec B spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS nr [...]), w której posiada udziały o wartości 1.250,00 zł, 88PT spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS nr [...]), w której posiada udziały o wartości 2.500,00 zł oraz jest wspólnikiem-komandytariuszem w 88PT spółce z ograniczoną odpowiedzialności spółce komandytowej (KRS nr [...]), co w bezpośredni sposób rzutuje na wiarygodność jego oświadczeń. Z danych KRS wynika co prawda, że aktualnie ww. spółki mają zawieszoną działalność gospodarczą, co jednak nie zmienia faktu, że posiadane przez skarżącego udziały mogą zostać zbyte, jak też stanowić przedmiot zabezpieczenia, np. pożyczki, a pozyskane w ten sposób środki przeznaczone na sfinansowanie jedynej na obecnym etapie postępowania opłaty sądowej. W konsekwencji ta okoliczność, jak również wykazane wątpliwości i brak pełnych danych uniemożliwiają rzetelną analizę sytuacji finansowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącego, a także ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. Jak już bowiem wskazano, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Dodać przy tym należy, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, wydatki o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2013r. sygn. II OZ 463/13, z 17 czerwca 2016r. sygn. akt I OZ 618/16). W rezultacie powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.