IV SA/Wr 221/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych uczniów 1) uchyla w całości zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję wydaną w pierwszej instancji; 2) zasądza od Rektora Uniwersytetu W. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przystępując do rozstrzygania Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Skarżoną decyzją - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - Rektor Uniwersytetu W. (dalej: Rektor) utrzymał w mocy wydaną przez siebie decyzję, mocą której odmówił K. K. (dalej: wnioskodawca, student, skarżący) przyznania stypendium Rektora na rok akademicki 2020/2021. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 86 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 91 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm. - dalej: ustawa), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 86 ust. 2 ustawy oraz § 4 ust. 3 załącznika do zarządzenia nr 86/2019 Rektora z dnia 11 czerwca 2019 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu W. ze zm. (dalej: regulamin). Z akt sprawy wynika, że wydaną w sprawie pierwszą decyzją odmówiono studentowi przyznania stypendium Rektora na rok akademicki 2020/2021. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Rektor utrzymał w mocy wydaną przez siebie pierwotnie decyzję. Uzasadniał, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, w tym stypendium Rektora, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Wskazał, że stosownie do § 7 ust. 2 pkt 1 regulaminu świadczenia, o których mowa w § 2 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane - nie może przekroczyć 6 lat, tj. łącznie 54 miesięcy, liczonych w okresach od 1 października do 30 czerwca. Okres ten biegnie od momentu rozpoczęcia studiów po raz pierwszy, a w przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane. Jeżeli student podjął studia i przerwał je w trakcie roku akademickiego, do okresu 6 lat wliczają się wyłącznie miesiące, w których dana osoba posiadała prawa studenckie. Do wskazanego 6-letniego okresu, w którym przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia wliczają się także okresy studiowania sprzed 1 października 2019 r. Rektor zauważył, iż zgodnie ze złożonym przez wnioskodawcę oświadczeniem oraz informacjami zgromadzonymi w systemie USOS i POL-on student: rozpoczął studia na UW 1 października 2001 r. na kierunku geologia (został skreślony z listy studentów 5 marca 2005 r.); 1 października 2007 r. ponownie rozpoczął studia na kierunku geologia (studia I stopnia), gdzie był studentem do 7 września 2009 r. (uzyskał tytuł licencjata); z datą 1 października 2009 r. rozpoczął na UW studia na kierunku geologia (studia II stopnia), gdzie pozostawał studentem do dnia skreślenia (5 października 2011 r.); od 1 października do 8 listopada 2018 r. był studentem Międzynarodowej Wyższej Szkoły Logistyki i Transportu (kierunek transport; studia II stopnia); od 1 października 2019 r. podjął kształcenie w UW na kierunku zarządzanie bezpieczeństwem państwa (studia stacjonarne II stopnia), które kontynuuje do dziś. Uznał, że powyższe oznacza, iż prawo do ubiegania się o stypendium Rektora przysługiwało studentowi do 31 grudnia 2009 r., kiedy to minęły 54 miesiące od daty rozpoczęcia studiów po raz pierwszy. Dalej Rektor dostrzegł, że zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (dalej: Ministerstwo) dla biegu okresu 6 lat nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu winno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Rektor akcentował, że uczelnia, jako jednostka organizacyjna nadzorowana przez Ministerstwo, stosuje się do wytycznych i interpretacji tego organu. Stosując tę regulację do sprawy wnioskodawcy Rektor stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, gdyż od dnia rozpoczęcia studiów po raz pierwszy do dnia 1 października 2020 r. upłynął już okres 6 lat. Podkreślił, że obowiązujące w tym zakresie przepisy nie przewidują żadnych wyjątków. W skardze na decyzję Rektora, skarżąc tę decyzję w całości, skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy przez obrazę art. 7a i 107 K.p.a. w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz § 7 ust. 2 pkt 1 regulaminu poprzez nieprawidłową interpretację, niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że w jego przypadku przekroczony został okres 6 lat, w którym mógłby pobierać stypendium Rektora. Tak stawiając zarzuty wniósł o uchylenie w całości skarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej (z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik sprawy) oraz wydanie nowej korzystnej dla niego decyzji (także o zasądzenie kosztów). Skarżący uzasadnił swoje stanowisko. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. W zakresie interpretacji kluczowego dla sprawy art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy orzekały już sądy administracyjne, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Krakowie (por. wyrok z 25 stycznia 2021 r., III SA/Kr 394/20; dostępny: CBOSA). Sąd - w składzie orzekającym w tej sprawie - podziela w całej rozciągłości stanowisko wyrażone w tym wyroku i przyjmuje je za własne. Tezy i twierdzenia zawarte w uzasadnieniu w/w wyroku, jako szczególnie trafne i wyczerpujące, Sąd wielokrotnie obszernie przywoła niżej, jako swoje. Powołany wyżej przepis stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Wydając decyzje w sprawie (w obu instancjach) Rektor dokonał interpretacji analizowanego przepisu w ten sposób, że uznał za kluczowy okres, w jakim skarżący posiadał status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium skarżący posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat akademickich. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium - zdaniem Rektora - decydował zatem wyłącznie okres studiowania. Sąd nie podziela takiego zapatrywania opowiadając się za stanowiskiem wyrażanym w kształtującej się obecnie linii orzeczniczej wojewódzkich sądów administracyjnych, zgodnie z którym zastosowane na gruncie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta" (por. - m.in. - wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 czerwca 2020 r., II SA/Go 155/20; wyrok WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., II SA/Sz 222/20; wyrok WSA w Kielcach z 23 września 2020 r., II SA/Ke 356/20; dostępne: j/w). W powyższym zakresie Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną w w/w orzeczeniach i powołane w nich stanowisko K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), zgodnie z którym pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie (podkreślenie Sądu) stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie zaś z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w analizowanej ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 ustawy, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyrok WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., II SA/Sz 222/20: dostępny: j/w) Nadto trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 28 lipca 2020 r., II SA/Ol 107/20; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 czerwca 2020 r., II SA/Go 155/20; dostępny: j/w). Z art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 ustawy wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Rektor do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, błędnie wliczył cały okres studiowania przez skarżącego nie rozważając, czy świadczenie to faktycznie skarżącemu przysługiwało w rozumieniu podanym wyżej. W konsekwencji stanowisko Rektora, że wspomniany sześcioletni okres upłynął a odmowa przyznania skarżącemu stypendium była uzasadniona nie zasługuje na akceptację. Reasumując Sąd uznał, że skarżona decyzja dotknięta jest - mającym wpływ na wynik sprawy - naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, tj. art. 7 i 77 § 1 K.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącego (studenta) świadczeń istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium. Powyższe względy uzasadniały uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a). Ponownie rozpoznając sprawę Rektor uwzględni powyższą ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Stosownie do tego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.