IV SA/Wa 933/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2020 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę.

I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium" lub "SKO w [...]") z [...] lutego 2020 r., nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą, wydaną na skutek odwołania wniesionego przez P. T. (dalej: "skarżący") umorzyło postępowanie odwoławcze od decyzji Wójta Gminy B. (dalej: "Wójt") z [...] grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zezwolenia na usuniecie drzew oraz wymierzenia kary administracyjnej. II. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. II.1.Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Wójt Gminy B. orzekł m.in. o: (i) umorzeniu w części postępowanie przed organem w sprawie uzyskania zezwolenia na usunięcie 3 sztuk drzew z gat. olsza o obwodach pni mierzonych na wysokości 5cm: 2 szt. - 41,5 cm, 1 szt. drzewo dwupniowe - 39 cm i 39 cm oraz z gatunku wierzba - 31 cm rosnących na rowie - działka nr ewid. [...] w miejscowości S., jako bezprzedmiotowe. (ii) wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej M. i W. małż. W. za usunięcie 1 sztuki drzewa z gatunku olsza o obwodzie pnia mierzonego na wysokości 5 cm - 52,7 cm w wysokości 1185,75 zł. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Wójt wskazał w szczególności, że w świetle prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] grudnia 2018 r. właścicielami części działki nr [...], na której rosły usunięte drzewa, są W. i M. W. II.3. Odwołanie od decyzji Wójta wniósł skarżący. W odwołaniu zarzucił w szczególności, że granica między działką [...] i [...] przebiega między punktami 34-503 oraz 304-330, a nie między punktami 34-503 oraz 34-319 (taki przebieg granicy ustalił Sąd Okręgowy w [...]). Odwołujący zarzucił, że Wójt powinien powołać geodetę celem ustalenia "rzeczywistego przebiegu granicy między działkami nr [...] oraz [...] z uwzględnieniem zdjęć lotniczych". II.4. Kolegium uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazało w szczególności, że zgodnie z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Do umorzenia postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. dochodzi wówczas, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego będzie miała zatem miejsce wtedy m.in. jeżeli organ odwoławczy w toku postępowania ustalił, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie. Obowiązkiem organu odwoławczego, do którego wniesione zostaje odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji jest w pierwszym rzędzie ustalenie czy pochodzi ono od podmiotu dysponującego przymiotem strony prowadzonego postępowania. Okoliczność, że określona osoba brała udział w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie zwalnia bowiem organu odwoławczego od obowiązku zbadania, czy odwołanie wniosła osoba mająca przymiot strony. Samo doręczenie określonemu podmiotowi decyzji pierwszoinstancyjnej nie czyni z niego automatycznie strony tego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. O tym bowiem, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego nie decyduje sama wola czy subiektywne przekonanie danego podmiotu, bądź dopuszczenie go przez organ do udziału w nim lub poinformowanie o wyniku postępowania, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako interes prawny. W ocenie Kolegium podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 k.p.a., nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Przenosząc powyższe na grunt spornej sprawy Kolegium wskazało, że przedmiotem zaskarżonej przez P. T. decyzji Wójta Gminy B. jest okoliczność usunięcia 5 drzew z terenu części działki nr ewid. [...] stanowiącej rów w m. S., gmina B. Organ I instancji umorzył w części postępowanie jako bezprzedmiotowe i jednocześnie wymierzył M. i W. małż. W. administracyjną karę pieniężną za usunięcie bez wymaganego zgłoszenia 1 sztuki drzewa z gatunku olsza. Organ administracji publicznej, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 6 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r., poz. 55; dalej: "u.o.p.") orzekł wobec właściciela nieruchomości, karę za usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4 u.o.p. Z analizy akt sprawy wynika, że przedmiotowe drzewa porastały rów stanowiący część nieruchomości położonej w m. S., oznaczonej jako działka nr [...] (zob. wyrok Sądu Okręgowego w [...], [...] Wydział Cywilny - Odwoławczy Sygn. akt [...] Ca [...] z dnia [...] grudnia 2018 r.). Właścicielem tej nieruchomości są M. i W. małż. W., do nich należał obowiązek zgłoszenia zamiaru wycinki drzew. Nadto M. W. oświadczył również, że to on dokonał wycinki przedmiotowych drzew. Kolegium podkreśliło, że u.o.p. nie zawiera definicji pojęcia "strona" w postępowaniu dotyczącym wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia czy dokonania zgłoszenia. Niemniej w sprawie wymierzenia kary za usunięcie drzew czy krzewów ustalenie sprawcy tego deliktu administracyjnego determinuje krąg stron postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że stroną postępowania, jest wyłącznie ten podmiot, który dopuścił się czynu, za który ustawodawca przewidział tę karę (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2007 r. sygn. akt II OSK 428/06, LEX nr 325265; wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 803/09, LEX nr 607084; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 778/17; LEX nr 2381708). Powyższe dowodzi, że tylko M. i W. małż. W. winni być stronami tego postępowania. Bezspornym w sprawie jest, że odwołujący się – P. T. nie dokonał wycinki przedmiotowych drzew rosnących na rowie, stanowiącym część nieruchomości położonej w m. S., oznaczonej jako działka nr [...]. Odwołujący się nie jest także współwłaścicielem gruntu, przez który przebiega rów porośnięty drzewami, na którym doszło do wycinki i nie był zobligowany do dokonania stosownego zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4 u.o.p. Jakkolwiek odwołujący się brał udział w postępowaniu przed organem I instancji, zainicjował je i została mu doręczona decyzja organu I instancji, to sam udział w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie przesądza interesu prawnego jednostki w sprawie. Po analizie akt sprawy skład orzekający uznał, iż skoro P. T. nie jest on adresatem obowiązku określonego w rozstrzygnięciu, nie jest sprawcą tego deliktu administracyjnego to nie przysługuje mu legitymacja procesowa. Samo podniesienie argumentu, że drzewa rosną na rowie, sąsiadującym z terenem jego działki nr ewid. [...] nie jest wystarczające do przyznania mu interesu prawnego. Brak zaś interesu prawnego u odwołującego się uniemożliwia uzyskanie w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcia merytorycznego. Organ nie ma podstaw do rozstrzygania sprawy co do jej istoty, a zatem konieczne staje się umorzenie postępowania odwoławczego. III.1. Pismem z 23 marca 2020 r. P. T. (dalej: "skarżący") wniósł skargę na decyzje Kolegium do tutejszego Sądu zarzucając, że decyzja ta jest niesłuszna. W uzasadnieniu skargi podniósł, że Wójt przyjął, że drzewa, których dotyczyło postępowanie znajdowały się na działce nr [...] (jako dowód powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w [...]), jednakże błędne jest przekonanie, że M. i W. W. wycieli drzewa jedynie z ich działki nr [...] w miejscowości S., bo po ww. wyroku sądowym zdaniem skarżącego M. W. wg "własnego widzi mi się" wykreował nowy przebieg granicy - brak tam stałych znaków granicznych, nie powołał geodety, nie próbował się porozumieć ze skarżącym a mimo to zniszczył dotychczasową granicę o czym skarżący poinformował SKO w [...] pismem z dn. 9 stycznia 2020 r. Wycięte drzewa znajdowały się na działce nr [...] należącej do skarżącego zgodnie z przebiegiem granicy po punktach granicznych 34-503 i 34-330, również po wyroku sadowym drzewa te znajdowały się w granicach nieruchomości skarżącego. Co więcej, w ocenie skarżącego urzędnicy oddelegowani przez Wójta do dokonania oględzin nie mogli na gruncie stwierdzić, że przedmiotowe drzewa znajdowały się w granicach działki nr [...] (m.in. brak stałych punktów granicznych) opierali się na ortofotomapach (w aktach sprawy), co jest błędem, gdyż ortofotomapy są materiałem wyłącznie poglądowym. Dowodem w tej sytuacji są zdjęcia lotnicze. Mimo braku obiektywnej, rzetelnej wiedzy na temat przebiegu granicy a co za tym idzie braku możliwości stwierdzenia do kogo należały przedmiotowe drzewa wycięte przez M. W. III.2. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). IV.2. Przede wszystkim należy wskazać, że przedmiotem postępowania w sprawie usunięcia drzew nie jest rozstrzyganie sporów granicznych między właścicielami nieruchomości. W postępowaniu tym organ bada wyłącznie, czy zaszły okoliczności uzasadniające zastosowanie przepisów ustawy o ochronie przyrody dotyczących ochrony fragmentu przyrody w postaci drzew, tj. czy zachodzą podstawy do wydania określonych zezwoleń, wniesienia sprzeciwu lub wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej (art. 83 i n. u.o.p.). Natomiast ustalenie granic nieruchomości jest sprawą cywilną (w sensie materialnym), a etap administracyjny postępowania o rozgraniczenie ma charakter wstępny, tj. jego przeprowadzenie warunkuje otwarcie drogi sądowej (por. np. wyrok NSA z 7 września 2017 r., I OSK 408/17, CBOSA; uchwała składu 7 sędziów SN z 30 października 2014 r., III CZP 48/14, OSNC 2015/3/27; por. też J. Gudowski, Droga sądowa w sprawach o rozgraniczenie nieruchomości (na tle prawa geodezyjnego i kartograficznego), Przegląd Sądowy 1995, nr 2, s. 69). Sąd rozpoznaje wówczas sprawę od początku, nie będąc związany ustaleniem przebiegu granic dokonanym przez geodetę wyznaczonego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Obok wspominanego wyżej trybu nieprocesowego, ustawodawca dopuszcza jeszcze możliwość ustalenia przebiegu granicy w ramach powództwa o ochronę własności. Zgodnie z art. 36 ustawy z 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2020 r. poz. 272; dalej: "p.g.k."), sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości. Godzi się dalej podkreślić, że zarówno postanowienie o rozgraniczeniu, jak i wyrok zawierający rozstrzygniecie o rozgraniczeniu nieruchomości, korzystają z waloru prawomocności materialnej. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Po pojęciem "innych sądów" rozumie się także sądy administracyjne (por. np. A Jakubecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1-366, red. H.Dolecki i T.Wiśniewski, LEX 2013, teza 7 do art. 365). W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że orzekające w sprawie organy, a także Sąd, nie mogły w ogóle rozważać, czy przebieg granicy między działkami nr [...] (działka skarżącego) oraz nr [...] (działka należąca do małżonków W.) przebiega inaczej niż według punktów 34-503 i 34-319. W szczególności niedopuszczalne było ewentualne przyjęcie, że granica przebiega według wskazywanych przez skarżącego punktów 34-503 oraz 34-330. W uzasadnieniu wspominanego wyroku Sądu Okręgowego w [...], wydanego z powództwa małżonków W. przeciwko skarżącemu, wskazano w szczególności, że granica między działkami nr [...] i [...] winna biec zgodnie z danymi wynikającymi z ewidencji gruntów, czyli wzdłuż linii łączącej punkty 34-503 oraz 34-319, jako najbardziej zbliżonej do ostatniego spokojnego stanu posiadania. Sąd Okręgowy uwzględnił również zasadę słuszności, która nie pozwala promować osoby, która przez samowolne działania wytycza przebieg granicy według własnego uznania. Dalej Sąd Okręgowy wskazał, że ustalona granica ma regularny przebieg oraz jest równoległa do granic kolejnych działek znajdujących się na północ od działki [...]. Mając na uwadze powyższe okoliczności, a także zebrane w aktach liczne mapy i zdjęcia, należy przyjąć, że orzekające organy nie przekroczyły granicy swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) przyjmując, że sporne drzewa rosły na działce nr [...], której właścicielem nie jest skarżący. Na podstawie przestawionych zdjęć w konfrontacji z mapami wynika, że drzewa rosły właśnie na spornym fragmencie granicy wzdłuż rowu między punktami 330 i 319. Skarżący nie przedłożył do akt ekspertyzy geodezyjnej, która mogłaby podważyć takie ustalenia orzekających organów. Ergo, zasadnie Kolegium przyjęło, że skarżący nie jest stroną w sprawie uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew. Właściciel nieruchomości sąsiedniej nie jest bowiem stroną postępowania o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew (por. np. wyrok NSA z 15 stycznia 2020 r., II OSK 514/18, CBOSA). Tym bardziej skarżący nie miał statusu strony w sprawie dotyczącej wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usuniecie drzew bez zezwolenia lub zgłoszenia. W utrwalonym orzecznictwie NSA wskazuje się, że podmiotem mającym interes prawny w sprawie wymierzenia kary pieniężnej decyzją administracyjną, a więc stroną postępowania, jest wyłącznie ten podmiot, który dopuścił się czynu, za który ustawodawca przewidział tę karę. Nie może natomiast być uznany za stronę w postępowaniu prowadzonym w sprawie wymierzenia kary pieniężnej inny podmiot (np. ten, na którego gruncie rosły drzewa, lub który zawiadomił organ o wycięciu drzew i domaga się zastosowania kary wobec innego podmiotu). Postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia jest postępowaniem, którego jedynym celem jest ukaranie sprawcy nielegalnego czynu za popełnienie deliktu administracyjnego. Kara nakładana w tym postępowaniu jest zatem karą nakładaną w związku z naruszeniem interesu publicznego, nie zaś w związku z naruszeniem indywidualnego interesu właściciela. Właściciel może dochodzić od sprawcy odszkodowania za usunięcie drzew z jego nieruchomości na drodze cywilnej (por. np. wyrok NSA z 6 marca 2019 r., II OSK 966/17, CBOSA i cyt. tam orzeczenia). IV.3. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.