IV SA/Wa 781/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru kary biegnącej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

[...] sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: Spółka, skarżąca, strona) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru kary biegnącej. Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Strona wskazała, że na należącym do niej rachunku bankowym w banku [...] dokonano zajęcia na kwotę około [...] zł w związku z egzekucją należności wobec urzędu skarbowego. W uzasadnieniu wniosku storna stwierdziła, że uiszczenie wpisu od skargi doprowadzi do utraty przez nią płynności finansowej. Wskazała, że z prowadzonych przez nią dokumentów księgowych wynika, iż w 2015 r. w stosunku do 2014 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł. Wywiodła, że aktywa Spółki to środki trwałe i nieruchomości, które są niezbędne do jej dalszego funkcjonowania. Aktywa obrotowe to natomiast w głównej mierze (około [...] zł) niezwrócony przez organ podatkowy podatek VAT. Strona nie ma zatem możliwości pokrycia wpisu od skargi za pomocą wskazanych aktywów, ponieważ z jednej strony są to środki trwałe, których spieniężenie spowodowałoby "unicestwienie" Spółki, a z drugiej strony, jest to niezwrócony Spółce podatek VAT. Dalej wnioskodawczyni wywiodła, że poniesione przez nią koszty uzyskania przychodu, były kosztami niezbędnymi do dalszego funkcjonowania Spółki. Wykazała wysokość kosztów działalności operacyjnej w 2015 r. ([...] zł) i amortyzacji ([...] zł) oraz zużycia materiałów i energii ([...] zł), a także wynagrodzeń ([...] zł). Wskazała, że nie poniosła kosztów reprezentacji i reklamy. Podniosła, że w sierpniu 2015 r. zapłaciła kwotę ponad [...] zł na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. tytułem zabezpieczenia ewentualnych roszczeń organu podatkowego, co stanowiło dla Spółki ogromne obciążenie. Wywiodła, że poniosła olbrzymi wysiłek finansowy (również przy pomocy kredytu bankowego), starając się uniknąć wielomiesięcznej egzekucji, która mogłaby sparaliżować jej działalność, przy uzyskaniu zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o niezaleganiu w podatkach. Nadmieniła, że brak ww. zaświadczeń skutecznie eliminowałoby Spółkę z wszelkich przetargów i postępowań zakupowych, natomiast znaczoną część swoich przychodów uzyskuje w drodze realizacji zamówień publicznych, a ich brak poważnie uszczupliłby przychody Spółki oraz jej pozycję rynkową. Następnie wnioskodawczyni podniosła, że nie może dysponować środkami finansowymi na rachunku bankowym w Banku [...], z uwagi na fakt, że został on zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Stwierdziła też, że zatrudnia 10 osób, a łączna wysokość wynagrodzeń wynosi ponad 30.000 zł miesięcznie. Wskazała, że zapłata wpisu od skargi spowoduje także, iż nie będzie w stanie uregulować ciążących na niej zobowiązań, wynikających z zawartych kontraktów, których terminy płatności przypadają na najbliższe tygodnie. Nadmieniła, że trudną sytuację Spółki zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wydając w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 640/16 postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji [sprawa dotyczy określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2010 r. oraz wysokości odsetek od zaliczek miesięcznych (wraz z odsetkami około [...] zł) – przyp. referendarza sądowego]. Skarżąca wskazała także, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu z uwagi na konieczność zapłaty kwot podatków od towarów i usług, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, a także podatku dochodowego od osób prawnych oraz odsetek od zaliczek miesięcznych w tym podatku. Wnioskodawczyni skonstatowała, że zapłata ww. kwot bezsprzecznie doprowadzi Spółkę do utraty płynności finansowej, w tym przyczyni się do powstania trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań. W konsekwencji sprawi, że w odniesieniu do Spółki spełnione zostaną przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Przystępując do rozpoznania wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w Z. o zwolnienie od kosztów sądowych, w pierwszej kolejności należy wskazać, że wedle reguły wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Należy także wskazać, że z art. 246 § 2 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi w sprawie, w której kontroli Sądu podlegać będzie decyzja Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru kary biegnącej, wynosi 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; zob. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OSK 492/07. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to najwyższa opłata sądowa w sprawie. Wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też ewentualnych wpisów od zażaleń także jednorazowo wyniesie 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 oraz § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Przy opłatach sądowych ustalonych na wskazanym wyżej poziomie, należy stwierdzić, że wykazane przez skarżącą sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze, nie uprawniają do twierdzenia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Chociaż, jak podaje strona, środki znajdujące się na jej rachunku bankowym w Banku [...] zostały zablokowane, to okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia z dnia 14 kwietnia 2017 r., a także znane referendarzowi sądowemu z urzędu, nie dają bowiem podstaw do przyjęcia, że strona utraciła płynność finansową i pozbawiona jest możliwości prowadzenia określonej umową działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się tymczasem, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08 Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z oświadczenia Spółki z dnia 14 kwietnia 2017 r., które znajduje potwierdzenie w informacji ujawnionej w rejestrze przedsiębiorców KRS, kapitał zakładowy skarżącej wynosi [...] zł. Wedle zaś bilansu za ubiegły rok obrotowy, wartość środków trwałych Spółki wyniosła [...]zł. Spółka wykazała także zysk za ostatni rok obrotowy w wysokości [...] zł. Jakkolwiek skarżąca wywodzi, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, to nie ma podstaw, by stwierdzić, że utraciła ona możliwości funkcjonowania w obrocie gospodarczym. W szczególności w rejestrze przedsiębiorców KRS brak jest informacji o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej, czy informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Jak wynika z informacji podanych przez stronę w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku, pomimo znacznych obciążań finansowych związanych z obowiązkiem zapłaty należności podatkowych i zaległości z tego tytułu, Spółka podejmuje działania mające na celu otrzymywanie nowych zamówień i uzyskiwanie przychodów z tego tytułu. Skarżąca uzyskała kredyt bankowy i wywiązuje się ze zobowiązań wobec kontrahentów. Wykazane przez nią wielkości uiszczonych płatności tytułem podatku od towarów i usług (przykładowo [...] zł za fakturę [...], czy [...] za fakturę nr [...]) wskazują natomiast, że Spółka osiąga obroty wielokrotnie przewyższające wysokość pełnych kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Podnoszone przez stronę okoliczności, w szczególności fakt prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego, mogą świadczyć o trudnościach finansowych w prowadzeniu działalności Spółki, jednakże nie stanowią automatycznie o braku środków na poniesienie kosztów postępowania, zwłaszcza, gdy relacja wielkości tych kosztów do kwoty wielkości kapitału zakładowego Spółki, wartości jej majątku trwałego, czy osiąganych przez nią obrotów jest taka, jak w przedmiotowej sprawie. Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego, ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Mając to na względzie, należy też wskazać, że w świetle art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; LEX/el., 2016. Stan prawny na 31 marca 2016 r.). Jak natomiast wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (np. w postanowieniach z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I GZ 567/13 i I GZ 568/13. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy przyjąć, że może ona być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Z informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że skarżąca ma dwoje wspólników. Jeden z nich posiada 140 udziałów o łącznej wysokości [...] zł, a drugi 100 udziałów o łącznej wysokości [...] zł. W tej sytuacji skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych w celu uzyskania środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych, nie powinno wiązać się z nadmiernymi trudnościami. Biorąc zatem pod uwagę: 1) wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie, 2) brak przekonujących argumentów, które wskazywałyby, że skarżącą utraciła płynność finansową oraz 3) możliwość dokonania przez wspólników dopłat w celu wygospodarowania 200 zł na wpis od skargi i ewentualnie należne, inne opłaty sadowe, nie można uznać, że strona wykazała, iż w jej przypadku zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uiszczenie wpisu od skargi lub innych opłat sądowych w przedmiotowej sprawie, nie wpłynie negatywnie na zdolność Spółki do prowadzenia działalności określonej w jej umowie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.