IV SA/Wa 691/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 3185/16 postanawia 1) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika.

Postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. (dalej również jako "skarżącej") o wznowienie postępowania sądowego zakończonego na postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 3185/16 o odrzuceniu skargi A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 25 października 2016 r. w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia. W piśmie z dnia 12 kwietnia 2018 r. skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia. Następnie, w dniu 16 maja 20918 r. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazała, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że przeszła dwie operacje kręgosłupa. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Jako dochód wpisała "stypendium specjalne" w kwocie 400 zł. Zarządzeniem z dnia 18 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą: a) do złożenia oświadczenia o źródłach jej utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności należy wyjaśnić skąd skarżąca czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrania, b) do udokumentowania wysokości otrzymywanego stypendium specjalnego, o którym mowa w rubryce nr 10 formularza PPF; c) do złożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków, kont bankowych; d) do złożenia oświadczenia, jaki skarżąca ma tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywa (np. czy wynajmuje lokal – jeżeli tak, należy przedłożyć kopię umowy najmu) oraz, czy i ewentualnie jakie koszty ponosi miesięcznie z tego tytułu (ewentualnie czy koszty te ponosi ktoś inny); f) złożenie zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (w przypadku korzystania z pomocy społecznej należy nadesłać kopię decyzji o przyznaniu ewentualnie odmowie przyznania świadczeń z opieki społecznej); W piśmie z dnia 12 czerwca 2018 r. skarżąca oświadczyła, że: - jej źródłem utrzymania jest stypendium specjalne w kwocie 400 zł miesięcznie; - nie posiada rachunku bankowego; - nie korzysta z pomocy społecznej; - prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; - w lokalu nr [...] przy ul. [..] w P. zamieszkuje od 10 stycznia 2001 r. Do pisma dołączyła kserokopię zaświadczenia z urzędu skarbowego z 18 kwietnia 2018 r., z którego wynika, że w roku podatkowym 2017 nie uzyskała dochodów oraz częściowo nieczytelną kserokopię zaświadczenia o miejscu zamieszkania (z dnia 10 sierpnia 2015 r.). Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: W określonych sprawach przepisy prawa zwalniają skarżących od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Tymi kosztami są opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Oznacza to, że skarżący we wskazanych w ustawie postępowaniach sądowoadministracyjnych nie mają obowiązku uiszczać kosztów sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) oraz wydatków. Natomiast wydatki za stronę zwolnioną od kosztów sądowych z mocy prawa wykładane są z części budżetu sądu administracyjnego, w zakresie tego zwolnienia. Sprawy o których mowa, wymienia enumeratywnie art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwana dalej p.p.s.a. Według przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych skarżący w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi jest wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej odrzuceniem skargi na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 25 października 2016 r. w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia. Sprawy dotyczące orzekania o stopniu niepełnosprawności należą do spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OPP 116/06). W rezultacie, skarżąca w granicach niniejszej sprawy jest z mocy prawa zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Ponieważ w niniejszej sprawie nie istnieje obowiązek ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych, rozpoznanie tego wniosku jest zbędne (art. 249a p.p.s.a.). W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 249a p.p.s.a. Rozpoznając natomiast wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpatrywanej sprawie skarżąca we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazała, że nie posiada żadnego majątku a jedyny dochód stanowi stypendium specjalne w kwocie 400 zł. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku w szczególności poprzez wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności wyjaśnienia skąd skarżąca czerpnie środki na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, udokumentowania faktu otrzymywania i wysokości stypendium specjalnego, nadesłania wyciągów z kont bankowych, wyjaśnienia kwestii mieszkaniowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nie nadesłała dokumentów potwierdzających wskazane przez nią źródło dochodu, nie nadesłała także wyjaśnień ani dokumentów, na jakiej podstawie przebywa w zajmowanym przez siebie lokalu, jakie są koszty utrzymania tego lokalu, kto i w jakiej wysokości je ponosi. Nie nadesłała także zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Odnosząc się do powyższego wyjaśnić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje, z jakiego źródła te środki pochodzą i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). W orzecznictwie wskazuje się także, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej, nie sposób uznać, że wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w pkt 2 sentencji na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.