IV SA/Wa 397/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. G. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: 1. ustanowić dla T. G. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], 2. odmówić zwolnienia T. G. od kosztów sądowych

T. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia z dnia 30 listopada 2016 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz z zaświadczenia pracodawcy o zarobkach z dnia 15 listopada 2016 r., którego kopię dołączono do wniosku wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jego dochód stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy w średniej wysokości 1.969,34 zł netto miesięcznie. Majątek nieruchomy skarżącego stanowi dom z 1949 roku o powierzchni 120 m2, w połowie zamieszkiwany przez jego rodziców, nieruchomość rolna o powierzchni 1,9192 ha, przeznaczona m.in. pod uprawę zbóż oraz trzy budynki gospodarcze z lat pięćdziesiątych, a także samochód. Jak oświadczył wnioskodawca, przewlekłe schorzenia, odległość od miejsca zatrudnienia i praca w systemie zmianowym czynią koniecznym utrzymanie samochodu służącego dojazdom do pracy (62 km dziennie). T. G. nie ma oszczędności, papierów wartościowych, ani innych zasobów pieniężnych. Płaci alimenty na rzecz dwóch córek w łącznej wysokości 860 zł miesięcznie (+ 13,90 zł za przekaz pocztowy). Wedle przedstawionego zestawienia ponosi także następujące wydatki: węgiel (średnio 230 zł miesięcznie), woda i kanalizacja (90,39 zł miesięcznie), gaz (48,30 zł miesięcznie), energia elektryczna (96,65 zł miesięcznie), leki (200 zł miesięcznie), podatek od nieruchomości (średnio 47,17 zł miesięcznie), obowiązkowe ubezpieczenie OC rolników (487 zł rocznie), wywóz odpadów (474,34 zł), ubezpieczenie OC i przegląd samochodu (w sumie 849 zł rocznie). Średnią wysokość wymienionych wydatków skarżący określił na 1.706,76 zł miesięcznie. Wskazał, że ponadto ponosi koszty wyżywienia, ubrania, paliwa, napraw samochodu i korespondencji z organami administracji i sądami. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Co przy tym istotne, oceniając, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów ale również stan majątkowy. Wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość ewentualnych innych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192; § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Skarżący uzyskuje regularny dochód ze stosunku pracy. Jego wysokość wynosi średnio prawie 2.000 zł miesięcznie. W stosunku do dochodu deklarowanego przez wnioskodawcę w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3698/15 w październiku 2015 r. średni dochód wzrósł o nieco ponad 100 zł. Co przy tym istotne, z zaświadczenia pracodawcy z dnia 15 listopada 2016 r. wynika, że wynagrodzenie skarżącego rosło w kolejnych miesiącach (sierpień 1.590,97 zł, wrzesień: 1.858,51 zł, październik: 2.458,55 zł). Ponadto, jak wynika z oświadczenia T. G., jest on właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,9192 ha, która przynajmniej w części przeznaczona jest pod uprawę zbóż. Wedle informacji zawartych w wykazie beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl) T. G. (gmina T.) w roku budżetowym 2015 przyznano płatności w wysokości 1.493,83 zł. Mając powyższe na uwadze, nie można stwierdzić, że skarżący – osiągając regularny dochód ze stosunku pracy oraz dysponując majątkiem w postaci nieruchomości rolnej, przynajmniej częściowo przeznaczonej pod uprawę zbóż - jest osobą zdolną do zaspokojenia jedynie podstawowych potrzeb życiowych, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wedle przedstawionego przez stronę zestawienia wydatków gospodarstwa domowego (łącznie z alimentami płaconymi na rzecz córek) średnia ich wysokość wynosi 1.706,76 zł. Wprawdzie zestawienie to nie obejmuje całości ponoszonych przez skarżącego wydatków, jak choćby kosztów wyżywienia, ubrania, czy paliwa, jednakże należy zauważyć, że posiadane gospodarstwo rolne, z jednej strony pozwala wnioskodawcy na osiągnięcie dodatkowego dochodu, a z drugiej umożliwia ograniczenie wydatków na wyżywienie. Trzeba też mieć na względzie, że nie wszystkie wykazywane przez T. G. wydatki, jak chociażby koszty ubezpieczenia, czy należności podatkowe, mają charakter stałych, comiesięcznych obciążeń budżetu domowego. Skarżący jest zatem w stanie tak zaplanować wydatki, aby wygospodarować 100 – 200 zł z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. W świetle powyższego należy stwierdzić, że jakkolwiek ponoszone wydatki znacznie obciążają budżet domowy skarżącego, to nie na tyle, aby stwierdzić, że wygospodarowanie środków na wpis od skargi lub ewentualnie należne, inne opłaty sądowe, skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Wobec stwierdzenia, że T. G. nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymagało, czy spełnia on warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie jest ustalenie, jaką część kosztów skarżący może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wpis od skargi T.G. wynosi 200 zł, inne zaś – ewentualnie należne opłaty – nie przekroczą kwoty 100 zł. Ustalono też, że dochody i majątek skarżącego nie dają podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie poczynić oszczędności niezbędnych do uiszczenia tych opłat. Niemniej jednak, przy wysokości obciążeń gospodarstwa domowego kształtującej się na ustalonym wyżej poziomie, dochód skarżącego - nawet przy założeniu, że gospodarstwo rolne umożliwia mu z jednej strony uzyskanie dodatkowych środków, a z drugiej ograniczenie części wydatków - nie pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych do poniesienia kosztów ustanowienia adwokata. Biorąc przy tym pod uwagę, że T. G. nie ma oszczędności, ani innych zasobów pieniężnych, należy stwierdzić, że - bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu - nie jest on w stanie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, zostały zatem spełnione. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.