IV SA/Wa 324/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. i K. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. i K. C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] listopada 2011 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt II OZ 840/13 oddalił zażalenie M. C. i K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2013 r., którym odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe (ponad 20 zł) zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd drugiej instancji podzielił pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że skoro skarżący nie wykonali wezwania do nadesłania w zakreślonym terminie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń dotyczących ich sytuacji materialnej, to tym samym nie uprawdopodobnili, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, a w konsekwencji nie wykazali, że spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Następnie, na wezwanie Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 października 2013 r., skarżący uiścili wpis od skargi w kwocie 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 marca 2014 r. oddalił skargę M. C. i K. C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] listopada 2011 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Skarżący zwrócili się o sporządzenie uzasadnienia powołanego wyroku i doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Wezwani do uiszczenia opłaty kancelaryjnej z tego tytułu w kwocie 100 zł, złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części obejmującej rzeczoną opłatę kancelaryjną, przekraczającej 20 zł. Ponieważ w złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 16 czerwca 2014 r. skarżący podali takie same dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, jak we wcześniej składanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 marca 2012 r. i z dnia 22 maja 2013 r., pismem z dnia 4 lipca 2014 r. wezwano ich do wykazania zmiany okoliczności sprawy (pogorszenia sytuacji materialno-bytowej) od wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny powołanego na wstępie postanowienia z dnia 2 października 2013 r. W piśmie zawarto pouczenie m.in. o treści art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także poinformowano, że niewykonanie wezwania skutkować będzie odmową przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 lipca 2014 r. skarżący złożyli do akt sprawy kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym po raz czwarty w przedmiotowej sprawie podali te same informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Razem z formularzem nadesłali pismo z dnia 31 lipca 2014 r., w którym stwierdzili, że pogorszenie sytuacji materialno-bytowej nastąpiło poprzez konieczność dokonywania oszczędności w niezbędnych wydatkach miesięcznych na wyżywienie i lekarstwa, celem uiszczenia opłat sądowych, w części w sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że przedmiotowy wniosek jest już trzecim z kolei wnioskiem skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Pierwszy (z dnia 19 marca 2012 r.) został pozostawiony bez rozpoznania postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2013 r., natomiast drugi (z dnia 22 maja 2013 r.) został rozpoznany odmownie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r., od którego zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt II OZ 840/13. Sąd drugiej instancji podzielił przy tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że skarżący, nie składając do akt sprawy dokumentów i dodatkowych oświadczeń, pozwalających na dokonanie pełnej oceny ich możliwości płatniczych, nie wykazali, iż spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawomocne postanowienie Sądu z dnia 27 sierpnia 2013 r. o odmowie przyznania M. C. i K. C. prawa pomocy z zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, mogłoby zostać zmienione – a tym samym skarżącym można by przyznać prawo pomocy - jedynie w sytuacji przewidzianej w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 165 ppsa, to jest w razie zmiany okoliczności sprawy - takiej zamiany sytuacji rodzinnej, majątkowej lub dochodowej skarżących, która uprawniałaby do stwierdzenia, że nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Skarżący, zobowiązani do wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie ich żądania, nie wykazali jednak, że w ich przypadku zaszła tego rodzaju zmiana. Zarówno w nowo złożonym wniosku z dnia 16 czerwca 2014 r., jak i w kolejnym złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 31 lipca 2014 r., podali dokładnie te same dane, które przedstawiali w uprzednio składanych wnioskach. W piśmie z dnia 31 lipca 2014 r., odpowiadając na wezwanie z dnia 4 lipca 2014 r., stwierdzili natomiast lakonicznie, że pogorszenie sytuacji materialno-bytowej jest skutkiem konieczności dokonywania oszczędności na opłaty sądowe. Takie postępowanie skarżących nie stanowi właściwego wykonania obowiązku wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie im prawa pomocy. Jakkolwiek, w świetle art. 246 § 1 ppsa strona nie jest zobowiązana do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Sąd, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać na gołosłownych, niedających się zweryfikować, oświadczeniach strony. Tymczasem M. C. i K. C., składając kolejny już w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, podają dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zbieżne z przedstawianymi uprzednio. Jednocześnie konsekwentnie odstępują od uprawdopodobnienia dokumentami źródłowymi, bądź wiarygodnymi i wyczerpującymi dodatkowymi oświadczeniami, że w ich przypadku zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Do uwzględnienia przedmiotowego wniosku z pewnością nie jest wystarczające lakoniczne oświadczenie o konieczności ponoszenia dodatkowych oszczędności na opłaty sądowe. Przeciwnie, pośrednio może ono wskazywać, że skarżący są w stanie wygospodarować środki na poniesienie opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, której wysokość jest taka sama, jak kwota uiszczonego w przedmiotowej sprawie wpisu od skargi (100 zł). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.