II OZ 1236/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.C. i K.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 324/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.C. i K.C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] listopada 2011 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 324/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M.C. i K.C. przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt II OZ 840/13 oddalił zażalenie M.C. i K.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2013 r., którym odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe (ponad 20 zł) zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie, na wezwanie Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 października 2013 r., skarżący uiścili wpis od skargi w kwocie 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 marca 2014 r. oddalił skargę M.C. i K.C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] listopada 2011 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Skarżący zwrócili się o sporządzenie uzasadnienia powołanego wyroku i doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Wezwani do uiszczenia opłaty kancelaryjnej z tego tytułu w kwocie 100 zł, złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części obejmującej rzeczoną opłatę kancelaryjną, przekraczającej 20 zł. Ponieważ w złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 16 czerwca 2014 r. skarżący podali takie same dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, jak we wcześniej składanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 marca 2012r. i z dnia 22 maja 2013 r., pismem z dnia 4 lipca 2014 r. wezwano ich do wykazania zmiany okoliczności sprawy (pogorszenia sytuacji materialno-bytowej) od wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny powołanego na wstępie postanowienia z dnia 2 października 2013 r. W piśmie zawarto pouczenie m.in. o treści art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), a także poinformowano, że niewykonanie wezwania skutkować będzie odmową przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 lipca 2014 r. skarżący złożyli do akt sprawy kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym po raz czwarty w przedmiotowej sprawie podali te same informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Razem z formularzem nadesłali pismo z dnia 31 lipca 2014 r., w którym stwierdzili, że pogorszenie sytuacji materialno-bytowej nastąpiło poprzez konieczność dokonywania oszczędności w niezbędnych wydatkach miesięcznych na wyżywienie i lekarstwa, celem uiszczenia opłat sądowych, w części w sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Sąd I instancji zauważył, że przedmiotowy wniosek jest już trzecim z kolei wnioskiem skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Pierwszy (z dnia 19 marca 2012 r.) został pozostawiony bez rozpoznania postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2013 r., natomiast drugi (z dnia 22 maja 2013 r.) został rozpoznany odmownie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r., od którego zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt II OZ 840/13. Sąd drugiej instancji podzielił przy tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że skarżący, nie składając do akt sprawy dokumentów i dodatkowych oświadczeń, pozwalających na dokonanie pełnej oceny ich możliwości płatniczych, nie wykazali, iż spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji wyjaśnił, iż prawomocne postanowienie Sądu z dnia 27 sierpnia 2013 r. o odmowie przyznania M.C. i K.C. prawa pomocy z zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, mogłoby zostać zmienione – a tym samym skarżącym można by przyznać prawo pomocy - jedynie w sytuacji przewidzianej w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 165 p.p.s.a., to jest w razie zmiany okoliczności sprawy - takiej zamiany sytuacji rodzinnej, majątkowej lub dochodowej skarżących, która uprawniałaby do stwierdzenia, że nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Sad I instancji wskazał, iż skarżący, zobowiązani do wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie ich żądania, nie wykazali jednak, że w ich przypadku zaszła tego rodzaju zmiana. Zarówno w nowo złożonym wniosku z dnia 16 czerwca 2014 r., jak i w kolejnym złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 31 lipca 2014 r., podali dokładnie te same dane, które przedstawiali w uprzednio składanych wnioskach. W piśmie z dnia 31 lipca 2014 r., odpowiadając na wezwanie z dnia 4 lipca 2014 r., stwierdzili natomiast lakonicznie, że pogorszenie sytuacji materialno-bytowej jest skutkiem konieczności dokonywania oszczędności na opłaty sądowe. W ocenie Sądu I instancji takie postępowanie skarżących nie stanowi właściwego wykonania obowiązku wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie im prawa pomocy. Sąd, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać na gołosłownych, niedających się zweryfikować, oświadczeniach strony. Tymczasem M.C. i K.C., składając kolejny już w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, podają dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zbieżne z przedstawianymi uprzednio. Jednocześnie konsekwentnie odstępują od uprawdopodobnienia dokumentami źródłowymi, bądź wiarygodnymi i wyczerpującymi dodatkowymi oświadczeniami, że w ich przypadku zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji wyjaśnił, iż do uwzględnienia przedmiotowego wniosku z pewnością nie jest wystarczające lakoniczne oświadczenie o konieczności ponoszenia dodatkowych oszczędności na opłaty sądowe. Przeciwnie, pośrednio może ono wskazywać, że skarżący są w stanie wygospodarować środki na poniesienie opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, której wysokość jest taka sama, jak kwota uiszczonego w przedmiotowej sprawie wpisu od skargi (100 zł). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a., Sąd I instancji odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Zażalenie na ww. postanowienie złożyli M.C. i K.C. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zwolnienia z kosztów wpisu od skargi , w części ponad kwotę 40 złotych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie z kolei do treści art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zatem przepis ten umożliwia uchylenie lub zmianę ww. postanowień w sytuacji gdy dojdzie do zmiany okoliczności sprawy, przez co rozumieć należy zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniały wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane (tak: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 443). Porównując przedstawioną przez skarżących sytuację majątkową w postępowaniu poprzedzającym wydanie postanowienia Sądu z dnia 27 sierpnia 2013r. oraz okoliczności wskazane we wniosku z dnia 16 czerwca 2014 r. stwierdzić należy, że rację ma Sąd I instancji, że w sprawie nie zaszła taka zmiana okoliczności faktycznych która uzasadniałaby wydanie postanowienia o odmiennej treści. Oceny tej nie podważa stanowisko skarżących przedstawione we wniesionym zażaleniu. Należy również zauważyć, że zarówno na etapie wcześniejszego rozpoznawania wniosków, jak i obecnie, skarżący nie wykonali w sposób należyty wezwań odnośnie sprecyzowania i udokumentowania swojej sytuacji majątkowej. Z przyczyn leżących po stronie wnioskujących o prawo pomocy niemożliwe zatem okazało się ustalenie ich rzeczywistej sytuacji materialnej. Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.