IV SA/Wa 2509/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Rowiński, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), Protokolant st. ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z[...]sierpnia 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu odmówił potwierdzenia, że R.K.(dalej: skarżący) spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Wnioskiem z [...]marca 2019 r. skarżący zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o działaczach opozycji". W związku z tym, że w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące skarżącego, organ poinformował go o przysługujących uprawnieniach z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm.), zwanej dalej: "K.p.a." W wyznaczonym terminie skarżący zgłosił chęć zapoznania z aktami sprawy w Oddziale IPN w [...]. W dniu 5 lipca 2019 r. udostępniono skarżącemu akta sprawy. Do protokołu udostępnienia dokumentów wnioskodawca załączył wniosek o wszczęcie śledztwa zmierzającego do potwierdzenia jego działalności. Organ, odmawiając potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, wskazał, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące R. K., w tym m. in.: kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej WUSW w [...], sygn. IPN [...]z której wynika, że skarżący w dniu 22 grudnia 1981 r. został zarejestrowany jako TW "[...] do numeru [...]; wyeliminowany z czynnej sieci agenturalnej w dniu [...] października 1989 r. z powodu odmowy współpracy. Materiały dotyczące skarżącego złożono w archiwum Wydz. "[...]" do numeru [...]. Ponadto odnaleziono kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w W., sygn. [...]z której wynika, że skarżący został zarejestrowany przez Wydz. [...] jako TW "[...]" do numeru [...]w dniu [...]października 1989 r. z powodu odmowy ze skarżącym zakończono współpracę; materiały złożono w archiwum Wydz. "[...]" WUSW [...] do numeru [...] Odnaleziono zapis w dzienniku rejestracyjnym dotyczący nr. rejestracyjnego [...], sygn. [...], z którego wynika, że w dniu 22 grudnia 1981 r. do numeru [...] został zarejestrowany przez Wydz. IV TW "[...]materiały dotyczące skarżącego w dniu 6 listopada 1989 r. zostały przekazane do archiwum do numeru [...] oraz zapis w dzienniku archiwalnym WUSW [...] sygn. I, do numeru archiwalnego [...], sygn. [...] z którego wynika, że w dniu 6 listopada 1989 r. materiały dotyczące R. K.TW "[...] zarejestrowanego do numeru[...] zostały przekazane do archiwum. W rubryce: "Ilość teczek przekazanych do archiwum" widnieje zapis: "teczka personalna 1, teczka pracy 1". Wskazane dokumenty mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...] Karty ewidencyjne to sformalizowane druki, za pomocą których dokonywano rejestracji lub przekazywano różne informacje o osobie stanowiącej przedmiot zainteresowania SB. Karta [...] była wypełniana na podstawie karty [...] na której znajdowały się cztery rodzaje zapisów: 1. dane personalne osoby rejestrowanej; 2. informacje, kto prowadzi sprawę (osobę); 3. informacje o charakterze rejestracji (np. tajny współpracownik, figurant SOR itd.); 4. numer rejestracyjny sprawy (osoby). W dzienniku archiwalnym wpisywano akta (teczki) złożone do archiwum. Karta ewidencyjna [...] służyła przede wszystkim do zapisu danych o sprawach złożonych do archiwum. Natomiast dziennik rejestracyjny to inaczej księga, w której w kolejności chronologicznej rejestrowano wszelkie "zainteresowania operacyjne" SB - tj. kandydatów na współpracowników i różne kategorie współpracowników oraz sprawy operacyjne lub "zabezpieczenie operacyjne". W dzienniku rejestracyjnym nie umieszczano personaliów (ze względu na konspirację zainteresowań operacyjnych). Odrębny dziennik rejestracyjny prowadzono w Departamencie I MSW na potrzeby ewidencjonowania agentury i spraw operacyjnych wywiadu SB (rejestr spraw operacyjnych i dokumentacji operacyjnej Departamentu I MSW). Wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. R.K. wniósł skargę na decyzję z[...] sierpnia 2019 r., zarzucając rażące naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, poprzez nieuprawnione i nie poparte żadnymi dowodami przyjęcie, iż w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zachowały się dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez skarżącego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Sporządzenia i istnienia tych dokumentów skarżący nie był świadomy, albowiem nie uczestniczył w ich powstawaniu. Wprawdzie w postępowaniu z wniosku skarżącego organ nie miał obowiązku badania i rozstrzygania o współpracy z organami bezpieczeństwa, to jednak na organie spoczywał obowiązek wynikający wprost z art. 4 powołanej ustawy, ustalenia czy posiadane dokumenty archiwalne zostały wytworzone przy udziale skarżącego, jeżeli potwierdzają fakt jego rejestracji w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Poza dokumentami o charakterze wyłącznie ewidencyjnym, w archiwach IPN nie stwierdzono, aby skarżącego figurował w kartotekach, bazie akt paszportowych, w pomocach ewidencyjnych oraz w innych posiadanych zasobach. Podnosząc takie zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji). Celem decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji jest zatem stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Postępowanie przed Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej jest ograniczone, ponieważ sprowadza się do kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Postępowanie to ma na celu jedynie zbadanie obecności lub braku dokumentów o sprecyzowanych przez organ kryteriach w zasobach archiwalnych IPN. Organ nie prowadzi postępowania dowodowego na okoliczność, czy do określonej formy współpracy doszło, ponieważ ocena wiarygodności dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej została zastrzeżona dla właściwego sądu lustracyjnego. W konsekwencji istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przedmiocie stwierdzenia, czy skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji było wyłącznie ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące skarżącego spełniające kryteria określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Skoro w toku kwerendy zasobów archiwalnych odnaleziono pomoce ewidencyjne (zapis w dzienniku rejestracyjnym dotyczący nr. Rejestracyjnego[...], zapis w dzienniku archiwalnym, kartę ewidencyjną - kartę [...]) organów bezpieczeństwa państwa, potwierdzające fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa (o pseudonimie "[...] to oznacza, że w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, zachowały się dokumenty wytworzone przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Podnoszone w skardze zarzuty sprowadzają się do tego, że dokumenty przywoływane w zaskarżonej decyzji miały wyłącznie charakter ewidencyjny, co nie pozwala przypisać im charakteru takich dokumentów, które byłyby wytworzone przez osobę ubiegająca się o status działacza opozycji lub przy jej udziale. Zarzuty te pomijają treść art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, która wskazuje na to, że wystarczające jest odnalezienie pomocy ewidencyjnych, jak dzienniki rejestracyjne czy karty ewidencyjne. Treść dokumentów, które zachowały się w archiwum IPN, odnoszących się do skarżącego wskazuje, że został on przez organy bezpieczeństwa państwa zarejestrowany w 1981 r. jako tajny współpracownik o pseudonimie [...] co w obowiązującym stanie prawnym jest wystarczające do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W aktualny stanie prawnym ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty, jakie w odniesieniu do skarżącego zachowały się w archiwum IPN, stanowią przeszkodę do wydania pozytywnej decyzji w aspekcie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.