IV SA/Wa 2342/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy

G. S. złożył skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 420 zł skarżący złożył zażalenie na to zarządzenia i jednocześnie zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na postanowienie zostało uwzględnione i postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. I OZ 2043/16 uchylił zaskarżone zarządzenie, stwierdzają, że skoro przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca wysokość odszkodowania na kwotę 2.506,00 zł, to powinien mieć w sprawie zastosowanie § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 21, poz. 2193 ze zm.), a nie jak wskazał sąd pierwszej instancji, § 1 pkt 2 tego rozporządzenia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że do sierpnia 2016 r. były osobą bezrobotną, na utrzymaniu matki. Prowadzi działalność gospodarczą od sierpnia 2016 r. ale nie przynosi ona jeszcze dochodu (oświadczenie złożone 2 listopada 2016 r.). W sądzie gospodarczym w [...] toczy się postepowanie o odszkodowanie z tytułu wynagrodzenia za pracę w nadgodzinach. Wskazał, że wszystkie dostępne środki finansowe przeznacza na radców prawnych, korespondencję. Nie posiada dostępnych środków na koncie na dodatkowe koszty (np. sądowe). Z oświadczenia wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada mieszkanie o pow. 45 m2 (o szacunkowej wartości ok. 130.000 zł). Podał także, że posiada gospodarstwo rolne (o wartości ok. 200.000 zł), w skład którego wchodzą: lasy (0,4 ha), użytki rolne (ok. 1,4 ha) oraz 3 budynki, w tym jeden mieszkalny. Posiada oszczędności w kwocie ok. 1.200 zł. Podał, że jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji [...] ), oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...] (rok. produkcji [...]). W rubryce dotyczącej dochodów wpisał: "w chwili obecnej 0 zł z uwagi na początek działalności". Wymienił następujące opłaty: czynsz – 222,48 zł, energia elektryczna – 120 zł, gaz – 25 zł, opłata za leczenie – 100 zł. Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: Nadesłanie wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, - nadesłanie kopii faktur i rachunków dotyczących wydatków ponoszonych na miesięczne utrzymanie, Złożenie oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym dokumentów potwierdzających przychód z działalności gospodarczej, - złożenie oświadczenia, czy gospodarstwo rolne przynosi dochód, czy skarżący otrzymuje dopłaty bezpośrednie i czy korzystał z innych form pomocy finansowej w okresie ostatnich dwóch lat. Przy piśmie z dnia 26 kwietnia 2017 r. skarżący nadesłał: - wyciągi z 3 kont bankowych ( z okresu styczeń – marzec 2017 r.); - kopie faktur, rachunków, decyzji o wymiarze podatku, - oświadczenie o źródłach utrzymania (skarżący oświadczył, że źródłem utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza oraz oszczędności pieniężne wypracowane w okresie pracy w firmie [...], - oświadczenie dotyczące gospodarstwa rolnego, w którym stwierdził, że posiadane gospodarstwo nie przynosi żadnego dochodu mającego wpływ na utrzymanie, jedynym uprawianym areałem jest ogródek warzywny; ponadto oświadczył, że nigdy nie korzystał z dopłat bezpośrednich ani innych form pomocy dla rolników. Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpatrywanej sprawie skarżący we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, że rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, nie uzyskuje jeszcze dochodów. Podał także, że jest właścicielem mieszkania oraz gospodarstwa rolnego (1,4 ha użytków rolnych i 0,4 ha lasów) i trzech budynków , w tym jednego domu mieszkalnego. Skarżący wskazał wydatki (utrzymanie mieszkania i leki) w łącznej kwocie 467 zł. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku, w szczególności poprzez wskazanie źródeł jego utrzymania (wskazał stałe miesięczne wydatki, natomiast wysokość miesięcznych dochodów według jego oświadczenia wynosiła 0 zł), udokumentowania wydatków, nadesłanie wyciągów z kont bankowych, złożenia oświadczenia co do dochodów z gospodarstwa rolnego. Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie nadesłał m. in. oświadczenie, że źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza i oszczędności pieniężne, ponadto oświadczył, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, uprawiany jest jedynie ogródek warzywny. Skarżący nadesłał także wyciągi z kont bankowych (firmowe, osobiste i oszczędnościowe). Na koncie firmowym saldo początkowe (styczeń 2017 r.) wynosiło 3.574,15 zł, zaś saldo końcowe (koniec marca 2017 r.) wynosiło 507,94 zł. Na koncie osobistym saldo początkowe wynosiło 397,84 zł, zaś saldo końcowe wynosiło 2,94 zł, z tym, że należy wskazać, że na konto osobiste wpływały środki pieniężne – wpłaty gotówkowe: w dniu 2 stycznia 2017 r. była to wpłata 7.600 zł, w dniu 31 stycznia 2017 r. była to kwota 2000 zł, w dniu 6 marca na konto skarżącego wpłynęła natomiast kwota 1500 zł. W ocenie referendarza sądowego opisana sytuacja nie uzasadnia przyznania skarżącemu prawa pomocy, bowiem nie przedstawił takich okoliczności i dokumentów, które wskazywałby, że jego sytuacja materialna jest krytyczna i nie ma możliwości zgromadzić środków niezbędnych do dochodzenia swoich praw w sądzie. Jak wyżej wskazano, źródłem jego utrzymania – według jego oświadczenia - jest prowadzona działalność gospodarcza i oszczędności pieniężne. Nic nie wskazuje na to, że skarżący ma jakiekolwiek trudności z regulowaniem bieżących wydatków, czy zalega z opłatami. Ponadto należy podkreślić, że skarżący posiada zarówno mieszkanie jak i gospodarstwo rolne, w tym dom i budynki gospodarcze. W orzecznictwie sądów administracyjnych za ugruntowane uznać należy stanowisko, w świetle którego posiadanie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, gdyż tworzy możliwość generowania przychodów jako źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy tej nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości (zob. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., II OZ 149/16). W rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 420 zł, jednakże zarządzenie o wpisie zostało uchylone postanowieniem NSA z dnia 11 stycznia 2017 r. i według wytycznych zawartych w jego uzasadnieniu, należny w niniejszej sprawie wpis wynosi 101 zł (obliczony, zgodnie ze wskazaniem NSA, na podstawie § 1 § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżący może być zobowiązany na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niego wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji niemożliwe jest uiszczenie kosztów sądowych we wskazanej wyżej wysokości, jak również opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli skarżący uzna jego udział za potrzebny. Tym bardziej, że w uzasadnieniu wniosku skarżący podał, m. in., że w innym postępowaniu: "wszystkie dostępne środki finansowe przeznaczam na radców prawnych, korespondencję". Należy także podkreślić, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja utrzymująca w mocy orzeczenie o przyznaniu na rzecz skarżącego odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w wysokości 2506 zł. Skoro skarżący zdecydował się wystąpić na drogę sądową, bowiem w jego ocenie odszkodowanie powinno być wyższe, powinien zabezpieczyć środki potrzebne mu do dochodzenia swych praw. Tym bardziej, że kwota wpisu stanowi tylko nieznaczną część kwoty przyznanego odszkodowania - jak już wyżej wskazano - 101 zł Zaznaczyć trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania Biorąc powyższe pod uwagę uznano, że wyżej opisana sytuacja materialna skarżącego, pozwala na poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika we własnym zakresie, a odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawi skarżącego prawa do sądu. Z powyższych względów i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 158 § 1 i § 2 pkt 7 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.