IV SA/Wa 2205/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia "[...]" w R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w R. na postanowienie Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Stowarzyszenie "[...]" w R., w piśmie z 3 sierpnia 2017 r. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z 13 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że: (1) strona skarżąca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku, oszczędności ani rachunku bankowego, (2) stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje jakichkolwiek dotacji czy dofinansowań, (3) działalność stowarzyszenia opiera się wyłącznie na dobrowolnych składkach członkowskich i obejmuje szeroko określoną działalność regulaminową. W ocenie referendarza sądowego skoro Stowarzyszenie nie wprowadza rozwiązań organizacyjnych, tak aby zapewnić źródło dochodów w stałej, adekwatnej do zakresu podejmowanej działalności, wysokości, to samo pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych. Tym samym niezasadne jest zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego lub ustanowienie dla niej radcy prawnego. Referendarz wyraził przekonanie, że argumenty Stowarzyszenie wskazują, że jego członkami są osoby, które nie zapewniając źródeł finansowania działalności w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność ta będzie finansowana z budżetu Państwa. Strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 13 października 2017 r. Kwestionując ocenę referendarza sądowego odnośnie sytuacji majątkowej strona skarżąca wskazała, że: - błędnie określono sytuację formalno-prawną oraz nie zbadano wnikliwie sytuacji materialnej Stowarzyszenia, - odmowa przyznania prawa pomocy, osobom nie posiadającym wykształcenia prawniczego oraz doświadczenia procesowego stanowi ograniczenie konstytucyjnego prawa do obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis ten wprowadza ogólną zasadę, że zarówno koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która umożliwia stronom postępowania sądowego, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o zwolnienie ich z kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Z treści tych przepisów jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Innymi słowy, do dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o zastosowanie wobec niej prawa pomocy niezbędne jest przedstawienie przez stronę okoliczności uzasadniających udzielenie jej pomocy oraz dowodów stanowiących poparcie tych okoliczności. Na gruncie rozpoznawanego wniosku Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że wniosek o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu "[...]" w R. w zakresie całkowitym nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Oceny tej nie zmieniają zarzuty sformułowane w sprzeciwie od postanowienia referendarza. Zasadnie referendarz stwierdził, że strona skarżąca jest stowarzyszeniem zwykłym, które podobnie jaki inne organizacje tego typu zobligowane są do zapewnienia środków finansowych na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Decyzją członków stowarzyszenia został określony zakres działalności oraz sposób jej finansowania. Sąd przychyla się do stanowiska referendarza sądowego, że stowarzyszenie nie podjęło odpowiednich kroków, aby zapewnić zgromadzenie środków finansowych w wysokości zapewniającej prowadzenie działalności, np. poprzez pozyskanie nowych członków, ustalenie obowiązkowej składki członkowskiej i określenie jej wysokości na odpowiednim poziomie. Niezrozumiałe jest natomiast twierdzenie, że błędnie ustalono sytuację formalno-prawną i materialną Stowarzyszenia. Twierdzenie pozbawione jakichkolwiek konkretnych informacji o sytuacji strony skarżącej czyni niemożliwym dokonania ewentualnej ponownej oceny rzeczywistej sytuacji Stowarzyszenia. Odnosząc się zaś do zarzutu zawartego w sprzeciwie o braku wykształcenia prawniczego i doświadczenia procesowego wyjaśnić należy, że przesłanką udzielenia pomocy prawnej jest sytuacja materialna strony i jej możliwości płatnicze. Podkreślić należy, że Stowarzyszenie jest dobrowolnym zrzeszeniem osób, które przede wszystkim opiera swoją działalność na pracy społecznej swych członków. Istota stowarzyszenia pozwala zatem osiągnąć cele, które dla pojedynczych osób są niedostępne. Dlatego właśnie członkowie stowarzyszenia winni wykazywać się determinacją w dążeniu do osiągnięcia założonego celu, a zatem również w gromadzeniu swojego majątku, który w całości będzie mógł być przeznaczony na prowadzoną działalność społeczną. W przeciwnym razie, tzn. w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru pozyskania środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością stowarzyszenia, idea zawiązania stowarzyszenia upada, a jego dalszy byt pozostaje pod znakiem zapytania. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. W świetle powyższego za trafne Sąd uznał stanowisko referendarza, że żądanie Stowarzyszenia "[...]" przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i nie mogło zostać uwzględnione. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.