IV SA/Wa 1022/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia WSA Anna Szymańska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2017 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] listopada 2016 roku znak [...] 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym postanowieniem, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymano w mocy orzeczenie Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych (dalej jako "ANR") z [...] listopada 2016 r. o odmowie – wobec art. 61a § 1 K.p.a. - wszczęcia postępowania w sprawie zgody na nabycie nieruchomości rolnych, stanowiących działki ew. nr [...], [...], [...], [...], [...] (obr. [...], oraz nr [...] (obr. [...]) w gminie [...] przez spółkę, powstałą w wyniku przekształcenia dotychczasowego ich właściciela – [...] sp. z o. o., zwanej "Spółką". We wniosku o wyrażenie zgody Spółka powoływała art. 2a ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 2052). Uzasadniając orzeczenie przywołano następujące prawne i faktyczne uwarunkowanie sprawy: - obrót nieruchomościami rolnymi podlega przepisom ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego; z jej art. 2a ust. 1 wynika, że nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny; zgodnie z art. 2a ust. 4 pkt 1 ustawy, nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty może nastąpić za zgodą Prezesa ANR, wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej, wydanej na wniosek zbywcy, jeżeli: - wykaże on, że nie było możliwości nabycia nieruchomości rolnej przez następujące podmioty: rolnika indywidualnego, osobę bliską zbywcy, Skarb Państwa, jednostkę samorządu terytorialnego, kościelną osobę prawną lub związek wyznaniowy, park narodowy na cele związane z ochrona przyrody; - nabywca daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej; - w wyniku nabycia nie dojdzie do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych, - z dyspozycji art. 2a ust. 4 pkt 1 wynika zatem, że aby postępowanie w przedmiocie wyrażenia zgody mogło się toczyć na wniosek zbywcy musi zostać wskazana konkretna nieruchomość oraz jej nabywca, - zgodnie z art. 61 K.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu; z art. 61a § 1 Kodeksu wynika z kolei, że gdy z uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie w tym przedmiocie, - z przeprowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego jednoznacznie wynika, że nabywca nieruchomości nie istnieje; ma nim być bowiem spółka – [...] spółka z o. o. Spółka komandytowa z siedzibą w [...]; ma ona dopiero powstać z przekształcenia wnioskodawcy (Spółki); nabywca nie istnieje - brak jest zatem elementu podmiotowego postępowania; uzasadnia to odmowę jego wszczęcia z innych, uzasadnionych przyczyn. W skardze zarzucono naruszenie: - art. 61a § 1 K.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a - w konsekwencji -naruszenie art. 61 § 3 K.p.a., w związku z jego § 1, - art. 6, 7, 8, 12 i 77 K.p.a., poprzez niewypełnienie ich dyspozycji, - art. 2a ust. 4 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 4 lit. b i ust. 4 pkt 2 lit. a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, poprzez ich błędną wykładnię. W odpowiedzi na skargi organ administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko, zajęte w zaskarżonym akcie. Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony akt wydano z naruszeniem przepisu postępowania, zakreślającego przypadki, gdy zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania. W rozpoznawanej sprawie niesporne są okoliczności faktyczne oraz brzmienie regulacji prawnych, mających zastosowanie w danej sprawie, przytoczonych przez organ w zaskarżonym postanowieniu, którego treść uprzednio zreferowano. Różnica stanowisk sprowadza się do tego, czy nieistnienie w obrocie prawnym podmiotu, na rzecz którego ma być przeniesiona własność nieruchomości rolnej, jest formalną przeszkodą dla wszczęcia postępowania w przedmiocie wyrażenia zgody, o której mowa w art. 2a ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Jak trafnie wywieziono w skardze, ustawodawca dopuścił wprawdzie możliwość odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, pomimo wpływu stosownego wniosku (art. 61a K.p.a.). Dotyczy to jednak sytuacji, gdy prowadzenie postępowania nie jest możliwe m.in. z powodów formalnych – np. w danej sprawie wydano już ostateczne rozstrzygnięcie. Tego rodzaju przeszkody nie zostały wykazane przez organ w rozpoznawanej sprawie. Przywoływanym w uzasadnieniu powodem odmowy wszczęcia postępowania było nie istnienie w obrocie prawnym podmiotu, na rzecz którego miałoby dojść do przeniesienia własności nieruchomości gdy we wniosku wskazywano jedynie, że ma on powstać w przyszłości, wobec zamiaru przekształcenia Spółki. Jednocześnie z przepisów prawa materialnego nie wynika, aby postępowanie mogło być wszczęte jedynie w sytuacji, gdy na dzień składania wniosku istnieje w obrocie prawnym podmiot, na rzecz którego ma być przeniesiona własność. Wprawdzie z art. 2a ust. 4 pkt 1 lit. b ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, należy wnosić, że we wniosku powinny być wskazane nazwa podmiotu, na rzecz którego miałaby być przeniesiona własność. Przedmiotem oceny organu ma być bowiem to, czy będzie on spełniał warunki, określone w danym przepisie. Jednak w danym przypadku konkretna nazwa jednostki (po przekształceniu Spółki) została przywołana. Natomiast z danego przepisu nie wynika wprost, że sam brak istnienia w obrocie prawnym podmiotu, na który ma być w przyszłości przeniesiona własność, jest przeszkodą wszczęcia postępowanie w przedmiocie zgody na przeniesienie własności ruchomości rolnej. Okoliczność ta może mieć wyłącznie znaczenie w kontekście późniejszej oceny (po wszczęciu postępowania), czy jest spełniony warunek materialny zgody, zakreślony w przywołanym art. 2a ust. 4 pkt 1 lit. b. Dana problematyka nie pozostaje więc w związku z dopuszczalnością samego wniosku, lecz z jego zasadnością - czy może on zostać uwzględniony, co do meritum. To zaś może być oceniane dopiero po wszczęciu postępowania w przedmiocie wyrażenia zgody. Organ administracji nie zajął expressis verbis stanowiska w kwestii, czy nieistnienie jeszcze w obrocie prawnym podmiotu jest przeszkodą, w kontekście spełnienia wymagań materialnych, zakreślonych w art. 2a ust. 4 pkt 1 lit. b ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Poprzestał na wyrażeniu mylnej oceny, jakoby brak w obrocie prawnym podmiotu, na rzecz którego ma być przeniesiona własność, stanowił przeszkodę formalną dla wszczęcia postępowania. Przedwczesne byłoby wobec tego wyrażenie w tym zakresie opinii przez Sąd, w kontekście wywodów skargi. Godziłoby to w zasadę instancyjności postępowania administracyjnego, przed kontrolą zasadności rozstrzygnięcia przez Sąd Administracyjny. W takiej sytuacji nie jest też możliwa konstatacja Sądu, że ewentualne naruszenie przepisów postępowania nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 na podstawie art. 200 wskazanej ustawy.