IV SA/Po 58/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2017 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego oddala skargę

IV SA/Po 58/17 U z a s a d n i e n i e Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] po ponownym rozpoznaniu sprawy działając na podstawie art. 104 i 107 Kpa (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.), art. 7 ust. 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 966 z późn. zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. Nr 156, poz. 1817 z późn. zm.) – po rozpatrzeniu wniosku S. W. odmówił wnioskodawczyni przyznania dodatku mieszkaniowego z uwagi na odmowę złożenia oświadczenia o stanie majątkowym wszystkich pełnoletnich członków rodziny prowadzących wspólnie ze S. W. gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono co następuje: S. W. wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego złożyła 26 lutego 2016 r. Podczas rozpatrywania wniosku ustalono, że wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania o powierzchni 58,39 m2 i wraz z dwoma pełnoletnimi synami prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczenie o stanie majątkowym złożyła wyłącznie wnioskodawczyni, natomiast jej synowie odmówili złożenia oświadczeń. Powodem uchylenia decyzji odmownej wydanej [...] marca 2016 r. przez Prezydenta Miasta K. była to, że organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawczyni nie pouczono o regulacji zawartej w art. 7 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, z której wynika, że odmowa złożenia oświadczenia o sytuacji majątkowej spowoduje odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego. Omawiając ustalenia przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji przedstawił historię związaną z przeprowadzonymi wywiadami i ponieważ ostatecznie synowie wnioskodawczyni nie złożyli oświadczeń o swojej sytuacji majątkowej Prezydent Miasta K. odmówił przyznania dodatku. W odwołaniu S. W. zarzuciła, że spełniła wymogi uzasadniając przyznanie jej dodatku i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odwołaniu podniesiono również, że organy rozpoznające wniosek nękały wnioskodawczynię i jej rodzinę wywiadami środowiskowymi. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium stwierdziło, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 966 z późn. zmianami). Przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych w sposób jednoznaczny określają kryteria nabycia prawa do uzyskania dodatku mieszkaniowego. Warunkiem jego otrzymania jest łączne spełnienie następujących warunków: 1) zajmowanie lokalu mieszkalnego o określonej normatywnej powierzchni użytkowej, z uwzględnieniem liczby członków gospodarstwa domowego: 2) osiąganie określonego dochodu w przeliczeniu na jednego członka gospodarstwa domowego; 3) tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Kolegium podkreśliło, że dodatek mieszkaniowy jest szczególnym świadczeniem pieniężnym stanowiącym formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Jego istota polega na udzieleniu wsparcia przez gminę osobom znajdującym się w trudnej sytuacji, celem umożliwienia im zapłaty czynszu oraz pokrycia innych obciążających je wydatków na zajmowany lokal. Nic budzi zatem wątpliwości, że organ administracji publicznej rozstrzygając o przyznaniu tego świadczenia, powinien poprzedzić decyzję dokonaniem, szczegółowych ustaleń gwarantujących, aby pomoc w tej formie trafiała do osób rzeczywiście jej potrzebujących. W przepisie art. 7 ust. 3 cyt. wyżej ustawy ustawodawca wprowadził instytucję wywiadu środowiskowego, mającą na celu dokładne ustalenie faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy oraz faktycznej liczby osób wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą. Przepis art. 7 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych upoważnia właściwy organ do przeprowadzenia wywiadu .środowiskowego i do odebrania w tych ramach od wnioskodawcy oraz innych członków gospodarstwa domowego złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych ruchomości i nieruchomości oraz zasobów pieniężnych. Jednocześnie z § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (Dz. U. z 2013 r. poz. 589), wydanego na podstawie art. 7 ust. 15 ww. ustawy, wynika, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i na jego podstawie ustala faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy. Podczas wywiadu upoważniony pracownik bada aktualną sytuację dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy oraz może żądać od niego i innych członków gospodarstwa domowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Kolegium wskazało, że omawiane przepisy nakładają na wnioskodawcę wymóg współdziałania z organem właściwym w sprawach dodatków mieszkaniowych w celu dokładnego ustalenia okoliczności faktycznych, zaś kwestionowanie podejmowanych przez niego działań w realizacji obowiązków ustawowych można poczytywać za odmowę, o której mowa w art. 7 ust. 4 cyt. ustawy. Z akt zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że pomimo podjętych przez organ I instancji działań w celu uzyskania oświadczeń majątkowych od zamieszkujących wspólnie ze S. W. jej pełnoletnich synów: M. W. i M. W., z uwagi na brak współdziałania z organem nie zostały złożone. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego organ rozpoznający wniosek kilkakrotnie wyznaczał terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o których informował S. W. i synów M. i M. W.. W zawiadomieniach tych informował również, że wnioskodawczyni i pozostali pełnoletni członkowie wspólnie zamieszkujący zobowiązani są do złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym. Z treści zawiadomień wynikało bezspornie jaki był cel przeprowadzenia wywiadu oraz jakie informacje organ chciał uzyskać. W zawiadomieniach zawarto także informację o danych osobowych pracownika i telefon kontaktowy, pod którym można było skontaktować się w sprawie zaplanowanego wywiadu środowiskowego. Odwołująca się miała więc możliwość wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, mogła też złożyć wniosek o wyznaczenie innego, dogodnego dla niej terminu, bądź ustalić inne godziny przeprowadzenia wywiadu. Z uwagi na fakt. iż w żadnym z wyznaczanych terminów synowie wnioskodawczym nie byli obecni, organ na podstawie art. 64 Kpa wezwał S. W. do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma poprzez złożenie oświadczeń majątkowych pełnoletnich domowników. Pomimo upływu zakreślonego terminu S. W. nie złożyła wymaganych dokumentów. W dniu 17 sierpnia 2016 r. dostarczyła jedynie własne aktualne oświadczenie majątkowe. W ocenie Kolegium celem ustawy o dodatkach mieszkaniowych jest wsparcie osób, które znajdują się w trudnej sytuacji i nie są w stanie pokryć bieżących wydatków na zajmowane mieszkanie. Dlatego też osoby ubiegające się o przyznanie tego świadczenia są zobowiązane do współdziałania z organem właściwym w sprawach dodatków mieszkaniowych w celu dokładnego ustalenia okoliczności taktycznych. Staranie się o uzyskanie dodatku mieszkaniowego jest bowiem wyłącznie uprawnieniem, które wprawdzie wiąże się z koniecznością spełnienia przepisanych prawem warunków, takich jak czynne współdziałanie z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny, jednak nie daje organowi możliwości wyegzekwowania oczekiwanych zachowań wnioskodawcy. Brak dokonania wyjaśnień ze strony wnioskodawcy uprawniało właściwy organ do wydania negatywnej decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego. Ponadto zdaniem Kolegium, osoby starające się o przyznanie świadczeń ze środków publicznych obowiązane są poddać się wymogom nałożonym na nie przepisami prawa. Z akt sprawy wynika, że S. W. od wielu lat korzysta z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego. A więc w ocenie Kolegium organ nie tylko może, lecz przy tak długim okresie pobierania dodatku mieszkaniowego nawet powinien skorzystać z możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem zbadania faktycznej sytuacji mieszkaniowej, a także majątkowej wnioskodawczyni. Ponieważ ostatecznie organy nie mogły w sposób zgodny z przepisami sytuacji wyjaśnić SKO w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję pierwszej instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. W. kwestionowała argumenty zaskarżonych decyzji i wnosiła o ich uchylenie. Zdaniem skarżącej złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, a żądanie oświadczeń od jej synów jest niezgodne z prawem i nie wynika z przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Podkreślając, że z tej formy pomocy korzysta od 2009 r. zarzucała, że nigdy takich żądań do niej organ nie wysuwał. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Prawny charakter dodatku mieszkaniowego uregulowanego w ustawie z 21 czerwca 2001 o dodatkach mieszkaniowych (tj. Dz. U z 2017 poz. 180) można określić jako szczególne świadczenie pieniężne wypłacane przez gminę na rzecz wskazanych w ustawie osób o niskich dochodach, znajdujących się w trudnej sytuacji, którym przysługuje tytuł prawny do lokalu, w celu umożliwienia im zapłaty czynszu oraz pokrycia innych obciążających je wydatków za zajmowany lokal. Podstawowym kryterium, od którego ustawa uzależnia przyznanie dodatku, jest poziom dochodu przypadającego na jedną osobę w gospodarstwie domowym, liczonego według zasad przyjętych w art. 3 ust. 1-4. Drugą przesłankę stanowi kryterium powierzchni uregulowane w art. 5 ust. 1 – 5. A zatem dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego zagadnienie kluczowe stanowi liczba osób pozostających we wspólnym z wnioskodawcą gospodarstwie domowym zgodnie z art. 4 ustawy. W przedmiotowej sprawie jest niespornym, że w dacie składania wniosku i rozstrzygnięć obu organów razem ze skarżącą zamieszkiwało dwóch pełnoletnich synów. Osoba ubiegająca się o przyznanie dodatku mieszkaniowego powinna złożyć w urzędzie właściwej gminy - wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego w/g wzoru przewidzianego w rozporządzeniu Rady Ministrów z 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. z 2001 nr 156 poz. 1817 ze zm.) oraz - deklarację o wysokości dochodów gospodarstwa domowego w/g wzoru stanowiącego załącznik nr [...] do przytoczonego wyżej rozporządzenia. Artykuł 7 ust. 4 Ustawy o dodatkach mieszkaniowych przewiduje jednak, że upoważniony przez organ pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych – ruchomości i nieruchomości - zasobów pieniężnych, a odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. W świetle powyżej omówionej regulacji chybionym jest zarzut skarżącej, że dla pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku wystarczającym jest oświadczenie o stanie majątkowym złożone przez nią samą. Należy podkreślić, że wspomniany przepis mówi o oświadczeniu składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej, a porządek prawny nie przewiduje możliwości składania oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej za inną osobę. Należy również podzielić pogląd prezentowany przez organ odwoławczy, że organy administracji nie dysponują środkami umożliwiającymi przymuszenie kogokolwiek do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, a jedynie odmowa złożenia takiego oświadczenia może się wiązać z negatywnymi skutkami – jak w niniejszej sprawie z odmową przyznania dodatku mieszkaniowego. Kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcia Sąd uznał, że organy administracji w sposób wyczerpujący ustaliły stan faktyczny, a brak spełnienia przez członków rodziny wnioskodawczyni wymagań ustawowych uzasadniał odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego. Z powyższych względów na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 poz. 718) orzeczono jak w sentencji wyroku. MZ