III SA/Łd 439/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2017 r. wniosku B. D. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi B.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: przywrócić B. D. termin do wniesienia skargi.

Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło niedopuszczalność wniesionego przez B. D. odwołania od pisma Referenta Centrum Świadczeń Socjalnych w [...] z dnia [...]. W dniu 20 maja 2016r. B. D. wniosła skargę na to postanowienie. W skardze zawarła m.in. wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wniosek ten uzasadniła tym, że nie otrzymała zaskarżonego postanowienia, nie otrzymała żadnego awiza z poczty. Wyjaśniła, że dnia 19 maja 2016r. w SKO w [...] poinformowano ją, że wcześniej wysłano do niej zaskarżone postanowienie, ale ona nic o tym nie wiedziała, ksero postanowienia odebrała w SKO w [...] w dniu 19 maja 2016r. Dalej podała argumenty uzasadniające zasadność skargi. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej odrzucenie, zaś w razie uwzględnienia przez Sąd wniosku skarżącej o przywrócenie terminu o jej oddalenie. Zarządzeniem z dnia 29 lipca 2016r. skarżąca została wezwana do złożenia wyjaśnień na okoliczność awizowania zaskarżonego postanowienia, tj. czy składała reklamację w placówce pocztowej w przedmiocie wadliwego awizowania korespondencji kierowanej na jej adres, a jeśli tak to o załączenie odpowiedzi placówki pocztowej na tę okoliczność, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 11 sierpnia 2016r. poinformowała, że próba złożenia reklamacji została przez nią podjęta w urzędzie pocztowym A. jednak poinformowano ją, że w sytuacji, w której przesyłka pocztowa nie zaginęła nie ma możliwości złożenia reklamacji. Postanowieniem z dnia 16 września 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił B. D. przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu podniesiono, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone B. D. w dniu 22 marca 2016r. w formie doręczenia zastępczego. W dniu 8 marca 2016r. doręczyciel nie zastał adresata i pozostawił awizo w jej skrzynce pocztowej. Ponownie przesyłka była awizowana w dniu 16 marca 2016r. Skarżąca nie odebrała przesyłki w urzędzie pocztowym. W związku z czym w dniu 24 marca 2016r. odesłano ją do nadawcy. Skarga została wniesiona w dniu 20 maja 2016r. czyli po upływie wymaganego terminu. W ocenie sądu skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Nie można oprzeć wniosku o przywrócenie terminu na okoliczności niedoręczenia aktu administracyjnego. Brak doręczenia aktu nie może stanowić podstawy przywrócenia terminu. Skarżąca nie wykazała, że złożyła u operatora pocztowego skuteczną skargę na czynności doręczenia i wadliwego awizowania przez doręczyciela. Mając to na uwadze sąd odmówił przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia skargi. Na wymienione postanowienie B. D. wnosiła zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2016r. w spr. I OZ 1562/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie przez WSA w Łodzi, iż uchybienie terminowi przez stronę nie wystąpiło bez jej winy jest przedwczesne. Sąd ten nie rozważył bowiem, co podniosła skarżąca, czy w ogóle istnieje możliwość złożenia reklamacji z tytułu zaginięcia zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej – o którym to zawiadomieniu mowa w art. 44 § 2 k.p.a. Od tego zależała zaś skuteczność zarządzenia Sądu pierwszej instancji z dnia 29 lipca 2016 r. Ponadto Sąd ten nie rozważył obiektywnie wiarygodności twierdzeń skarżącej w świetle okoliczności i chronologii sprawy, przy uwzględnieniu doświadczenia życiowego i zasad logiki. W ocenie NSA wymagania stawiane adresatowi wnoszącemu o przywrócenie terminu ze względu na brak doręczenia korespondencji nie mogą być nadmierne, niemożliwe faktycznie do wypełnienia. Okoliczności wskazywane przez wnioskodawcę i występujące w sprawie powinny być zatem jedynie rozsądnie i logicznie powiązane z faktem niedotrzymania terminu dla dokonania określonej czynności. Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji stosując art. 86 § 1 p.p.s.a. zobowiązany był do dokładnego rozważenia obiektywnych okoliczności sprawy związanych z wnioskiem skarżącej – w świetle doświadczenia życiowego, logiki i wiarygodności formułowanych przez stronę twierdzeń oraz jej działania. Nie można przy tym nie uwzględnić chronologii czynności skarżącej. Sąd ten ograniczył się tymczasem wyłącznie do stwierdzenia braku bezpośrednich podstaw do twierdzenia, że skarżąca uchybiła terminowi bez swej winy. Brak jest jednak w uzasadnieniu postanowienia dostatecznie uzewnętrznionej oceny okoliczności sprawy z perspektywy doświadczenia życiowego składu orzekającego Sądu i wiarygodności twierdzeń skarżącej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, stosując art. 185 § 1 p.ps.a. w zw. art. 197 § 2 p.p.s.a. Sąd ten zastosuje się do przedstawionej oceny prawnej, w sposób pogłębiony rozważając, czy w świetle jego doświadczenia życiowego, zasad logiki, chronologii w sprawie oraz określonej oceny wiarygodności twierdzeń skarżącej uznać można, że do uchybienia przez nią terminowi w sprecyzowanych okolicznościach sprawy nie doszło z winy B. D. W dniu 17 lutego 2017r. SKO w [...] złożyło odpowiedź urzędu pocztowego na reklamację z której wynika, że doręczyciel z powodu nieobecności adresata awizował przesyłkę w dniu 8 marca 2016r. a zawiadomienie z informacją o nadejściu przesyłki i możliwości jej odbioru w urzędzie pocztowym pozostawił w pocztowej skrzynce oddawczej adresatki. Zawiadomienie powtórne dnia 15 marca 2016r. również doręczono do skrzynki oddawczej adresatki. Nadto z informacji doręczyciela wynika, że skrzynka pocztowa B. D. nie jest opróżniana na bieżąco. Sąsiedzi informowali listonosza, że B. D. nie przebywa pod tym adresem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek skarżącej jest uzasadniony. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, rozpoczyna zatem bieg od daty powzięcia wiadomości, iż do uchybienia terminu doszło. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Z wymienionych przepisów wynika, że uchybiony termin do dokonania czynności procesowych należy przywrócić jeżeli łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin; we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest kwestia przywrócenia B. D. terminu do winienia skargi na postanowienie SKO w [...] z [...]. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że wymienione postanowienie zostało wysłane skarżącej na podany przez nią adres a mianowicie [...] ul. C. W dniu 8 marca 2016r. doręczyciel nie zastał adresata w mieszkaniu i zostawił awizo w skrzynce pocztowej skarżącej zaś przesyłkę pozostawił w urzędzie pocztowym. Przesyłka ponownie została awizowana w dniu 16 marca 2016r. Ponieważ przesyłka nie została odebrana przez adresata w dniu 24 marca 2016r. zwrócono ją do nadawcy. B. D. jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia skargi podała fakt, że nie wiedziała o nadejściu przesyłki gdyż w jej skrzynce pocztowej nie było żadnego awiza. O tym, że przesyłka była jej wysłana dowiedziała się w dniu 19 maja 2016r. będąc tego dnia w SKO w [...]. Tego też dnia w siedzibie organu odwoławczego odebrała kserokopię zaskarżonego postanowienia. Przesyłka zawierająca zaskarżone postanowienie została doręczona skarżącej w trybie doręczenia zastępczego, o którym mowa w art.44 K.p.a. Zgodnie z treścią art.44 § 1 K.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. W myśl art.44 § 2 K.p.a. zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Zgodnie z treścią art.44 § 3 K.p.a. w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. W myśl art.44 § 4 K.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Przepis art.44 K.p.a. wprowadza fikcję doręczenia zastępczego. Fikcja ta polega na uznaniu za skuteczne mimo, że strona postępowania nie zapoznała się z treścią kierowanej do niej korespondencji. Przepis ten ustanawia normę będącą wyjątkiem od zasady głoszącej, że strona postępowania winna mieć zagwarantowaną możliwość faktycznego zapoznania się z treścią korespondencji. Dwukrotne awizowanie przesyłki w sposób określony w art.44 K.p.a. uzasadnia przyjęcie domniemania faktycznego, że doszła ona do rąk adresata a co za tym idzie, że dokonane w ten sposób doręczenie było skuteczne. Domniemanie to może zostać obalone gdy adresat wykaże, że pomimo zastosowania zstępczej formy doręczenia przesyłka nie została mu doręczona z przyczyn od niego niezależnych. Przyjmuje się, że trybem właściwym do obalenia wymienionego domniemania jest przywrócenie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 września 1970r. w spr. I PZ 53/70 i z 12 stycznia 1973r. w spr. I CZ 157/72 oraz postanowienie NSA z 25 czerwca 2008r. w spr. II FZ 189/08). Celem postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu nie jest jednak zakwestionowanie faktu doręczenia, lecz uchylenie się od ujemnych skutków w zakresie upływu terminu, jakie wynikają dla strony z tego doręczenia (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 lutego 2006 r., sygn. P 13/05, a także w wyroku z dnia 15 października 2002 r., sygn. SK 6/02 w odniesieniu do tej samej kwestii w postępowaniu cywilnym). W wymienionych wyżej orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny zwracał uwagę na problem związany z trudnościami w uprawdopodobnieniu okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, głównie na ograniczone środki dowodowe, jakimi dysponuje w tym zakresie strona. Trybunał wskazywał na czynniki, które zwiększają prawdopodobieństwo nieotrzymania awiza przez adresata i zaliczył do nich m.in. fakt zamieszkiwania w wielkich blokach, a także to, że poczta nie zawsze przestrzega standardów wyznaczonych przez prawo, co zmniejsza pewność dotarcia przesyłki. W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie skarżąca wzruszyła domniemanie, o którym mowa w art.44 K.p.a. a mianowicie wykazała, że doręczenie zastępcze nie było skuteczne i zaskarżone postanowienie nie zostało jej doręczone. Wskazuje na to analiza postępowania B. D. Jak wynika z pism procesowych skarżącej oraz jej wyjaśnień złożonych na rozprawie w dniu 10 maja 2017r. po złożeniu przez nią odwołania była ona zainteresowana rozstrzygnięciem SKO w [...]. Oczekiwała na orzeczenie organu odwoławczego. Ponieważ przesyłka nie nadchodziła ani nie było w skrzynce pocztowej awiza, w dniu 19 maja 2016r. udała się do SKO w [...] aby dowiedzieć się co się dzieje z jej sprawą. W organie odwoławczym poinformowano ją o wydanym rozstrzygnięciu oraz o tym, że doręczono przesyłkę w formie doręczenia zastępczego. Dopiero zatem w dniu 19 maja 2016r. w organie odwoławczym skarżąca dowiedziała się o dwóch awizacjach przesyłki choć, jej zdaniem, w jej skrzynce pocztowej nie było żadnego awiza. Wspomnieć tylko należy, że w tym samym dniu (tzn. 19 maja 2016r.) odebrała kserokopię postanowienia z [...] zaś następnego dnia (tzn. 20 maja 2016t.) złożyła skargę do sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia. W ocenie sądu postępowanie skarżącej wskazuje, że w jej skrzynce pocztowej faktycznie nie było awiza dotyczącego przesyłki pocztowej zawierającej zaskarżone postanowienie. Nie ulega wątpliwości, że B.D. nie udawałaby się do SKO w [...] aby dowiedzieć się co się dzieje z jej sprawą gdyby w jej skrzynce pocztowej doręczyciel pozostawił awizo i mogłaby ona odebrać przesyłkę w urzędzie pocztowym. Okoliczność, że w dniu 19 maja 2016r. skarżąca udała się do organu odwoławczego uwiarygadnia jej tezę, że w jej skrzynce pocztowej doręczyciel nie zostawił awiza o nadejściu przesyłki. W świetle doświadczenia życiowego nielogiczne byłoby aby skarżąca udawała się do SKO w [...] aby uzyskać informację o biegu jej sprawy gdyby mogła odebrać zaskarżone rozstrzygnięcie w urzędzie pocztowym. W ocenie sądu można uznać, że B.D. wykazała, iż awizo nie zostało pozostawione w jej skrzynce pocztowej i nie doszło do skutecznego doręczenia zastępczego. Należy zaznaczyć, że B. D. mieszka w kamienicy a w jej klatce schodowej znajduje się 6 – 10 skrzynek pocztowych. Jak wyjaśniła to na rozprawie w dniu 10 maja 2017r. już wcześniej zdarzały się nieprawidłowości w doręczaniu jej przesyłek. Były takie sytuacje, że adresowany do niej list leżał na posadzce klatki schodowej zamiast w jej skrzynce pocztowej co mogłoby wskazywać, że być może ktoś wyciągnął list ze skrzynki lub że doręczyciel wskutek własnej niestaranności nie włożył go do skrzynki. Nie można wykluczyć, że podobna sytuacja mogła się zdarzyć w niniejszej prawie. Dodać należy, że B. D. próbowała składać reklamację w urzędzie pocztowym w związku z niedoręczeniem jej awiza lecz okazała się ona bezskuteczna. Regulamin świadczenia usług pocztowych przewiduje jedynie możliwość składania reklamacji w przypadku niedoręczenia przesyłki pocztowej lecz nie w sytuacji niedoręczenia awiza. W przypadku niedoręczenia awiza adresat nie ma możliwości składnia reklamacji. W wyrokach w sprawie P 13/05 i SK 6/02 Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że adresat ma trudności w wykazaniu, że nie doręczono mu awiza oraz że istnieją okoliczności, które uprawdopodabniają nieotrzymanie awiza jak fakt zamieszkiwania w dużych blokach oraz to, że poczta nie zawsze przestrzega standardów wyznaczonych przez prawo. Wymienione okoliczności także należy uwzględnić przy ocenie zasadności wniosku skarżącej. Reasumując sąd uznał, że wniosek skarżącej jest uzasadniony. W ocenie sądu B. D. wykazała, iż doręczenie zastępcze zaskarżonego postanowienia nie było skuteczne a więc, że w dniu 22 marca 2016r. nie doszło do prawidłowego doręczenia przesyłki w formie doręczenia zastępczego. Można zatem uznać, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącej. Mają to na uwadze, na podstawie art.86 § 1 p.p.s.a., sąd przywrócił termin do wniesienia skargi. R.T.