IV SA/Po 397/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 3 listopada 2022 r. nr [...]

Decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania E. W. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia 3 listopada 2022 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania dodatku z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podniosło, że decyzja odmowna organu I instancji została wydana z uwagi na fakt, iż w pierwszej deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, złożonej przez E. W. w dniu 27.05.2022 r. wskazano ogrzewanie domu kotłem gazowym oraz kozą, przy czym zaznaczono, że koza jest nieeksploatowana. Brak jest zatem podstaw do przyznania dodatku. Od powyższej decyzji E. W. złożyła odwołanie, wskazując że doszło do nieporozumienia i nieuwzględnienia w decyzji korekty deklaracji złożonej przez Nią w dniu 18.11.2022 r. w której zaznaczyła dwa źródła ogrzewania: kozę i kocioł gazowy. Wskazała, że gdyby koza była tylko zainstalowana, a nie używana to zakup drewna byłby zbędny. Odwołująca podała, że w deklaracji CEEB nie było pytania o główne źródło ogrzewania. SKO rozpatrując sprawę stwierdziło, że materialnoprawną podstawę prawną wydanej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 poz. 1692, dalej jako "u.d.w.) Zgodnie z art. 2 ust. 1 dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa wart. 27a ust.1 i ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz, 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Następnie wyjaśniono, że E. W. we wniosku o wypłatę dodatku węglowego wskazała wprawdzie, że jako główne źródło ogrzewania wykorzystuje kozę. Jednak w deklaracji CEEB złożonej do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków, wynika iż główne źródło ogrzewania wykorzystywane w jej gospodarstwie domowym stanowi kocioł gazowy/ bojler gazowy, czyli wskazano źródło ciepła zasilane paliwem gazowym, natomiast kozę na paliwo stałe wskazano jako źródło zainstalowane ale nieeksploatowane. Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Sądu E. W. wnosząc o uchylenie decyzji. Skarżąca wskazała, iż istotnie w deklaracji CEEB w pewnym momencie było wskazanie przeinaczenia kozy, że jest nieeksploatowana, ale był to błąd wynikający z samej funkcjonalności systemu, który był dla niej mało czytelny. Błąd został niezwłocznie poprawiony. Skarżąca wskazała też, że decyzję II instancji otrzymała po 3 miesiącach od jej wydania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U.2022.1967) - dalej ustawa, a nie jak błędnie wskazuje SKO w swojej decyzji przepisy ustawy o dodatku węglowym. W myśl art. 24 ust. 1 ustawy Dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest: 1) kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo 2) kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo 3) kocioł olejowy - zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576 i 1967), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Warunkiem otrzymania przedmiotowego dodatku jest zatem zgłoszenie, (wpisanie) do centralnej ewidencji emisyjności budynków, że głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe zasilane pelletem drzewnym, drewnem kawałkowym (..). W przedmiotowej sprawie w pierwszej deklaracji złożonej w dniu 27.05.2022 r. wskazała, ogrzewanie domu kotłem gazowym oraz kozą, przy czym zaznaczono, że koza jest nieeksploatowana. Skarżąca złożyła korektę deklaracji CEEB w dniu 18.11.2022 r. wskazując dwa eksploatowane źródła ogrzewania kozę i kocioł gazowy. We wniosku o przyznanie przedmiotowego dodatku z dnia 30.09.2022 r. skarżąca wskazała na główne źródło ciepła kozę, a rodzaj wykorzystywanego paliwa drewno kawałkowe. Powyższe okoliczności nie zostały jednak uwzględnione przez organy, które nie podjęły żadnych czynności zmierzających do weryfikacji twierdzeń strony. Zdaniem Sądu organy rozstrzygające błędnie uznały, że jeżeli wymienione w art. 24 ust. 1 ustawy główne źródłowo ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało ujawnione w pierwszej deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i spalania paliw - nawet jeżeli stanowi to wynik pomyłki składającej deklarację, a zatem być może sprzecznie z rzeczywistym stanem faktycznym - stanowi to wystarczającą podstawę do odmowy przyznania przedmiotowego dodatku. W ocenie Sądu, sytuacja, w której analiza wniosku o przyznanie dodatku już na wstępie wykazuje, że wnioskodawca wskazuje w nim inne źródło ogrzewania niż widniejące w centralnej ewidencji emisyjności budynków powinna być uznana za wystąpienie w sprawie wątpliwości co do faktycznego stanu sprawy, które powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a., przy uwzględnieniu że nie są one wyłączone z zastosowania na mocy przepisów przedmiotowej ustawy. W rozpoznawanej sprawie nie można pominąć, że w złożonym wniosku o przyznanie przedmiotowego dodatku skarżąca pod groźbą odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wskazała, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest koza opalna peletem drzewnym. Wobec sprzeczności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącej, a treścią ujawnioną w centralnej ewidencji emisyjności budynków niewątpliwie zaistniały wątpliwości co do faktycznego źródła jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącej. Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle przepisów ustawy. Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci przedmiotowego dodatku jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Istnienie jakichkolwiek wątpliwości, również w zakresie głównego źródła ogrzewania w gospodarstwie domowym, skutkuje obowiązkiem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W razie powstałych w toku postępowania wątpliwości, co do rzeczywistego rodzaju paliwa, organ powinien je wyjaśnić poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdyż tylko w ten sposób można realnie wypełnić cel ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 22 ustawy Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (ust. 23). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych (ust. 24). Brak wyjaśnienia i ustalenia powstałych wątpliwości świadczy o niedostatecznym wyjaśnieniu przez organy administracji stanu faktycznego sprawy w zakresie niezbędnym do ustalenia zakresu sprawy oraz podjęcia właściwych czynności, także kontrolnych, i mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniu art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. Ponadto nie można pominąć w tej sprawie wprowadzonych przez ustawodawcę z dniem 20 września 2022 r. zmian ustawą z dnia 15 września 2022r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Zmiany te zmierzają do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku jak najwięcej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy (druk IX.2471) cyt.: "Projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału". W ocenie Sądu, SKO nie rozpoznało sprawy w jej całokształcie, organ II instancji ograniczył się do zdawkowego opisania stanu faktycznego sprawy i przepisów mających zastosowanie w sprawie. Podkreślenia wymaga, że SKO w P. powołało w swojej decyzji jako podstawę jej wydania przepisy o dodatku węglowym, co nie powinno mieć miejsca. Lakoniczność uzasadnienia, jak też brak szczegółowego odniesienia się do zarzutów odwołania, wskazuje na zlekceważenie sytuacji skarżącej i niedochowanie należytej dbałości o jakość uzasadnienia, co prowadzi w dalszej kolejności do uchybienia zasadzie przekonywania (art. 11 k.p.a.), i dyskredytuje podjęte rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji wbrew normie zawartej w art. 107 § 3 k.p.a. nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zauważyć zatem należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie poczyniło w istocie żadnych własnych ustaleń ani rozważań które wskazywałyby na ponowne przeanalizowanie całości sprawy. W reasumpcji, w ocenie Sądu, odmowa przyznania przedmiotowego dodatku skarżącej, pomimo nieustalenia rzeczywistego rodzaju stosowanego paliwa - stanowi naruszenie zarówno przepisów postępowania, tj. art. 7. art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. jak i naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 24 ustawy. Wypada raz jeszcze zaakcentować, że ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw obliguje organ orzekający w niniejszym zakresie do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się oświadczenie, ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie przedmiotowego dodatku powinno nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów. Zadaniem organów jest przeprowadzenie u skarżącej wywiadu środowiskowego oraz uwzględnienie ustaleń z niego wynikających. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 21 czerwca 2023 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842) w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r.