IV SA/Po 311/21

Dnia 26 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2021 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

J. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] października 2020 roku, wstąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad babcią M. P.. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy oraz wniosła o uchylenie decyzji dotyczącej tego zasiłku w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Burmistrz B. W., decyzją z dnia [...] listopada 2020 roku (nr [...]), odmówił J. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że M. P. jest [...], posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i pozostaje pod opieką wnuczki J. S.. Organ ustalił jednak, że istnieją inne osoby spokrewnione z M. P., a zobowiązane do alimentacji w bliższej kolejności niż wnuczka; są to córka L. B. (lat [...], zam. B. W. , pracuje), córka D. Z. (lat [...], zam. R. , pracuje) oraz syn P. P. (lat około [...], zam. P., pracuje). W uzasadnieniu odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ wyjaśnił, że obowiązek alimentacyjny przechodzi na kolejne osoby, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy te osoby nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Dzieci M. P. są czynne zawodowo oraz nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykonywanie pracy zarobkowej nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką, nie świadczy o braku możliwości wypełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Organ zaznaczył ponadto, że niepełnosprawność M. P. nie powstała w okresie do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa do odwołania. Odwołująca się zażądała uchylenia decyzji organu I instancji w całości oraz ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona podniosła, że organ nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13 przy wykładni i stosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem strony, literalna wykładnia art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinny, w okolicznościach jej sprawy prowadzi do sytuacji, w której osoba niepełnosprawna zostaje pozbawiona opieki sprawowanej przez wnuczkę, czyli osobę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną babcią. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] stycznia 2021 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy uznał, że decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa. Wnuczka niewątpliwie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem babci. Niemniej w sprawie nie występują okoliczności, które aktualizują obowiązek alimentacyjny wnuczki względem babci przed obowiązkiem alimentacyjnym syna oraz córek względem matki. Nie chodzi przy tym jedynie o możliwość sprawowania osobistej opieki na niepełnosprawną matką, lecz także o brak możliwości zapewnienia takiej opieki przez inne osoby. Odległość od miejsca zamieszkania matki, czy pozostawanie w zatrudnieniu, to przeszkody prawnie obojętne względem obowiązków wobec najbliższych. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności oraz otwiera możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż te spokrewnione w pierwszym stopniu z M. P.. Organ odwoławczy podzielił stanowisko wnoszącej odwołanie, że co do błędnego zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13 nieaktualne pozostaje kryterium przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dotyczące wieku osoby wymagającej opieki, od którego datowana jest jej niepełnosprawności. J. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. W., a ponadto orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucono rażącą obrazę prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczka będąca opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej z uwagi na to, iż opieka taka winna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy funkcjonalna wykładnia wskazanych przepisów winna skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po zapoznaniu się z treścią skargi, nie znalazło podstaw do zmiany wydanego rozstrzygnięcia. Organ podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842, z późn. zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Skarga okazała się nieuzasadniona. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 §1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 §1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 §1 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby wyrokiem rozstrzygać o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego odpowiada prawu. Skarżąca korzystając z urzędowego formularza wniosku wystąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazany formularz zawiera obszerne pouczenie o treści regulacji prawnej odnośnie warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie uznało, że ocenę zasadność żądania wnioskodawczyni należało przeprowadzić na gruncie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111 ze zm.). Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 powołanej ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie prowadził postępowania wyjaśniającego. Nie ma podstaw do przyjęcia stanowiska, że brak realizacji obowiązków określonych w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020, poz. 256 ze zm.) mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Treść dokumentów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, wskazuje jednoznacznie, że pomiędzy stronami (skarżącą a organem) nie ma sporu, co do okoliczności przyjętych za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę wydania skarżonego rozstrzygnięcia znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym włączonym do akt administracyjnych. Strony zgodnie wskazują, że M. P. posiada orzeczenie o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2018 roku. M. P. jest [...] i posiada [...] dorosłych dzieci. Dzieci są czynne zawodowo i żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opiekę nad niepełnosprawną babcią roztoczyła wnuczka J. S., która z tego tytułu miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia [...] października 2020 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało prawidłowej wykładni i właściwie zastosowało przepisy prawa materialnego do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce z uwagi na opiekę sprawowaną nad niepełnosprawną babcią organ odwoławczy wyraźnie wskazał, że dzieci podopiecznej to osoby, które nie są małoletnie, nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz pozostają czynne zawodowo. Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym były okolicznosci wskazane w przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśnić zatem należy, że ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także międzynarodowego porządku prawnego, określi katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Sądu świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Świadczenie pielęgnacyjne (1.971 zł miesięcznie) przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, gdy spełnione są dodatkowe warunki, w szczególności nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Skoro M. P. posiada troje dorosłych dzieci i żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to skarżony organ zgodnie z prawem rozpoznał przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce J. S.. Tym bardziej, że organ ustalił brak obiektywnych przeszkód do realizacji obowiązku alimentacyjnego w ten sposób, że to czynne zawodowo dzieci M. P. roztoczą nad niepełnosprawną matką lub zapewnią jej opiekę wymaganą stopniem niepełnosprawności. Regulacja ustawowa świadczeń rodzinnych adresowanych do opiekunów niepełnosprawnych członków rodziny została ukształtowana w sposób, który przewiduje wsparcie rodziny także w sytuacji, gdy osoba, inna niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, z tego względu, że osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, nie chcą rezygnować z zatrudnienia i sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. O specjalny zasiłek opiekuńczy (620 zł miesięcznie) skutecznie ubiegać się może bowiem każda osoba, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583 zł (art. 16a ust.1-2 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie znajduje podstaw do kwestionowania rozstrzygnięcia ustawodawczego o różnicowaniu prawa do świadczeń rodzinnych dla opiekunów w ten sposób, że dalszym krewnym pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy nie może ona sprawować nad nim opieki. Dokumenty włączone do akt spawy administracyjnej potwierdzają, że skarżąca korzysta z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (decyzja Burmistrza B. W. z dnia [...] listopada 2019 roku, nr [...]). W tym stanie rzeczy nieprawdziwe są twierdzenia skargi, że M. P. na skutek rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostaje pozbawiona opieki wnuczki, które chce i potrafi udzielić jej pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.