IV SA/Po 135/19

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2023r. wniosku adwokata M. T. w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. R. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego postanawia przyznać od Skarbu Państwa – Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, na rzecz adwokata M. T. kwotę 240 zł. powiększoną o kwotę 55,20 zł. stawki podatku VAT

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 listopada 2022r. sygn. akt I OSK 2618/19 oddalił skargę kasacyjną M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 5 czerwca 2019r. sygn. akt IV SA/Po 135/19 wydanego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 30 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Do rozpoznania pozostał złożony wraz ze skargą kasacyjną wniosek adwokata M. T. wyznaczonego do występowania w imieniu skarżącej na mocy postanowienia referendarza sądowego z [...] czerwca 2019r. o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu nieopłaconych nawet w części. Adwokat M. T. pismem z 30 grudnia 2022r. ponownie wniósł o wydanie postanowienia o kosztach pomocy prawnej z urzędu i zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu wraz z oświadczeniem, iż koszty nie zostały przez skarżącego uiszczone w całości ani w części. Pełnomocnik powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r. sygn. akt SK 78/21, w którym Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisów §17 ust. 1 pkt 2 oraz §17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (j.t. Dz. U. z 2019r. poz. 18 – dalej rozporządzenie) przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. We wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnik wyznaczony z urzędu wniósł o przyznanie wynagrodzenia w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej uzasadniając go niezbędnym nakładem pracy obejmującym w szczególności poświęcony czas na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym a także rodzaj i zawiłość sprawy, o czym świadczy chociażby fakt, ze Naczelny Sąd Administracyjny po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 listopada 2022r. orzekł o odroczeniu ogłoszenia wyroku do dnia 29 listopada 2022r. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022r., poz. 329 - dalej P.p.s.a.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w przedmiotowej sprawie reguluje rozporządzenie. Stosownie do treści § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w niniejszej sprawie wynosi 240 zł. W drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam adwokat - 100% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł (§ 21 ust. 1 pkt 2 a rozporządzenia). Zgodnie z 4 ust. 2 rozporządzenia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w w/w przepisie, a nieprzekraczającej 150% tejże opłaty, następuje z uwzględnieniem nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; wartości przedmiotu sprawy; wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W myśl natomiast § 4 ust. 3 w/w rozporządzenia – w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1 , sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach tj. 23 %. W tym miejscu odnosząc się do wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej stwierdzić należy, iż w ocenie orzekającego w sprawie referendarza nie jest on zasadny. W ocenie referendarza sądowego trudno uznać, aby czynności podjęte w niniejszej sprawie ograniczające się do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w rozprawie wymagały wyjątkowego nakładu pracy pełnomocnika, a charakter rozpatrywanej sprawy był skomplikowany. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza sądowego z faktu odroczenia ogłoszenia orzeczenia nie można wnioskować, iż fakt ten wynikał ze skomplikowanego charakteru sprawy. Z protokołu rozprawy z dnia 15 listopada 2022r. wynika bowiem, że bezpośrednią przyczyną tego odroczenia była konieczność dostarczenia pełnomocnictwa przez pełnomocnika substytucyjnego skarżącej. Zatem brak było podstaw do podwyższenia stawek minimalnych, albowiem nie zaistniały okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zwiększenia opłat w powołanych przepisach, przewidzianych za czynności dokonane przez adwokata. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w przyjętych stawkach minimalnych oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika, związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jedynie w nadzwyczajnych, szczególnych okolicznościach, które zwiększają znacząco nakład pracy pełnomocnika niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków, istnieje możliwość podwyższenia stawki wynagrodzenia. W orzecznictwie wskazuje się również, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (postanowienie NSA z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II FZ 878/12). W ocenie referendarza sądowego nakład pracy pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie był typowy, nie uzasadniający przyznania wynagrodzenia w wyższej stawce. Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika o przyznanie mu wynagrodzenia na podstawie przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) wskazać należy, że wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie. Orzekając na podstawie przepisu art. 250 § 1 w zw. z art. 258 § 1 pkt 8 P.p.s.a, referendarze sądowi stosują obowiązujące prawo. Zatem w kwestii kosztów zastępstwa prawnego udzielonego na zasadzie prawa pomocy dla adwokata miarodajne jest powołane na wstępie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. W powołanym przez pełnomocnika wyroku z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18, ze zm.) są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. Tymczasem wysokość kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi została określona w § 21 tego rozporządzenia, co do którego Trybunał Konstytucyjny nie wypowiedział się. Do dnia wydania niniejszego postanowienia ustawodawca nie zdecydował się na zrównanie wynagrodzenia minimalnego pełnomocników z wyboru i z urzędu. Referendarz sądowy występując w roli dysponenta środków publicznych, w sytuacji braku odpowiednich zmian legislacyjnych lub uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją, przy przyznawaniu wynagrodzenia musi kierować się zasadami wskazanymi w obowiązującym rozporządzeniu. Ponadto referendarz sądowy nie ma umocowania do uznania przepisów mającego zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu za niezgodne z Konstytucją. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP to sędziowie (a nie referendarze) podlegają tylko Konstytucji i ustawom, mogą zatem nie zastosować w konkretnej sprawie postanowień rozporządzenia, w szczególności w przypadku jego niekonstytucyjności. Jednakże odmowa zastosowania postanowień rozporządzenia doprowadzi do sytuacji, w której powstanie luka prawna (brak przepisu regulującego wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu), która uniemożliwiłaby orzeczenie o kosztach w poszczególnych sprawach. Brak jest bowiem podstaw prawnych do zastosowania (celem wypełnienia powstałej luki) przepisów rozporządzenia regulującego wynagrodzenie pełnomocników z wyboru - ze względu na odmienny zakres zastosowania rozporządzenia (z uwagi na inną podstawę nawiązania stosunku prawnego pomiędzy pełnomocnikiem a reprezentowaną przez niego stroną), inną podstawę prawną wydania rozporządzenia, a przede wszystkim na konieczność doliczenia stawki podatku VAT przy orzekaniu o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 584/21). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje przy tym pogląd o braku podstaw do zasądzania wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określającego stawki dla pełnomocników ustanowionych przez strony z wyboru (por. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 5 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 288/21, postanowienie referendarza WSA w Białymstoku z dnia 6 września 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 502/21, postanowienie starszego referendarza WSA w Szczecinie z dnia 24 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Sz 514/17, postanowienie starszego referendarza WSA w Krakowie z dnia 5 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 291/21, postanowienie referendarza WSA w Poznaniu z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Po 312/20, czy postanowienie starszego referendarza WSA w Warszawie z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 406/21). Orzekający w niniejszej sprawie referendarz sądowy stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach w pełni podziela. Gdyby przy tym referendarz zgodził się z zapatrywaniem pełnomocnika z urzędu i zasądził mu stawkę według rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, to byłby zmuszony zasądzić również VAT na podstawie rozporządzenia. To oznacza z kolei, że każdy pełnomocnik z wyboru, którego pomoc prawna jest opłacana na podstawie rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, które nie przewiduje zwrotu podatku VAT, byłby traktowany w sposób dyskryminujący, a pełnomocnicy z urzędu staliby się grupą uprzywilejowaną. Uwzględniając zatem, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wynagrodzenia w wysokości wyższej niż minimalna, mając na uwadze że koszty pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu nie zostały uiszczone nawet w części a występujący w imieniu skarżącej adwokat został wyznaczony pełnomocnikiem po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit a oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia, orzeczono jak w postanowieniu.